Lisansüstü

Likert Tipi Ölçek Nedir? 5'li ve 7'li Ölçek Örnekleri

ŞÜKRAN Ç.

Yazar

2 Kasım 2026
16 dk okuma
Likert Tipi Ölçek Nedir? 5'li ve 7'li Ölçek Örnekleri

Likert Tipi Ölçek Nedir? 5'li ve 7'li Ölçek Örnekleri

İçindekiler

  • Likert tipi ölçek nedir? Tanım ve özgün form.

  • Beşli ve yedili Likert ölçeği neyi değiştirir? Format karşılaştırma tablosu.

  • Likert ölçeği ile Likert tipi madde farkı nedir? Bileşik ölçek ayrımı.

  • Likert maddesi yazma adımları nelerdir? Madde kökünden pilot uygulamaya.

  • Beşli ve yedili ölçek örnekleri nasıl görünür? Örnek yanıt etiketleri.

  • Hangi araştırma için hangi format uygun olabilir? Karar ölçütleri.

  • Sık karıştırılan nokta: sıralı mı eşit aralıklı mı? Veri düzeyi tartışması.

  • Ölçek seçimi için sonraki adımlar Kontrol listesi ve yol haritası.

  • Gerçek Hayattan Örnekler Dört temsili senaryo.

  • Sıkça Sorulan Sorular On soru ve yanıtı.

  • Kaynakça Kullanılan kaynaklar.

  • Yasal Bilgilendirme Kapsam ve son kontrol tarihi.

Lisansüstü Programları Tek Noktadan İnceleyin

Atlası İncele

Genel Bilgilendirme

Likert tipi ölçek, tez ve makale çalışmalarında tutum, görüş ve algı ölçmek için sık başvurulan veri toplama biçimlerinden biridir. Beşli ve yedili formatlar arasındaki tercih, güvenirlik katsayısından analiz yöntemine kadar birçok kararı etkiler. Bu yazı, kategori sayısı tartışmasını hakemli kaynaklara dayandırarak açıklar ve örnek etiket setleri sunar.

Metindeki her veri, kaynağın adı ve tarihiyle birlikte verilmiştir. Kaynaklar arasında Rensis Likert’in Archives of Psychology dizisindeki özgün çalışması, Acta Psychologica ve Advances in Health Sciences Education dergilerindeki makaleler, Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi ile İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi’ndeki Türkçe çalışmalar yer alır.

Mezun Kampüsü’nde yer alan araştırma yöntemleri içerikleri birbirini tamamlar; bu yazı ölçek formatı seçimine odaklanır. Ölçek geliştirme ve uyarlama uygulamaları alanlara, dergilere ve enstitü yönergelerine göre farklılık gösterebilir. Analiz tercihleri konusundaki tartışmanın kapanmamış olması da hesaba katılmalıdır.

5

Özgün formdaki kademe sayısı

Likert’in 1932 tarihli çalışmasındaki maddeler “kesinlikle onaylıyorum” ile “kesinlikle onaylamıyorum” arasında beş kademe taşır.

3-18

Alan yazında kullanılan seçenek aralığı

Turan, Şimşek ve Aslan’ın 2015 tarihli derlemesinde Likert tipi maddelerin üç ile on sekiz seçenek arasında kullanıldığı aktarılır.

Likert tipi ölçek nedir?

Likert tipi ölçek, bir tutumu veya görüşü ölçmek için hazırlanan ifadelere katılma derecesinin sıralı seçenekler üzerinden işaretlendiği derecelendirme biçimidir. Rensis Likert bu tekniği, Archives of Psychology dizisinin 140. sayısında Haziran 1932'de yayımlanan “A Technique for the Measurement of Attitudes” başlıklı çalışmasıyla tanıtmıştır. Özgün formdaki beş kademe, onaylama ile onaylamama arasında simetrik biçimde sıralanır.

Likert’in 1932 tarihli metni, puanlamanın nasıl kurulduğunu da anlatır: seçeneklere ardışık sayısal değerler atanır ve katılımcının işaretlediği konumların değerleri birlikte değerlendirilir. Bu yaklaşım, Louis Thurstone’un uzman yargısına dayanan ölçekleme tekniğine göre daha pratik bir yol açmıştır. Koo ve Yang’ın 3 Şubat 2025 tarihli Encyclopedia maddesi, Likert’in katkısını tam olarak bu sadeleştirmeye bağlar.

Teknik, tutumun doğrudan gözlenemeyen bir özellik olmasından doğan bir ihtiyaca karşılık gelir. Katılımcıya tutumunu tek bir sayıyla bildirmesi değil, hazırlanmış ifadelere ne ölçüde katıldığını belirtmesi sorulur. Elde edilen yanıtlar sayısal değerlere çevrildiğinde karşılaştırma yapılabilir hâle gelir.

