Ölçek Kullanım İzni Nasıl Alınır? Hazır E-posta Örneği
ŞÜKRAN Ç.
Yazar

Ölçek Kullanım İzni Nasıl Alınır? Hazır E-posta Örneği
İçindekiler
Genel Bilgilendirme: ölçek izninin kısa cevabı ve yazının kapsamı
Ölçek kullanım izni nedir, ne zaman gerekir?
Hangi ölçek için kimden izin alınır?
Ölçek kullanım izni adım adım nasıl alınır?
Ölçek izni için hazır e-posta örneği
Yabancı ölçek için izin e-postası nasıl yazılır?
Üniversiteler ölçek iznini nasıl istiyor?
Açık erişimli ölçek için izin gerekir mi?
İzin geldikten sonra ne yapılır?
Gerçek Hayattan Örnekler
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
Yasal Bilgilendirme
Lisansüstü Programları Tek Noktadan İnceleyin
Atlası İnceleGenel Bilgilendirme
Ölçek kullanım izni, ölçeği geliştiren ya da Türkçeye uyarlayan araştırmacıya kısa ve resmî bir e-posta gönderilerek alınır. E-postada araştırmacının kimliği, danışmanı, tez başlığı, ölçeğin tam adı ve yayımlandığı kaynak, uygulanacak örneklem ve ticari olmayan kullanım taahhüdü yer alır. Gelen olumlu yanıtın okunabilir çıktısı etik kurul başvuru dosyasına eklenir. Açık erişimli ölçeklerde bazı kurullar izin yerine yazılı beyan istiyor.
Yazının cevap verdiği soru şudur: Tezli yüksek lisans veya doktora öğrencisi, anketinde kullanacağı ölçek için izni kimden, hangi sırayla ve hangi belgeyle alır? Ölçek izni etik kurul onayından ayrı bir belgedir ve çoğu zaman etik başvurudan önce tamamlanır. Etik kurul sürecinin bütünü ve okul ya da hastaneden alınan kurum izni bu yazının kapsamı dışındadır.
Yazıda dört tür kaynak kullanıldı. Birincisi üniversite etik kurulu belgeleri: Hacettepe Üniversitesi'nin 21 Ekim 2024 tarihli "Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar" belgesi, Trabzon Üniversitesi ve Bartın Üniversitesi etik kurul sayfaları, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) İnsan Araştırmaları Etik Kurulu Yönergesi. İkincisi yayın ölçütleri: TÜBİTAK ULAKBİM bünyesindeki TR Dizin'in dergi değerlendirme kriterleri ve DergiPark'taki dergi yayın ilkeleri. Üçüncüsü uluslararası metinler: ITC'nin test çevirisi ve uyarlama yönergeleri ile COPE'un 18-01 numaralı vakası. Dördüncüsü mevzuat: Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu.
İncelenen kaynaklarda ölçek kullanım iznini adıyla düzenleyen bir kanun hükmü bulunmuyor. Gereklilik daha çok etik kurul yönergelerinden ve dergi kurallarından doğuyor. Bu nedenle izin belgesinin biçimi, açık erişim istisnası ve dosyaya ekleme şekli kurumdan kuruma farklılaşabilir; Mezun Kampüsü'nde yer alan bu rehber genel çerçeveyi verir, kesin koşullar için başvurulacak etik kurulun güncel kontrol listesi esas alınmalıdır.
Madde 8.7
TR Dizin'de ölçek izni ölçütüVeri toplamada kullanılan ölçekler için ölçek sahibinin izni alınmalı ve makalede beyan edilmeli; TR Dizin kriterleri, İngilizce sayfa (erişim 21 Ekim 2026)
2021
TR Dizin'de telif ölçütünün eklendiği yılKullanılan fikir ve sanat eserleri için telif düzenlemelerine uyulması ölçütü 2021 için yeni eklendi; TR Dizin kriterleri, Türkçe sayfa
Ölçek kullanım izni nedir, ne zaman gerekir?
Başkası tarafından geliştirilmiş veya uyarlanmış bir ölçme aracı araştırmada uygulanacaksa, etik kurullar ve dergiler genellikle hak sahibinden alınmış yazılı bir izin görmek ister. Araştırmacının kendi hazırladığı araçlarda bu izin aranmaz. TR Dizin'in İngilizce kriter sayfasındaki 8.7 numaralı ölçüt, veri toplamada kullanılan ölçekler için ölçek sahibinin izninin alınmasını ve makalede beyan edilmesini öngörür.
Gerekliliğin iki dayanağı var. Birincisi etik. YÖK'ün Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 4. maddesi, çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinlerin yetkili birimlerden yazılı olarak alınmamasını etiğe aykırı eylemler arasında sayar. Aynı madde, başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun atıf yapmadan kullanmayı intihal olarak tanımlar.
İkincisi telif. Ölçek maddeleri yazıyla ifade edilmiş metinler olduğu için telif korumasına konu olabilir. Türkiye'de fikir ve sanat eserleri üzerindeki haklar, 13 Aralık 1951 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile düzenlenir. TR Dizin kriterleri de kullanılan fikir ve sanat eserleri için telif hakları düzenlemelerine uyulmasını ayrıca ister.