Bir Likert tipi ölçek üç parçadan oluşur. Birincisi madde kökü, yani katılımcının değerlendireceği ifadedir. İkincisi yanıt etiketleri, yani seçeneklerin sözel karşılıklarıdır. Üçüncüsü ise puanlama yönüdür; olumlu ve olumsuz maddeler aynı yöne çevrilmeden toplanamaz.

Ölçek adının Rensis Likert’ten gelmesi, her derecelendirmenin aynı biçimde kurulduğu anlamına gelmez. Kademe sayısı, yanıt etiketlerinin seçimi ve orta kategorinin bulunup bulunmaması araştırmacının kararına bağlıdır. Bu kararlar yöntem bölümünde gerekçelendirildiğinde okuyucu ölçümün nasıl yapıldığını izleyebilir.

Ölçek sözcüğü mühendislikte ve haritacılıkta başka anlam taşıdığı için bu yazıda kavram, tez ve anket bağlamında bir veri toplama aracı olarak ele alınmaktadır. Nicel araştırmalarda tutum ölçmenin hangi desenlerle birlikte yürüdüğünü merak eden adaylar için nitel ve nicel araştırma yöntemleri arasındaki farklar yazısı başlangıç noktası oluşturur.

Beşli ve yedili Likert ölçeği neyi değiştirir?

Kategori sayısını değiştirmek, ölçeğin ayırt etme gücünü ve katılımcının doldurma deneyimini etkiler. Preston ve Colman’ın Acta Psychologica dergisinde 2000 yılında yayımlanan çalışmasında iki ile on bir arasında kategori taşıyan formatlar ve ayrıca 101 puanlı bir biçim karşılaştırılmıştır. Çalışmada güvenirlik, geçerlik ve ayırt etme gücü göstergeleri yaklaşık yedi kategoriye kadar yükselmiştir.

Aynı çalışmada iki, üç ve dört kategorili formatlar birçok göstergede en düşük değerleri almıştır. On kategoriden fazlasını taşıyan ölçeklerde test-tekrar test güvenirliği düşme eğilimi göstermiştir.

Format

Orta nokta

Ayırt etme gücü

Doldurma yükü

Alan yazındaki konum

Dörtlü

Yok, katılımcı bir yöne karar verir

Preston ve Colman (2000) göstergelerinde düşük grupta

Düşük

Orta kategorinin bulunmadığı çift kademeli formatlar arasında yer alır

Beşli

Var, tek orta kategori

Göstergelerde orta düzey

Düşük

Likert’in 1932 tarihli özgün formu; Koo ve Yang (2025) derlemesinde yaygın kullanım olarak anılır

Yedili

Var, tek orta kategori

Göstergelerin yükseldiği üst sınıra yakın

Orta

Koo ve Yang (2025) derlemesinde güvenirlik ve geçerlik açısından öne çıkan format

Onlu

Yok, çift kategori sayısı

Yüksek, ancak test-tekrar testte düşüş bildirilmiş

Yüksek

Preston ve Colman (2000) çalışmasında katılımcı tercihinin en yüksek olduğu format

Kategori sayısı kararı yalnızca istatistiksel bir tercih değildir. Katılımcının ekranda veya kâğıt üzerinde gördüğü seçenek sayısı, formu doldurma süresini ve dikkat düzeyini etkiler. Preston ve Colman’ın 2000 tarihli çalışmasında katılımcı tercihlerinin ayrı bir ölçüt olarak incelenmesi de bu nedene dayanır.

Koo ve Yang’ın 3 Şubat 2025 tarihli Encyclopedia maddesinde 2012-2021 yılları arasında yayımlanmış 60 makalenin incelendiği bir derleme aktarılır. Bu derlemede beşten fazla kategori taşıyan tek sayılı ölçekler, özellikle yedili format, güvenirlik ve geçerlik göstergelerinde en iyi sonuçları vermiştir. Bulgu, yedili formatın her araştırmada daha iyi olduğu anlamına gelmez; ölçülen özellik ve örneklem yapısı sonucu değiştirebilir.

Likert ölçeği ile Likert tipi madde farkı nedir?

Likert tipi madde, tek bir ifade ve onun derecelendirme seçeneklerinden oluşur ve kendi başına değerlendirilir. Likert ölçeği ise aynı araştırma problemini ölçmek için hazırlanan birden çok maddenin puanları toplanarak veya ortalaması alınarak bileşik bir puana dönüştürülen ölçme aracıdır. Turan, Şimşek ve Aslan’ın 2015 tarihli çalışması, iki kavramın birbirinin yerine kullanılmasının yanlış test tercihine yol açabileceğini belirtir.

Likert ölçeği, birden çok Likert-tipi sorunun bir araya getirilerek kullanıldığı ölçekleri ifade eder.
— Turan, Şimşek ve Aslan, Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2015

Bu ayrım pratik bir sonuç doğurur. Tek bir maddeyle “öğrenciler çevrim içi derslerden memnun mu” sorusuna yanıt arandığında elde edilen veri tek bir sıralı değişkendir. Beş maddeden oluşan bir memnuniyet ölçeğinde ise maddeler tek tek değil, bileşik puan üzerinden yorumlanır. Koo ve Yang’ın 3 Şubat 2025 tarihli Encyclopedia maddesi, bileşik puanların tek maddelere göre daha güvenilir sonuç verdiğini aktarır.

Turan, Şimşek ve Aslan’ın 2015 tarihli derlemesinde raporlama alışkanlıkları da incelenmiştir. Derlemede aktarılan tez taramasında incelenen tezlerin 61'inde Likert ölçeği kullanılmış, bunların 55'inde parametrik testler tercih edilmiştir. Aynı derlemede, Likert tipi tek maddelerle çalışan dört tezin üçünde parametrik olmayan testlere başvurulduğu belirtilir.

Terim seçimi raporlamaya da yansır. Bir çalışmada beş maddelik bileşik puan kullanıldığı hâlde bulgular madde madde sunulursa, okuyucu ölçümün hangi düzeyde yapıldığını ayırt edemez. Turan, Şimşek ve Aslan’ın 2015 tarihli çalışması bu belirsizliğin yanlış test tercihine kapı açtığını belirtir.

Raporlamada tek maddelerin ortalaması yerine ortanca, mod ve yüzde dağılımının verilmesi Koo ve Yang’ın 2025 tarihli derlemesinde önerilir. Bileşik ölçeklerde ise iç tutarlılık katsayısının bildirilmesi beklenir. İç tutarlılık eşiklerinin nasıl yorumlandığını ayrıntılı görmek isteyen adaylar için Cronbach alfa katsayısının kaç olması gerektiği ve güvenirlik yorumu yazısı ayrı bir başlık olarak hazırlanmıştır.

Akademik Sürecinizi Tek Hesapta Takip Edin

Giriş Yap

Likert maddesi yazma adımları nelerdir?

Likert maddesi yazımı, madde kökünün belirlenmesiyle başlar ve pilot uygulamayla kapanır. Koo ve Yang’ın 3 Şubat 2025 tarihli Encyclopedia maddesi, maddelerin tam uygulamadan önce küçük ve temsili bir grupla denenmesini önerir. Aynı kaynak, orta kategorinin açık biçimde adlandırılmasını ve ters kodlamanın puanlama aşamasında yapılmasını hatırlatır.

  1. Ölçülecek kavramı tek cümleyle tanımlayın ve hangi boyutları kapsadığını yazın.

  2. Her madde için tek bir yargı içeren kısa bir ifade kurun; iki yargıyı aynı cümlede birleştirmeyin.

  3. Yanıt etiketlerini kavrama uygun kökten seçin: katılma, sıklık, önem veya memnuniyet.

  4. Kademe sayısına karar verin ve tüm maddelerde aynı kademe sayısını koruyun.

  5. Orta kategoriyi adlandırın; “ne katılıyorum ne katılmıyorum” gibi içeriği belirli bir etiket tercih edin.

  6. Olumsuz maddeleri işaretleyin ve puanlamada yönünü çevireceğinizi not edin.

  7. Maddeleri küçük bir grupla pilot olarak uygulayın ve anlaşılmayan ifadeleri yeniden yazın.

Madde kökünün uzunluğu okunabilirliği etkiler. Uzun ve iç içe geçmiş cümleler, katılımcının hangi yargıyı değerlendirdiğini belirsizleştirir. Anket formunun bütününde madde sıralaması, yönlendirme cümleleri ve demografik soruların yeri de ayrı bir tasarım işidir; tez için anket formunun nasıl hazırlanacağı yazısı bu adımları form düzeyinde ele alır.

Madde havuzu hazırlanırken alan uzmanı görüşü almak yaygın bir adımdır. Uzman değerlendirmesi, maddelerin kavramı kapsayıp kapsamadığını ve dilin anlaşılırlığını sınar. Pilot uygulamadan önce yapılan bu inceleme, veri toplandıktan sonra fark edilen madde hatalarının önüne geçebilir.

Hazır bir ölçeği kullanmak ile yeni madde yazmak farklı iş yükleri doğurur. Alan yazında geçerliği ve güvenirliği bildirilmiş bir ölçek varsa, onu uyarlamak genellikle tercih edilir. Uyarlama sürecinde çeviri, geri çeviri ve dil geçerliği adımları gündeme gelir.

Beşli ve yedili ölçek örnekleri nasıl görünür?

Yanıt etiketleri, madde kökünün sorduğu şeye göre değişir. Katılma kökü bir yargıya onay derecesini, sıklık kökü bir davranışın tekrarını, memnuniyet kökü ise bir deneyimin değerlendirmesini ölçer. Aşağıdaki tablo aynı üç kök için beşli ve yedili etiket setlerini yan yana gösterir ve kademelerin simetrisini korur.