İzin talebinin gündeme geldiği tipik durumlar şunlardır:
Başka bir araştırmacının geliştirdiği ölçeği tezde veya makalede olduğu gibi uygulamak
Yabancı dilde geliştirilmiş bir ölçeğin Türkçe uyarlamasını kullanmak
Yabancı bir ölçeği ilk kez Türkçeye uyarlamak
Bir ölçeğin maddelerini kısaltmak, değiştirmek veya yeni madde eklemek
Ticari yayınevi lisansıyla dağıtılan bir testi uygulamak
Araştırmacının kendi hazırladığı anket için ise izin istenmez; Hacettepe Üniversitesi belgesi, araştırmacılar tarafından hazırlanan araçların başvuruda açıkça belirtilmesini istiyor.
Ölçek izni, tez yazım sürecinin yöntem aşamasına aittir. Veri toplama aracının seçildiği ve etik başvurunun hazırlandığı bu aşamanın tezin genel akışı içindeki yeri yüksek lisans tezi nasıl yazılır rehberinde adım adım anlatılıyor.
Hangi ölçek için kimden izin alınır?
İznin kimden alınacağı, kullanılacak ölçeğin hangi sürümü olduğuna bağlıdır. Türkçe uyarlaması kullanılacaksa izin Türkçe uyarlamayı yapan araştırmacıdan, yabancı bir ölçek ilk kez Türkçeye uyarlanacaksa özgün ölçeği geliştiren araştırmacıdan veya hak sahibi yayınevinden alınır. Hacettepe Üniversitesi, Türkçe uyarlama kullanılacaksa izni o uyarlama için almayı şart koşuyor.
Sık yapılan hata, Türkçe uyarlamayı kullanırken izni yalnızca özgün ölçeğin yazarından istemektir; bu durumda ilk muhatap uyarlama makalesinin sorumlu yazarıdır.
Ticari lisansla dağıtılan testlerde izin araştırmacıdan değil lisans sahibinden alınır. Ölçeğin kamuya açık mı lisanslı mı olduğu genellikle özgün makalede veya geliştiren kurumun sayfasında yazar. Örneğin RAND Corporation, RAND Health tarafından geliştirilen anketlerin kamu belgesi olduğunu ve ticari olmayan kullanım için ücret ya da izin istemediğini açıklıyor.
Kullanılacak araç | İzin kimden istenir? | Etik kurul dosyasına ne konur? | Kaynakçada ne yer alır? |
|---|---|---|---|
Türkçe uyarlaması yayımlanmış ölçek | Türkçe uyarlamayı yapan araştırmacı | Uyarlama yazarından gelen izin e-postasının okunabilir çıktısı ve ölçeğin tam metni | Özgün ölçek ve Türkçe uyarlama makalesi |
İlk kez Türkçeye uyarlanacak yabancı ölçek | Özgün ölçeği geliştiren araştırmacı veya hak sahibi | İzin yazısı, özgün form ve Türkçe çeviri | Özgün ölçek makalesi |
Ticari lisansla dağıtılan test | Lisans sahibi yayınevi veya kurum | Lisans veya kullanım belgesi | Test el kitabı veya yayınevi künyesi |
Kullanıma açık olduğu belirtilen ölçek | Ayrıca izin istenmeyebilir | Kullanıma açık olduğunu gösteren beyan ve belge | Ölçeğin yayımlandığı kaynak |
Araştırmacının kendi hazırladığı form | İzin gerekmez | Formun araştırmacı tarafından hazırlandığı beyanı ve tam metni | Gerekmez |
Nicel çalışmalarda ölçek ana veri aracı olduğu için izin konusu en çok anket temelli tezlerde gündeme gelir; nitel ve nicel tasarımların veri toplama araçlarını nasıl farklılaştırdığı nitel ve nicel araştırma yöntemleri farkı yazısında ele alınıyor.
Ölçek kullanım izni adım adım nasıl alınır?
Ölçek kullanım izni dört temel adımda alınır: ölçeğin hangi sürümünün kullanılacağı netleştirilir, hak sahibinin güncel iletişim bilgisi bulunur, kurumsal e-posta adresinden kısa bir izin talebi gönderilir ve gelen yanıt okunabilir biçimde saklanır. Trabzon Üniversitesi etik kurulu, iznin e-posta yoluyla alınabileceğini ve hangi ölçek için izin istendiğinin ölçeğin açık adıyla yazılmasını belirtiyor.
İzin sürecinin etik kurul takvimiyle bağlantısı önemlidir. Hacettepe Üniversitesi, etik başvurunun planlanan veri toplama tarihinden en az iki ay önce yapılmasını istiyor. Ölçek izni başvuru dosyasının eki olduğu için izin talebini bu tarihten de önce göndermek takvimi rahatlatır.
Ortak akış şöyledir:
Kullanacağınız ölçeğin özgün sürümünü ve varsa Türkçe uyarlamasını belirleyin; madde sayısını ve alt boyutları uyarlama makalesinden kontrol edin.