Madde kökü türü

Beşli etiket seti

Yedili etiket seti

Katılma

Kesinlikle katılmıyorum · Katılmıyorum · Ne katılıyorum ne katılmıyorum · Katılıyorum · Kesinlikle katılıyorum

Kesinlikle katılmıyorum · Katılmıyorum · Kısmen katılmıyorum · Ne katılıyorum ne katılmıyorum · Kısmen katılıyorum · Katılıyorum · Kesinlikle katılıyorum

Sıklık

Hiçbir zaman · Nadiren · Ara sıra · Sık sık · Her zaman

Hiçbir zaman · Çok nadiren · Nadiren · Ara sıra · Sık sık · Çok sık · Her zaman

Memnuniyet

Hiç memnun değilim · Memnun değilim · Ne memnunum ne değilim · Memnunum · Çok memnunum

Hiç memnun değilim · Memnun değilim · Kısmen memnun değilim · Ne memnunum ne değilim · Kısmen memnunum · Memnunum · Çok memnunum

Yedili sete geçerken eklenen iki kademe, orta noktanın iki yanına yerleştirilir. Korkut Altuna ve Arslan’ın İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi’nde 2016 yılında yayımlanan deneysel çalışması, aynı ölçeğin beşli ve yedili biçimlerini karşılaştırmıştır.

Bu çalışmada 151 lisans öğrencisi ön test ve son test düzeninde ölçeği doldurmuştur. Deney grubunun iç tutarlılık katsayısı ön testte 0,848, yedili forma geçilen son testte 0,875 olarak ölçülmüştür. Ölçek türünün etkisi kovaryans analiziyle sınandığında anlamlı bir fark bulunmamıştır.

Yanıt etiketlerinin sözel karşılıkları dil bilgisi açısından da tutarlı olmalıdır. Aynı ölçekte bazı maddelerin katılma, bazılarının sıklık köküyle yanıtlanması katılımcıyı zorlar. Kök değişecekse maddeler ayrı bölümlere toplanır ve her bölümün başına kısa bir yönlendirme cümlesi yazılır.

Hazır bir ölçeğin kademe sayısını değiştirmek, uyarlama çalışmasının yeniden yapılmasını gerektirebilir. Bu nedenle Türkçeye kazandırılmış bir ölçek kullanılacaksa özgün formatın korunması genellikle tercih edilir. Çeviri ve geçerlik adımlarının sırası ölçek uyarlamanın çeviri ve geçerlik aşamaları yazısında ayrıntılandırılmıştır.

2-11

Preston ve Colman’ın karşılaştırdığı kategori aralığı

Acta Psychologica dergisinde 2000 yılında yayımlanan çalışmada iki ile on bir arasında kategori taşıyan formatlar ve 101 puanlı bir biçim sınanmıştır.

149

Preston ve Colman çalışmasının katılımcı sayısı

Preston ve Colman (2000), ölçeği 149 katılımcıya uygulamıştır.

Hangi araştırma için hangi format uygun olabilir?

Format tercihi, ölçülen özelliğin ayrıntı düzeyine ve katılımcı grubunun doldurma kapasitesine bağlıdır. Beşli derecelendirme, kısa sürede doldurulması gereken uzun formlarda ve geniş yaş aralığındaki gruplarda tercih edilebilir. Yedili derecelendirme ise ince ayrımların ölçülmek istendiği ve yapısal modellerle çalışılacak araştırmalarda tercih edilebilir.

Aşağıdaki ölçütler, aday profiline göre değerlendirme yapmayı kolaylaştırır:

  • Madde sayısı yüksek ve doldurma süresi kısıtlıysa daha az kademeli format doldurma yükünü azaltabilir.

  • Katılımcı grubu çocuk, ileri yaş veya düşük okuryazarlık düzeyindeyse az kademeli ve kısa etiketli setler daha anlaşılır olabilir.

  • Ölçülen özellik birbirine yakın tutumları ayırt etmeyi gerektiriyorsa daha fazla kademe ayırt etme gücünü artırabilir.

  • Veriler yapısal eşitlik modeliyle çözümlenecekse kademe sayısının sürekliliğe yaklaşması analiz varsayımlarını kolaylaştırabilir.

  • Türkçeye uyarlanmış hazır bir ölçek kullanılacaksa özgün kademe sayısının korunması tutarlılığı sağlar.

  • Aynı araştırmada birden çok ölçek varsa formatların birbirine yakın olması katılımcı yanılgısını azaltabilir.

İlhan ve Güler’in Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi’nde 2017 yılında yayımlanan Rasch incelemesi, olumsuz maddeler çıkarıldıktan sonra beşli derecelendirmenin madde ayırt ediciliği ve birey güvenirliği göstergelerinde üçlü ve yedili formatlara göre daha yüksek değerler verdiğini bildirir. Bu bulgu, Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği ve Oxford Mutluluk Ölçeği verilerine dayanır. Dolayısıyla kademe sayısı kararı, ölçeğin kendi yapısından bağımsız düşünülemez.