İznin kimden alınacağına karar verin: Türkçe uyarlama kullanılacaksa uyarlama yazarı, ilk kez uyarlanacaksa özgün yazar veya lisans sahibi.
Sorumlu yazarın güncel e-posta adresini makalenin son sürümünden, kurumunun akademik personel sayfasından veya YÖK Akademik profilinden bulun.
Danışmanınızla birlikte e-posta metnini hazırlayın; ölçeğin tam adını, yayın yılını ve dergisini yazın.
Talebi üniversite uzantılı kurumsal adresinizden gönderin ve danışmanınızı bilgi olarak ekleyin.
Yanıt geldiğinde e-postanın gönderen, tarih ve konu satırları görünecek biçimde çıktısını alın.
İzin belgesini, ölçeğin tam metniyle birlikte etik kurul başvuru dosyasına ekleyin.
Tez önerisinde veri toplama araçlarının listelendiği bölüm, hangi ölçekler için izin gerekeceğini erkenden gösterir. Öneri formundaki bu alanın nasıl doldurulacağı tez öneri formu nasıl doldurulur yazısında anlatılıyor. Öneri aşamasında ölçek listesini kesinleştiren öğrenci, izin taleplerini öneri onayıyla aynı haftalarda gönderebilir. Birden fazla ölçek kullanılacaksa her ölçek için ayrı bir e-posta göndermek ve yanıtları ölçek adıyla dosyalamak, etik kurul dosyası hazırlanırken hangi iznin eksik kaldığını tek bakışta gösterir.
Akademik Sürecinizi Tek Hesapta Takip Edin
Giriş YapÖlçek izni için hazır e-posta örneği
Ölçek izni için yazılacak e-posta kısa, resmî ve tek amaçlı olmalıdır. Konu satırında ölçeğin tam adı, gövdede araştırmacının kimliği ve danışmanı, tez başlığı, ölçeğin yayımlandığı kaynak, uygulanacak örneklem, ticari olmayan kullanım ve tam atıf taahhüdü yer alır. Sonda izin için açık bir rica bulunur. Bartın Üniversitesi etik kurulu, izin alındığını gösteren e-posta veya mesajın başvuruya eklenmesini istiyor.
Bartın Üniversitesi Etik Kurulu'nun sıkça sorulan sorular belgesi, izin kanıtının biçimini şöyle tarif ediyor:
Ölçek eğer açık erişimli değilse ölçek sahiplerinden izin alınmalı ve izin alındığını gösteren belgeler (mail, mesaj vb.) başvuruya eklenmelidir.
— Bartın Üniversitesi Etik Kurulu, Sık Sorulan Sorular ve Yanıtlar (erişim 21 Ekim 2026)
Aşağıdaki şablonda köşeli parantez içindeki alanları kendi bilgilerinizle doldurabilirsiniz.
Konu: [Ölçeğin tam adı] için akademik kullanım izni talebi
Sayın [Unvan Ad Soyad],
[Üniversite adı] [Enstitü adı] [Anabilim dalı] tezli yüksek lisans öğrencisiyim. [Danışman unvanı, adı ve soyadı] danışmanlığında yürüttüğüm "[Tez başlığı]" başlıklı çalışmamda, [yıl] yılında [dergi adı] dergisinde yayımlanan "[makale başlığı]" makalenizde [geliştirdiğiniz / Türkçeye uyarladığınız] [Ölçeğin tam adı] ölçeğini kullanmak istiyorum.
Ölçek, [örneklem, ör. Ankara'da görev yapan sınıf öğretmenleri] ile yürütülecek çalışmada yalnızca akademik ve ticari olmayan amaçla, maddelerinde değişiklik yapılmadan uygulanacaktır. Ölçeğin kaynağı tezde ve tezden üretilecek yayınlarda eksiksiz biçimde gösterilecektir.
Etik kurul başvuru dosyama eklemek üzere ölçeği kullanmama izin verip vermediğinizi bu e-postaya yanıt vererek bildirmenizi rica ederim. Ölçeğin güncel formunu ve puanlama yönergesini paylaşabilirseniz ayrıca memnun olurum.
Saygılarımla,
[Ad Soyad]
[Program, Enstitü, Üniversite]
[Kurumsal e-posta adresi]
Şablonda "maddelerinde değişiklik yapılmadan" ifadesi, kısaltma veya değişiklik planlanıyorsa çıkarılmalı ve yerine planlanan değişiklik açıkça yazılmalıdır.
Yabancı ölçek için izin e-postası nasıl yazılır?
Yabancı bir ölçek için izin e-postası İngilizce yazılır ve Türkçe şablonla aynı unsurları taşır; ek olarak ölçeğin Türkçeye uyarlanıp uyarlanmayacağı açıkça belirtilir. Uyarlama planlanıyorsa ITC'nin test çevirisi ve uyarlama yönergeleri, uyarlamaya başlamadan önce testle ilgili fikrî mülkiyet hakkı sahibinden gerekli iznin alınmasını ilk ilke olarak sayar.
Kısa bir İngilizce şablon:
Subject: Permission request to use the [Scale name] in a master's thesis
Dear Prof. [Surname],
I am a master's student in [Department] at [University], Türkiye, working under the supervision of [Supervisor's title and name]. I would like to use the [Scale name], published in [Journal, Year], in my thesis on [topic]. The scale will be administered to [sample] for non-commercial academic research only, and the original work will be fully cited in the thesis and any related publications.
Could you kindly confirm your permission by replying to this email? I would also be grateful for the current version of the scale and its scoring instructions.
Kind regards,
[Name Surname]
[Program, Graduate School, University]
[Institutional email address]
Uyarlama çalışmalarında izin metni daha ayrıntılı olur. ITC yönergelerinin ikinci sürümü (v2.3, 18 Ağustos 2016) 18 ilkeyi altı kategoride toplar ve izin talebi ön koşul kategorisinin ilk adımıdır. Çeviri, geri çeviri ve geçerlik analizlerinin e-postada anılması, sonradan yeni bir talep gerekmesini önler. Uyarlamada yapı geçerliği çoğunlukla doğrulayıcı faktör analiziyle sınanır; analizin dayandığı model yapısal eşitlik modeli (YEM) nedir yazısında anlatılıyor.
Uyarlama yapılacaksa e-postaya eklenecek paragraf
Uyarlama planlanıyorsa İngilizce şablondaki ikinci paragrafın sonuna şu cümleler eklenebilir: "I also plan to prepare a Turkish adaptation of the scale, including forward and back translation and validity and reliability analyses, following the ITC Guidelines for Translating and Adapting Tests. I would appreciate your permission for this adaptation and any conditions you may have regarding its publication." Bazı geliştiriciler uyarlanmış formun bir kopyasını isteyebilir; böyle bir koşul tez yöntem bölümünde de anılmalıdır.
8 belge
Trabzon Üniversitesi etik kurulu belge listesiÖlçek kullanım izin formu listede 7. sırada; Trabzon Üniversitesi SBB Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu, güncelleme 15 Mayıs 2025
2 haftada 1
Trabzon Üniversitesi etik kurulu toplantı sıklığıKurul iki haftada bir perşembe günü toplanıyor; başvurular salı mesai bitimine kadar gönderiliyor (güncelleme 15 Mayıs 2025)
Üniversiteler ölçek iznini nasıl istiyor?
Üniversiteler ölçek iznini farklı biçimlerde istiyor. Hacettepe Üniversitesi izinlerin başvuru formunun ekinde, okunabilir e-posta çıktısı olarak sunulmasını, Trabzon Üniversitesi ayrı bir "Ölçek Kullanım İzin Formu" dosyasını, Bartın Üniversitesi ise e-posta veya mesaj kanıtını istiyor. Açık erişimli ölçeklerde Bartın izin yerine yöntem bölümünde yazılı beyan, Hacettepe ise beyanla birlikte belge bekliyor.
Hacettepe Üniversitesi belgesinin dokuzuncu maddesi en ayrıntılı çerçeveyi çiziyor. Belgeye göre kullanılacak ölçek, görüşme ve gözlem formları için kullanım izinleri başvuru formunun ekinde yer almalı, ölçeklerin künyesi kaynakçada listelenmeli ve yabancı dildeki araçların Türkçe çevirileri sunulmalıdır. E-posta çıktılarında kişiler arası özel yazışmaların yer almamasına özen gösterilmesi de ayrıca isteniyor. Türkçe uyarlama kullanılacaksa iznin uyarlama için alınmış olması da aynı maddede yer alıyor.
Kurum veya ölçüt | İzin belgesinin biçimi | Açık erişimli ölçek | Ek koşul |
|---|---|---|---|
Hacettepe Üniversitesi Etik Kurulu (21 Ekim 2024) | Başvuru formu ekinde, okunabilir e-posta çıktısı | Açıkça beyan edilmeli ve belgelenmeli | Türkçe uyarlama için ayrı izin; ölçek künyesi kaynakçada |
Trabzon Üniversitesi SBB Etik Kurulu (15 Mayıs 2025) | Ayrı "Ölçek Kullanım İzin Formu" dosyası; izin e-postayla alınabilir | Sayfada ayrıca düzenlenmemiş | Ölçeğin açık adı yazılmalı; dosya adı belge listesiyle aynı olmalı |
Bartın Üniversitesi Etik Kurulu (SSS, tarihsiz) | E-posta, mesaj vb. izin kanıtı | Bilgi formunun yöntem bölümünde izin alınmadığına dair beyan | Veri toplama aracının tamamı başvuruya eklenmeli |
TR Dizin dergi kriterleri | Ölçek sahibinin izni makalede beyan edilir | Kriter sayfasında ayrıca düzenlenmemiş | Telif düzenlemelerine uyum ayrı bir ölçüt |
Bir üniversitede yeterli sayılan e-posta çıktısının başka bir üniversitede belirli bir form üzerinden sunulması istenebilir.
Açık erişimli ölçek için izin gerekir mi?