Format kararı veri toplama biçiminden de etkilenir. Çevrim içi formlarda yedili kademe yatay olarak sığmayabilir ve mobil ekranda okunurluğu düşebilir. Yüz yüze uygulamalarda ise uygulayıcı etiketleri sesli okuyabildiği için daha fazla kademe yönetilebilir hâle gelebilir.

Örneklem büyüklüğü de formatla birlikte planlanır. Küçük örneklemlerde çok kademeli ölçeklerin bazı kategorileri boş kalabilir ve bu durum analizde kategori birleştirmeyi gerektirir. Koo ve Yang’ın 2025 tarihli derlemesi, kategori birleştirmenin ancak gerekçesi belgelenerek yapılmasını önerir.

Sık karıştırılan nokta: sıralı mı eşit aralıklı mı?

Likert tipi tek maddelerden elde edilen veriler alan yazında sıralı ölçek düzeyinde kabul edilir. Turan, Şimşek ve Aslan’ın 2015 tarihli çalışması, 1 ile 5 arasındaki kodların sayısal olarak eşit aralıklı görünmesine karşın katılımcıların seçenekler arasındaki mesafeyi eşit algılamayabileceğini belirtir. Karışıklık da tam bu noktada doğar.

Bileşik ölçek puanlarında tablo değişir. Turan, Şimşek ve Aslan’ın 2015 tarihli derlemesi üç ayrı görüşü aktarır: ölçeklerin her durumda sıralı sayılması, maddelerin ortalanmasıyla eşit aralıklıya yaklaşılması ve testin örneklem ile dağılıma göre seçilmesi. Aynı çalışmada yapılan karşılaştırmalarda t testi ile Mann-Whitney U testi 27 karşılaştırmanın 24'ünde aynı sonuca ulaşmıştır.

Geoff Norman’ın Advances in Health Sciences Education dergisinde 2010 yılında yayımlanan makalesi, parametrik yöntemlerin bu veri türünde dayanıklı davrandığını savunur. Norman’ın analizinde 93 kişilik bir yaşam kalitesi verisi üzerinde Pearson ve Spearman katsayıları neredeyse aynı değerleri vermiştir. Buna karşılık Turan, Şimşek ve Aslan parametrik testlerin varsayımlar karşılandığında kullanılmasını önerir.

Ters maddelerde dikkat edilen ayrıntılar

Olumsuz ifadeli maddeler, puanlamada yönü çevrilmeden toplanamaz. İlhan ve Güler’in 2017 tarihli Rasch incelemesinde katılımcıların olumsuz maddelerde kategorileri birbirinden ayırt edemediği bildirilir. Koo ve Yang’ın 2025 tarihli derlemesinde ise ters ifadeli maddelerin yanıt yanlılığını azaltmadığı, dikkat dağınıklığı kaynaklı hataları artırdığı aktarılır. İki kaynak da ters madde kullanımının gerekçeyle sınırlanmasını ve pilot uygulamada ayrıca incelenmesini destekler.

Raporlamada iki testin birlikte verilmesi de bir seçenektir. Hem parametrik hem parametrik olmayan karşılığın sonucu yazıldığında, okuyucu bulgunun test tercihine bağlı olup olmadığını görebilir.

Tartışmanın kapanmamış olması, adayın keyfî davranabileceği anlamına gelmez. Hangi testin kullanıldığı, hangi gerekçeyle seçildiği ve dağılımın nasıl incelendiği yöntem bölümünde açıkça yazılır. Analiz çıktılarının teze nasıl aktarıldığını örneklerle görmek isteyenler için SPSS çıktısının nasıl okunup teze aktarılacağı yazısı ayrı bir kaynak sunar.

Ölçek seçimi için sonraki adımlar

Ölçek formatı kararı, veri toplamaya başlamadan önce tamamlanması beklenen bir adımdır. Kademe sayısı belirlendikten sonra madde havuzu, izin durumu, pilot uygulama ve analiz planı sırayla netleşir. Aşağıdaki kontrol listesi, tez sürecinde bu adımların hangi sırayla yürütülebileceğini gösterir. Kararın yazılı hâle getirilmesi danışman onayını da kolaylaştırır.

  • Ölçülecek kavramı ve boyutlarını danışmanınızla birlikte yazılı olarak tanımlayın.

  • Alan yazında Türkçeye uyarlanmış hazır bir ölçek olup olmadığını tarayın.

  • Hazır ölçek kullanacaksanız ölçek sahibinden yazılı kullanım izni isteyin.

  • Kademe sayısını ve yanıt etiketlerini tüm maddelerde aynı tutacak biçimde sabitleyin.