Açık erişimli bir ölçek için izin gerekip gerekmediği etik kurula ve ölçeğin yayımlanma koşullarına göre değişir. Bartın Üniversitesi açık erişimli ölçeklerde izin yerine yöntem bölümünde açık bir beyan istiyor; Hacettepe Üniversitesi kullanıma açık olmanın açıkça beyan edilmesini ve belgelenmesini bekliyor. Sık karıştırılan nokta, makalenin ücretsiz okunabilmesinin ölçeğin kullanım hakkının da serbest bırakıldığı anlamına gelmemesidir.
Karışıklığın kaynağı iki farklı "açıklık" kavramıdır. Bir makalenin açık erişimli olması, metnin herkes tarafından okunabildiğini gösterir. Ölçeğin kullanıma açık olması ise geliştiricinin ölçeği başkalarının uygulamasına izin verecek biçimde paylaştığı anlamına gelir. Bartın Üniversitesi'nin önerdiği beyan cümlesi şu kalıptadır: "Araştırmada kullanılan ölçek, açık erişimli olduğu için ölçek kullanım izni alınmamıştır."
Uluslararası tartışma da benzer bir dengeye işaret ediyor. COPE'un 2018 tarihli 18-01 numaralı vakasında bir araştırmacı, 2008'de yayımlanan bir ölçek için geliştiriciye 2014 ve 2015 yıllarında en az üç kez yazmış, yanıt alamamıştı. Makale 2017'de yayımlandıktan sonra geliştirici adına geriye dönük lisans ücreti talep edildi. COPE forumu, açıkça lisanslanmamış ve kamuya açık ölçeklerin başka araştırmacılar kullansın diye yayımlandığı görüşünü paylaştı, ancak yayıncı üzerinden hukuki görüş alınmasını önerdi. Bu görüş forum üyelerinin tavsiyesidir, resmî COPE kılavuzu değildir.
Vaka, ölçek sahibi yanıt vermediğinde izlenebilecek yolları da gösteriyor. Ölçeğin yayımlandığı dergiye veya geliştiricinin kurumuna yazmak, ölçeğin lisans durumunu belgelemek, yanıt alınamayan girişimlerin tarihlerini saklamak ve durumu etik kurula yazılı olarak açıklamak değerlendirilebilecek seçeneklerdir. Kesin yol, etik kurulun ve danışmanın değerlendirmesine bağlıdır; aynı amaca hizmet eden ve izni alınabilen başka bir ölçeğe geçmek de alternatifler arasındadır. Hangi yol seçilirse seçilsin, ölçeğin lisans durumunu gösteren sayfanın çıktısı ve gönderilen e-postaların tarihleri dosyada tutulduğunda, kurulun ya da jürinin olası sorularına belgeyle cevap verilebilir.
İzin geldikten sonra ne yapılır?
İzin geldikten sonra yapılacak iş, izni etik kurul dosyasına, tezin yöntem bölümüne ve kaynakçaya doğru biçimde yansıtmaktır. Hacettepe Üniversitesi ölçeklerin künyesinin kaynakçada listelenmesini, TR Dizin ise ölçek sahibinin izninin makalede beyan edilmesini istiyor. İzin e-postası, tezden makale üretildiğinde dergiye yeniden sunulabileceği için düzenli biçimde saklanmalıdır.
Etik kurul dosyası ilk duraktır. İzin çıktısı, ölçeğin tam metni ve varsa Türkçe çevirisiyle birlikte başvuruya eklenir. Ardından tezin yöntem bölümünde her ölçek için kim tarafından geliştirildiği, Türkçe uyarlamasını kimin yaptığı ve kullanım izninin alındığı ya da kullanıma açık olduğu belirtilir. Özgün ölçek ile uyarlama makalesinin künyelerinin nasıl yazılacağı APA 7 atıf ve kaynakça kuralları yazısında örnekleriyle gösteriliyor.
Makale aşaması ikinci duraktır. TR Dizin ölçütü nedeniyle bazı dergiler ölçek izni beyanını kendi yayın ilkelerine de yazıyor. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi'nin DergiPark'taki yayın ilkeleri örneğin başkalarına ait ölçek, anket ve fotoğrafların kullanımı için sahiplerinden izin alınmasını ve bunun belirtilmesini istiyor.
İzin sonrası yol haritası için şu adımlar işaretlenebilir:
İzin e-postasının gönderen, tarih ve konu satırları görünen çıktısını alın
Özel yazışma içeren kısımları çıkarıp yalnızca izin yazışmasını dosyaya koyun
İzin çıktısını ölçeğin tam metniyle birlikte etik kurul başvurusuna ekleyin
Ölçek sahibi uyarlama veya paylaşım koşulu koyduysa koşulu not edin
Tezin yöntem bölümüne her ölçek için izin durumunu yazın
Özgün ölçeği ve Türkçe uyarlama makalesini kaynakçaya ekleyin
İzin yazışmalarını makale başvurusu için ayrı bir klasörde saklayın
Etik kurulların belge listeleri ve form adları dönem içinde güncellenebildiği için başvuru öncesinde kendi etik kurulunuzun güncel kontrol listesine bakmanız önerilir.
Vaka 18-01
COPE ölçek lisansı vakasıYayın Etiği Komitesi, 2018; geliştiriciye yanıt alınamayan izin talepleri ve geriye dönük lisans ücreti talebi
En az 3
COPE vakasında yanıtsız kalan izin talebiAraştırmacı 2014 ve 2015 yıllarında geliştiriciye en az üç kez yazdı; COPE Vaka 18-01
Gerçek Hayattan Örnekler
Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır.
Selim: İzni yanlış kişiden istedi
Selim, eğitim yönetimi alanında tezli yüksek lisans öğrencisi ve öğretmenlere İngilizce kökenli bir iş doyumu ölçeğinin Türkçe uyarlamasını uygulayacak. İlk e-postayı özgün ölçeği geliştiren yabancı araştırmacıya gönderdi ve olumlu yanıt aldı. Etik kurul kontrol listesini okurken, Türkçe uyarlama kullanılacaksa iznin uyarlama için alınması gerektiğini gördü. Uyarlama makalesinin sorumlu yazarına Türkçe şablonla ikinci bir e-posta gönderdi. Uyarlama yazarı iki gün içinde izin verdi ve ölçeğin güncel formunu da paylaştı. Selim iki yanıtı da dosyaya ekledi, yöntem bölümünde özgün ölçek ile uyarlamayı ayrı ayrı andı ve iki makaleyi de kaynakçaya yazdı.
Zeynep: Ölçeği ilk kez Türkçeye uyarlayacak
Zeynep, psikoloji doktorasında yurt dışında geliştirilmiş bir öz yeterlik ölçeğini Türkçeye uyarlamak istiyor. İngilizce şablona uyarlama paragrafını ekleyerek geliştiriciye yazdı. Geliştirici izin verdi, ancak uyarlanmış formun bir kopyasının kendisiyle paylaşılmasını istedi. Zeynep, iki çevirmenle yürüteceği çeviri ve geri çeviri sürecini ITC yönergelerine göre planladı, geliştiricinin koşulunu tez önerisine not etti. Doğrulayıcı faktör analizini tamamladıktan sonra Türkçe formu geliştiriciye gönderdi ve bu yazışmayı da izin klasörüne ekledi. Tez savunmasında jüri üyelerinden biri uyarlama izninin kapsamını sorduğunda, izin e-postasını ve geliştiricinin koşulunu gösterebildi.
Mert: Ölçek sahibine ulaşamadı
Mert, işletme alanında tezli yüksek lisans yapıyor ve 2010'da yayımlanmış bir örgütsel bağlılık ölçeğini kullanmak istiyor. Uyarlama yazarının makaledeki e-posta adresi geri döndü. Mert yazarın güncel kurumunu akademik personel sayfasından buldu ve yeni adrese yazdı, ancak üç hafta boyunca yanıt gelmedi. Danışmanıyla görüşerek ölçeğin yayımlandığı dergiye de bilgi talebi gönderdi. Etik kurul takvimi yaklaşınca aynı yapıyı ölçen ve uyarlama yazarından izni hızlı gelen başka bir ölçeğe geçmeyi değerlendirdi; tüm girişimlerin tarihlerini de sakladı. Sonunda yeni ölçekle başvurdu ve etik kurul dosyasında ölçek değişikliğinin gerekçesini kısa bir notla açıkladı.
Elif: Açık erişimli ölçek kullanacak
Elif, hemşirelik alanında tezli yüksek lisans öğrencisi ve uyarlama makalesinde "araştırmacıların kullanımına açıktır" notu bulunan bir ölçek kullanacak. Üniversitesinin etik kurulu, açık erişimli ölçeklerde izin yerine yöntem bölümünde beyan istiyor. Elif, ölçeğin kullanıma açık olduğunu gösteren makale sayfasının çıktısını aldı ve bilgi formuna beyan cümlesini ekledi. Uyarlama yazarına ayrıca kısa bir bilgilendirme e-postası gönderdi. Uyarlama yazarından gelen kısa teşekkür yanıtını da dosyasına koydu. Böylece etik kurulun yazılı beyan koşulunu karşıladı, ileride tezden makale üretirken bir derginin isteyebileceği belgeyi de hazır tuttu.
Üniversiteleri ve Akademik Olanakları Keşfedin
Üniversiteleri İnceleSıkça Sorulan Sorular
Ölçek kullanım izni nasıl alınır?+
Ölçek kullanım izni, ölçeği geliştiren veya Türkçeye uyarlayan araştırmacıya kurumsal e-posta adresinden kısa bir talep gönderilerek alınır. E-postada araştırmacının kimliği, danışmanı, tez başlığı, ölçeğin tam adı ve yayımlandığı kaynak, örneklem ve ticari olmayan kullanım taahhüdü yer alır. Olumlu yanıtın okunabilir çıktısı etik kurul başvurusuna eklenir. Belge biçimi üniversiteye göre değişebildiği için kurulun kontrol listesine bakılması önerilir.