  • Olumsuz maddeleri listeleyip puanlamada ters kodlanacağını yöntem notunuza ekleyin.

  • Küçük bir grupla pilot uygulama yapıp anlaşılmayan maddeleri yeniden yazın.

  • Etik kurul başvurusunu ölçeğin son hâliyle hazırlayın ve onay tarihini kaydedin.

  • Analiz planını, dağılım incelemesini de kapsayacak biçimde önceden yazın.

Listedeki adımların tamamlanma tarihleri yazılı tutulduğunda tez takvimi daha öngörülebilir olur. Pilot uygulama ile asıl uygulama arasında geçen süre, madde düzeltmeleri için bırakılan paydır.

Hazır ölçek kullanımında izin yazışması sürecin en çok gecikme yaratan adımlarından biridir. Yazışmanın hangi bilgileri içermesi gerektiğini örnek metinle görmek isteyen adaylar ölçek kullanım izninin nasıl alınacağı ve örnek e-posta yazısına bakabilir. İzin alınmadan uygulanan bir ölçek, savunma aşamasında ek düzeltme talebi doğurabilir.

Kontrol listesindeki adımlar sırayla yürütülmediğinde geri dönüş maliyeti artar. Etik kurul onayı alındıktan sonra ölçeğin kademe sayısını değiştirmek, başvurunun yenilenmesini gerektirebilir. Bu nedenle format kararının etik kurul dosyası hazırlanmadan önce kesinleşmesi tercih edilir.

Kategori sayısı ve analiz tercihleri üzerine yeni çalışmalar yayımlanmaya devam eder. Tez yazım takviminizi planlarken ölçek formatı kararını enstitü yönergesinin güncel sürümüyle birlikte kontrol etmeniz önerilir. Danışmanınızın alanındaki yayın geleneği de tercihi etkileyebilir.

151

Beşli ve yedili formatın deneysel karşılaştırmasında örneklem

Korkut Altuna ve Arslan’ın 2016 tarihli çalışmasında 151 lisans öğrencisi ön test ve son test düzeninde yer almıştır.

0,848 ve 0,875

Yedili forma geçişte iç tutarlılık

Korkut Altuna ve Arslan’ın 2016 tarihli çalışmasında deney grubunun iç tutarlılık katsayısı ön testte 0,848, yedili forma geçilen son testte 0,875 olarak ölçülmüştür.

Gerçek Hayattan Örnekler

Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır.

Aşağıdaki dört senaryo, ölçek formatı kararının tez sürecinde hangi anlarda gündeme geldiğini gösterir. Senaryolar farklı alanlardan seçilmiştir ve her biri ayrı bir karar noktasına odaklanır.

Selim: hazır ölçeğin kademe sayısını değiştirme isteği

Selim, eğitim yönetimi alanında tezli yüksek lisans yapmaktadır ve Türkçeye uyarlanmış beşli bir örgütsel güven ölçeği kullanmayı planlar. Yedili formatın daha ince ayrım sağlayacağını düşünerek kademe sayısını artırmak ister. Danışmanı, uyarlama çalışmasının beşli form üzerinde yürütüldüğünü hatırlatır. Selim, kademe sayısını değiştirmenin geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını yeniden toplamayı gerektirebileceğini fark eder. Özgün formatı koruyup, ayrım ihtiyacını madde sayısını artırarak karşılamayı değerlendirir. Kararını yöntem bölümünde gerekçesiyle birlikte yazmayı planlar. Özgün biçimi korumanın savunma aşamasında daha az soru doğuracağını ve karşılaştırma yapmayı kolaylaştıracağını değerlendirir.

Zeynep: uzun formda doldurma yükü

Zeynep, hemşirelik alanında doktora tezi için üç ayrı ölçeği aynı formda uygulamak zorundadır. Formun toplam madde sayısı yüksek olduğu için katılımcıların yarıda bırakma olasılığını düşünür. Ölçeklerden ikisi beşli, biri yedili kademe taşır. Farklı kademe sayılarının katılımcıda yanılgı yaratabileceğini değerlendirir ve her ölçeğin kendi özgün formatını koruması gerektiğini görür. Buna karşılık bölümler arasına yönlendirme cümleleri ekleyerek geçişi netleştirmeyi planlar. Pilot uygulamada doldurma süresini ölçüp formu kısaltma seçeneklerini danışmanıyla konuşmaya karar verir. Formun ilk sayfasına ölçek sayısını ve tahmini doldurma süresini yazmayı da planına ekler.

Mert: olumsuz maddelerin puanlanması

Mert, işletme alanında tezsiz yüksek lisans projesi için kendi madde havuzunu oluşturur. Ölçeğe dikkat kontrolü amacıyla olumsuz ifadeli maddeler ekler. Pilot uygulamada bu maddelerin yanıt dağılımının diğerlerinden belirgin biçimde farklılaştığını görür. Alan yazındaki ters madde tartışmasını inceledikten sonra olumsuz madde sayısını azaltmayı ve kalanları puanlamada ters kodlamayı tercih eder. Ters kodlanan maddeleri yöntem bölümünde listeler. Böylece bileşik puanın nasıl hesaplandığı okuyucu için izlenebilir hâle gelir. Dikkat kontrolü için ayrı bir doğrulama maddesi eklemeyi ve bu maddeyi bileşik puana katmamayı da değerlendirir.

Elif: analiz planını önceden yazma

Elif, sosyoloji alanında yüksek lisans tezi için beşli bir tutum ölçeği uygular. Veri toplandıktan sonra hangi testi kullanacağına karar vermeyi düşünürken danışmanı analiz planını önce yazmasını ister. Elif, grup karşılaştırması için dağılım incelemesi yapmayı ve varsayımlar karşılanmazsa parametrik olmayan karşılığa geçmeyi planına ekler. Her iki testin sonucunu birlikte raporlamanın tartışma bölümünü güçlendireceğini değerlendirir. Planı yazılı hâle getirdiği için veri toplama sürecinde kararlarını değiştirme baskısı hissetmez. Dağılım grafiklerini tezin ekler bölümünde paylaşmayı ve test tercihini bulgular bölümünde ayrıca gerekçelendirmeyi de planlar.

Üniversiteleri ve Akademik Olanakları Keşfedin

Üniversiteleri İncele

Sıkça Sorulan Sorular

Likert tipi ölçek nedir?+

Likert tipi ölçek, bir tutumu veya görüşü ölçmek için hazırlanan ifadelere katılma derecesinin sıralı seçenekler üzerinden işaretlendiği derecelendirme biçimidir. Tekniği Rensis Likert, Archives of Psychology dizisinin 140. sayısında Haziran 1932'de yayımlanan çalışmasıyla tanıtmıştır. Özgün formda beş kademe bulunur. Ölçek; madde kökü, yanıt etiketleri ve puanlama yönü olmak üzere üç parçadan oluşur. Olumsuz maddelerin yönü puanlamada çevrilir.

5'li Likert ölçeği örnekleri nasıl yazılır?+

Beşli ölçekte etiketler simetrik olur ve ortada tek bir kategori bulunur. Katılma kökü için “kesinlikle katılmıyorum, katılmıyorum, ne katılıyorum ne katılmıyorum, katılıyorum, kesinlikle katılıyorum” dizisi yaygın biçimde kullanılır. Sıklık kökü için “hiçbir zaman, nadiren, ara sıra, sık sık, her zaman” dizisi uygundur. Koo ve Yang’ın 3 Şubat 2025 tarihli derlemesi, orta kategorinin içeriği belirli bir etiketle adlandırılmasını önerir.

7'li Likert ölçeği beşliye göre daha mı güvenilir?+

Alan yazındaki bulgular yönü destekler, ancak kesin bir üstünlük ortaya koymaz. Preston ve Colman’ın 2000 tarihli çalışmasında güvenirlik ve geçerlik göstergeleri yaklaşık yedi kategoriye kadar yükselmiştir. Korkut Altuna ve Arslan’ın 2016 tarihli deneysel karşılaştırmasında ise beşli ve yedili form arasında anlamlı fark bulunmamıştır. İlhan ve Güler’in 2017 tarihli Rasch incelemesinde beşli format bazı göstergelerde öne çıkmıştır. Sonuç, ölçülen özelliğe göre değişebilir.

Likert ölçeğinde orta nokta olmadan ölçüm yapılabilir mi?+

Orta kategorisi bulunmayan formatlar alan yazında kullanılmaktadır. Dörtlü ve altılı gibi çift kademeli ölçekler katılımcıyı bir yöne karar vermeye yöneltir. Preston ve Colman’ın 2000 tarihli çalışmasında iki, üç ve dört kategorili formatlar birçok göstergede en düşük değerleri almıştır. Orta noktayı kaldırma kararı, kararsız katılımcıların yanıtını hangi yöne taşıdığı tartışmasını da beraberinde getirir ve yöntem bölümünde gerekçelendirilmesi beklenir.

Likert tipi ölçek verileri sıralı mı yoksa eşit aralıklı mı sayılır?+

Tek maddeler alan yazında sıralı ölçek düzeyinde kabul edilir. Turan, Şimşek ve Aslan’ın 2015 tarihli çalışması, kodlar eşit aralıklı görünse de katılımcıların seçenekler arasındaki mesafeyi eşit algılamayabileceğini belirtir. Bileşik ölçek puanlarında görüşler ayrışır; aynı derlemede üç farklı yaklaşım aktarılır. Geoff Norman’ın 2010 tarihli makalesi parametrik yöntemlerin dayanıklı davrandığını savunur. Tercih, dağılım incelemesiyle birlikte gerekçelendirilir.