Ölçek izni için mail nasıl yazılır?+
Ölçek izni için yazılan mail, konu satırında ölçeğin tam adını taşımalı ve tek bir amaca odaklanmalıdır. Gövdede önce program, enstitü ve danışman bilgisi, ardından tez başlığı, ölçeğin yayımlandığı dergi ve yıl, uygulanacak örneklem ve akademik kullanım taahhüdü yazılır. Son paragrafta izin açıkça rica edilir ve ölçeğin güncel formu istenebilir. Bu yazıdaki Türkçe ve İngilizce şablonlar doğrudan doldurulabilir.
Türkçe uyarlama için izin kimden alınır?+
Türkçe uyarlaması yayımlanmış bir ölçek kullanılacaksa izin genellikle Türkçe uyarlamayı yapan araştırmacıdan alınır. Hacettepe Üniversitesi'nin 21 Ekim 2024 tarihli belgesi, Türkçe uyarlama kullanılacaksa iznin bu uyarlama için alınmış olmasını istiyor. Uyarlama makalesinin sorumlu yazarı ilk muhataptır. Ölçek ilk kez Türkçeye uyarlanacaksa izin bu kez özgün ölçeği geliştiren araştırmacıdan veya hak sahibi yayınevinden istenir.
İzin almadan ölçek kullanılır mı?+
Kullanıma açık olduğu belirtilmeyen bir ölçeği izinsiz kullanmak, etik kurul başvurusunun eksik sayılmasına ve makale aşamasında sorun yaşanmasına yol açabilir. YÖK'ün Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinlerin yazılı olarak alınmamasını etiğe aykırı eylemler arasında sayıyor. TR Dizin kriterleri de ölçek sahibinin izninin makalede beyan edilmesini istiyor. Açık erişimli ölçeklerde ise bazı kurullar izin yerine yazılı beyan kabul ediyor.
Açık erişimli ölçek için izin gerekir mi?+
Açık erişimli ölçekler için izin koşulu etik kuruldan etik kurula değişir. Bartın Üniversitesi açık erişimli ölçeklerde izin yerine bilgi formunun yöntem bölümünde "açık erişimli olduğu için ölçek kullanım izni alınmamıştır" beyanını istiyor. Hacettepe Üniversitesi kullanıma açık olmanın açıkça beyan edilmesini ve belgelenmesini bekliyor. Makalenin ücretsiz okunabilmesi ile ölçeğin kullanıma açık olması aynı şey değildir; bu nedenle ölçeğin lisans notunu kontrol etmek önerilir.
Ölçek sahibi mailime cevap vermezse ne yapmalıyım?+
Ölçek sahibi yanıt vermezse önce güncel iletişim bilgisi kontrol edilir; yazarın yeni kurumu veya ortak yazarlar denenebilir. Ölçeğin yayımlandığı dergiye ya da geliştiricinin kurumuna yazmak da seçenekler arasındadır. Yayın Etiği Komitesi'nin 18-01 numaralı vakası, yanıtsız kalan girişimlerin tarihleriyle belgelenmesinin önemini gösteriyor. Etik kurul takvimi daralırsa danışmanla birlikte aynı yapıyı ölçen ve izni alınabilen başka bir ölçek değerlendirilebilir.
Ölçek izni kaç günde gelir?+
Ölçek izninin ne kadar sürede geleceğine dair resmî bir süre bulunmuyor; yanıt tamamen ölçek sahibine bağlıdır. Bu nedenle izin talebini etik kurul başvurusundan haftalar önce göndermek genellikle önerilir. Hacettepe Üniversitesi etik başvurunun veri toplama tarihinden en az iki ay önce yapılmasını istiyor; ölçek izni bu başvurunun eki olduğu için izin talebinin daha da erken planlanması takvimi rahatlatır.
Ölçek izni olmadan etik kurula başvurulur mu?+
Ölçek izni olmadan yapılan etik kurul başvurusu, kurulun kontrol listesine göre eksik sayılabilir. Trabzon Üniversitesi etik kurulu ölçek kullanım izin formunu başvuru belgeleri arasında yedinci sırada sayıyor; Hacettepe Üniversitesi izinlerin başvuru formunun ekinde yer almasını istiyor. Ölçek kullanıma açıksa izin yerine beyan ve belge sunulabilir. Kendi geliştirdiğiniz araçlar için izin gerekmez, ancak araştırmacı tarafından hazırlandıkları başvuruda belirtilmelidir.
Ölçeğin maddelerini değiştirebilir miyim?+
Ölçek maddelerinde kısaltma, değiştirme veya ekleme yapılacaksa bu durum izin e-postasında açıkça belirtilmelidir. Değişiklik, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını etkileyebileceği için ölçek sahibinin onayı genellikle bu kapsamı da içermelidir. Uyarlama veya kısa form çalışmalarında ITC yönergeleri, uyarlamadan önce fikrî mülkiyet hakkı sahibinden gerekli iznin alınmasını ilk ilke olarak sayıyor. Değiştirilmiş form kullanıldığında tezin yöntem bölümünde yapılan değişiklikler ve gerekçeleri ayrıca anlatılır.