Tezimde kullandığım Likert ölçeği için izin almam gerekir mi?+

Hazır bir ölçeği kullanırken ölçek sahibinden yazılı izin istenmesi yaygın bir uygulamadır. Dergiler ve enstitüler bu izni yöntem bölümünde veya ek belgelerde arayabilir. İzin yazışmasının içeriği ve zamanlaması kurumlara göre farklılık gösterebilir. Etik kurul başvurusunun ölçeğin son hâliyle hazırlanması, sonradan düzeltme talebi doğmasını azaltabilir. İlgili enstitünün güncel yönergesinden teyit edilmesi önerilir.

Likert tipi ölçekte ortalama mı ortanca mı raporlanmalı?+

Koo ve Yang’ın 2025 tarihli derlemesi, tek maddeler için ortanca veya mod ile her seçeneğin frekans ve yüzdesinin bildirilmesini önerir. Bileşik ölçek puanlarında ortalama ve standart sapma raporlaması yaygındır. Turan, Şimşek ve Aslan’ın 2015 tarihli çalışması tek maddeler için ortanca, mod, ranj ve histogram kullanımını aktarır. Raporlama biçimi, derginin veya enstitünün beklentisine göre de değişebilir.

Likert tipi ölçekte ters madde kullanmak gerekir mi?+

Ters ifadeli maddeler dikkat kontrolü amacıyla eklenebilir, ancak alan yazında tartışmalıdır. İlhan ve Güler’in 2017 tarihli Rasch incelemesinde katılımcıların olumsuz maddelerde kategorileri ayırt edemediği bildirilir. Koo ve Yang’ın 2025 tarihli derlemesinde ters ifadeli maddelerin yanıt yanlılığını azaltmadığı aktarılır. Kullanılacaksa sayısının sınırlı tutulması, puanlamada yönünün çevrilmesi ve pilot uygulamada ayrıca incelenmesi önerilir.

Likert tipi ölçek ile anket aynı şey midir?+

İki kavram aynı değildir. Anket, farklı soru türlerini bir arada barındıran veri toplama formunun bütününü anlatır. Likert tipi ölçek ise anket formunun içinde yer alan, derecelendirme seçenekleriyle yanıtlanan bölümdür. Bir ankette demografik sorular, açık uçlu sorular ve Likert tipi maddeler birlikte bulunabilir. Form düzeyindeki tasarım kararları ile ölçek düzeyindeki kararlar ayrı ayrı planlanır.

5'li ölçekten 7'li ölçeğe geçersem eski verilerle karşılaştırabilir miyim?+

Farklı kademe sayılarından elde edilen puanlar doğrudan karşılaştırılamaz. Koo ve Yang’ın 2025 tarihli derlemesinde aktarılan bir çalışmada beşli ve yedili formatların yeniden ölçeklendirildiğinde aynı ortalamayı verdiği, onlu formatın ise göreli olarak biraz daha düşük ortalama ürettiği bildirilir. Yeniden ölçeklendirme işleminin yapıldığı ve nasıl yapıldığı raporlanmalıdır. Karşılaştırma yapılacaksa yöntem bölümünde sınırlılık olarak belirtilmesi önerilir.

Ücretsiz Başvurunuzu Buradan Başlatın

Ücretsiz Başvur
Mezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye’deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Araştırma yöntemleri ve ölçme konularında çalışan adaylar Atlas üzerinden tezli ve tezsiz programları filtreleyip ders içeriklerini karşılaştırabilir. Tarihler bölümünden başvuru dönemlerini takip edebilir, Duyurular bölümünden üniversitelerin güncel ilanlarını izleyebilir ve Üniversiteler sayfası üzerinden ücretsiz başvuru oluşturabilir. Ölçek geliştirme, veri toplama ve analiz gibi yöntem başlıkları ise blog bölümünde ayrı yazılarla ele alınır.
Kaynakça

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel akademik, hukuki veya mali danışmanlık niteliği taşımaz. Ölçek geliştirme, uyarlama ve veri analizi uygulamaları alanlara, dergilere ve enstitü yönergelerine göre farklılık gösterebilir; bu uygulamalar zaman içinde değişebilir. Yazıda aktarılan bulgular kaynakçada adı ve tarihi verilen hakemli çalışmalara dayanır. Adayların kendi kurumlarının resmî açıklamalarını ve yönerge metinlerini kontrol etmesi önerilir. Bu yazıda doğrudan dayanak alınan bir mevzuat hükmü bulunmamaktadır.

Güncel Akademik Duyuruları Takip Edin

Duyuruları İncele
Paylaş:

Gelişmeleri Kaçırma!

Mezun Kampüsü projesi ile lisansüstü programlar, duyurular ve eğitim içeriklerinden haberdar olmak için kayıt ol.

Kaynak ve Sorumluluk Bilgilendirmesi

Blog ve Haberler için gerekli yasal bilgilendirme