TR Dizin makalede ölçek izni istiyor mu?+
TR Dizin'in İngilizce kriter sayfasındaki 8.7 numaralı ölçüt, veri toplamada kullanılan ölçekler için ölçek sahibinin izninin alınmasını ve makalede beyan edilmesini öngörüyor. Ayrıca kullanılan fikir ve sanat eserleri için telif düzenlemelerine uyulması 2021 için eklenmiş ayrı bir ölçüttür. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi gibi bazı dergiler bu beyanı yayın ilkelerinde ayrıca istiyor. Tezden makale üretecek öğrencinin izin yazışmalarını saklaması, dergi başvurusunda zaman kazandırır.
Ücretsiz Başvurunuzu Buradan Başlatın
Ücretsiz BaşvurMezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye'deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Ölçekle veri toplanan araştırmalara yer veren ve tez yazacağınız tezli yüksek lisans ve doktora programlarını Atlas üzerinden alan ve enstitü bazında karşılaştırabilir, enstitülerin tez ve etik kurul duyurularını Duyurular bölümünden izleyebilir, Tarihler bölümünden başvuru dönemlerini takip edebilir ve Üniversiteler sayfası üzerinden ücretsiz başvuru oluşturabilirsiniz.
Kaynakça
Yükseköğretim Kurulu — Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (YÖK Genel Kurulu 28 Ağustos 2025 tarihli değişikliklerle) — https://www.yok.gov.tr/documents/documents/68fb63b8b2511.pdf — Erişim: 21 Ekim 2026
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Resmî Gazete 13 Aralık 1951, sayı 7981) — https://aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusal-mevzuat/kanunlar/fikir-ve-sanat-eserleri-kanunu/ — Erişim: 21 Ekim 2026
TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin — Criteria (Dergi Değerlendirme Kriterleri, İngilizce) — https://trdizin.gov.tr/en/criteria/ — Erişim: 21 Ekim 2026
TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin — Dergi Değerlendirme Kriterleri (Türkçe) — https://trdizin.gov.tr/kriterler/ — Erişim: 21 Ekim 2026
Hacettepe Üniversitesi Etik Kurulu — Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar (21 Ekim 2024) — https://etikkurul.hacettepe.edu.tr/senato/DikkatEdilmesiGerekenHususlar_21102024.pdf — Erişim: 21 Ekim 2026
Trabzon Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu — Proje ve Makaleler İçin (yayın 26 Ocak 2022, güncelleme 15 Mayıs 2025) — https://etik.trabzon.edu.tr/S/2710/proje-ve-makaleler-icin — Erişim: 21 Ekim 2026
Bartın Üniversitesi Etik Kurulu — Sık Sorulan Sorular ve Yanıtlar — https://cdn.bartin.edu.tr/etikkurul/eac8280565403723e53c08ad6e872667/sikca-sorulan-sorular-ve-yanitlari.pdf — Erişim: 21 Ekim 2026
Orta Doğu Teknik Üniversitesi — İnsan Araştırmaları Etik Kurulu Yönergesi (ODTÜ Kuzey Kıbrıs Kampusu sitesindeki kopya) — https://ncc.metu.edu.tr/sites/default/files/IAEK_Yonerge.pdf — Erişim: 21 Ekim 2026
Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi — Yayın İlkeleri (DergiPark) — https://dergipark.org.tr/tr/pub/akusosbil/policy — Erişim: 21 Ekim 2026
International Test Commission — ITC Guidelines for Translating and Adapting Tests, Second Edition, Version 2.3 (18 Ağustos 2016) — https://mail.indigenouspsych.org/Resources/Publications/ITC%20Guidelines%20-%20Translating%20and%20Adapting%20Tests%20-%20v2%203.pdf — Erişim: 21 Ekim 2026
Committee on Publication Ethics (COPE) — License for using a published scale, Case 18-01 (2018) — https://publicationethics.org/guidance/case/license-using-published-scale — Erişim: 21 Ekim 2026
RAND Corporation — RAND Health Care Surveys — https://www.rand.org/health/surveys.html — Erişim: 21 Ekim 2026
Yasal Bilgilendirme
Bu içerik, ölçek kullanım izni ve araştırma etiği süreçleri hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel akademik, hukuki veya idari danışmanlık niteliği taşımaz. Yazıda YÖK'ün Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (28 Ağustos 2025 değişikliği), 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, TR Dizin dergi değerlendirme kriterleri ve üniversitelerin etik kurul belgeleri esas alınmıştır. E-posta şablonları örnek niteliğindedir ve ölçek sahibinin koşullarına göre uyarlanmalıdır. Etik kurul yönergeleri, belge listeleri ve dergi kuralları zaman içinde değişebilir; üniversite ve enstitü uygulamaları dönemsel olarak farklılaşabilir. Telif veya lisans konusunda tereddüt yaşanması durumunda ölçek sahibinin ya da hak sahibi kurumun açıklamalarının esas alınması önerilir.
Güncel Akademik Duyuruları Takip Edin
Duyuruları İnceleGelişmeleri Kaçırma!
Mezun Kampüsü projesi ile lisansüstü programlar, duyurular ve eğitim içeriklerinden haberdar olmak için kayıt ol.