Lisansüstü

Nitel mi Nicel mi? Araştırma Yöntemleri Rehberi ve Farkları

ŞÜKRAN Ç.

Yazar

16 Ekim 2026
16 dk okuma
Nitel mi Nicel mi? Araştırma Yöntemleri Rehberi ve Farkları

Nitel mi Nicel mi? Araştırma Yöntemleri Rehberi ve Farkları

İçindekiler

  • Genel Bilgilendirme: konunun kapsamı ve kullanılan kaynaklar

  • Bölüm 1: Nitel araştırma ve nicel araştırma nedir?

  • Bölüm 2: Nitel ve nicel araştırma arasındaki fark nedir?

  • Bölüm 3: Araştırma sorusu yöntemi nasıl belirler?

  • Bölüm 4: Örneklem büyüklüğü nasıl belirlenir?

  • Bölüm 5: Geçerlik, güvenirlik ve raporlama nasıl değişir?

  • Bölüm 6: Hangi tez profili için hangi yöntem uygun?

  • Bölüm 7: Anket her zaman nicel midir?

  • Bölüm 8: Yöntem kararı için yol haritası

  • Gerçek Hayattan Örnekler: dört temsili senaryo

  • Sıkça Sorulan Sorular

  • Kaynakça

  • Yasal Bilgilendirme

Lisansüstü Programları Tek Noktadan İnceleyin

Atlası İncele

Genel Bilgilendirme

Nitel mi nicel mi sorusunun tek bir doğru cevabı yoktur; cevap, araştırma sorusunun türüne göre değişir. Nitel araştırma anlamaya, nicel araştırma ölçmeye ve test etmeye odaklanır. Türkiye’de incelenen lisansüstü tezlerde her iki yaklaşım da yaygın biçimde kullanılır. Alana ve konuya göre ağırlık değişebilir. Bu nedenle yöntem kararı, popüler olana göre değil soruya göre verilir.

Türkiye’deki tez eğilimlerine bakan çalışmalar farklı tablolar çiziyor. Necmettin Erbakan Üniversitesi’nde 2023'te tamamlanan bir yüksek lisans tezi, 2010–2020 arasında matematik eğitimi alanında nitel yöntemle yazılmış 507 lisansüstü tezi inceledi. Dicle Üniversitesi’nde 2014'te tamamlanan bir başka tez ise öğrenme stratejileri konulu 114 tezde çoğunlukla nicel yöntemin tercih edildiğini raporladı. Yani alan değiştikçe yöntem dağılımı da değişebiliyor.

Bu yazı Türkiye’deki tez inceleme çalışmalarını, uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış örneklem araştırmalarını, APA’nın raporlama standartlarını ve TR Dizin etik ölçütlerini esas alır. Enstitülerin tez yazım kılavuzları yöntem bölümünün biçimini ayrıca belirleyebilir ve kurumdan kuruma farklılaşabilir.

507 tez

İncelenen nitel lisansüstü tez

Matematik eğitimi, 2010–2020; Bilgiç, Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2023

62 üniversite

Bu tezlerin yazıldığı üniversite

Aynı çalışma; en çok nitel tez Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde yazılmış, 2023

Nitel araştırma ve nicel araştırma nedir?

Nitel araştırma, görüşme, gözlem ve doküman incelemesi gibi yollarla toplanan sözel veya görsel verilerle bir olguyu katılımcıların bakış açısından ve kendi bağlamı içinde anlamaya çalışan araştırma yaklaşımıdır. Nicel araştırma, ölçek, test veya yapılandırılmış anketle sayısal biçimde toplanan verileri istatistiksel yöntemlerle çözümleyerek değişkenler arasındaki ilişki, fark veya etkileri inceleyen araştırma yaklaşımıdır.

İngilizce kaynaklarda nitel araştırma qualitative research, nicel araştırma quantitative research olarak geçer. Türkçede kalitatif ve kantitatif adları da kullanılır. Kalitatif araştırma ile nitel araştırma aynı yaklaşımı anlatır; kantitatif araştırma da nicel araştırmanın eş anlamlısıdır.

Nitel araştırmada araştırmacı “insanlar bu deneyimi nasıl yaşıyor ve anlamlandırıyor” sorusuna cevap arar. Veri genellikle yarı yapılandırılmış görüşme, odak grup, katılımcı gözlemi veya doküman analiziyle toplanır. Analizde kodlama, tema oluşturma ve içerik analizi gibi yollar izlenir. Sonuç bir sayı değil, bağlamıyla birlikte yorumlanmış bir anlatıdır.

Nicel araştırmada ise araştırmacı önceden tanımladığı değişkenleri ölçer. Ölçek puanları, test sonuçları veya kayıtlı sayısal veriler toplanır. Analizde t-testi, varyans analizi, korelasyon ve regresyon gibi istatistik teknikleri kullanılır. Sonuç, belirli bir güven düzeyinde genellenebilir bulgular üretmeyi hedefler.

Karma yöntem araştırması, aynı çalışmada nitel ve nicel verileri toplayıp çözümleyen ve iki veri türünü belirli bir aşamada birleştiren araştırma yaklaşımıdır. Örneğin önce geniş bir gruba ölçek uygulanır, ardından ilginç sonuç veren katılımcılarla görüşme yapılır.

Yöntem kararı tezin bütün yapısını etkiler. Giriş, literatür, yöntem, bulgular ve tartışma bölümlerinin nasıl kurulacağı yüksek lisans tezi nasıl yazılır rehberinde adım adım anlatılıyor. Yöntem bölümü bu yapının içinde en çok seçilen yaklaşıma göre şekillenen kısımdır. Örneğin nitel tezlerde “örneklem” yerine çoğunlukla “çalışma grubu”, “ölçek” yerine “görüşme formu” ifadeleri kullanılır.

Nitel ve nicel araştırma arasındaki fark nedir?

Nitel ve nicel araştırma arasındaki temel fark, verinin türü ve araştırmanın amacıdır. Nitel araştırma sözel veriyle anlam ve süreç keşfeder; nicel araştırma sayısal veriyle ilişki ve etki test eder. Bu fark örneklem büyüklüğünden analiz tekniğine, geçerlik ölçütlerinden raporlama biçimine kadar tezin her aşamasına yansır. Aşağıdaki tablo iki yaklaşımı ve karma yöntemi altı ölçüt üzerinden karşılaştırır.

Ölçüt

Nitel araştırma

Nicel araştırma

Karma yöntem

Temel amaç

Bir olguyu bağlamı içinde anlamak

Değişkenler arası ilişki veya etkiyi test etmek

Hem ölçmek hem açıklamak

Tipik soru kalıbı

Nasıl, neden, hangi anlamda

Ne kadar, ne ölçüde, ilişki var mı

İki soru türü birlikte

Veri türü

Görüşme dökümü, gözlem notu, doküman

Ölçek puanı, test sonucu, sayısal kayıt

Sözel ve sayısal veri

Katılımcı grubu

Amaçlı seçilen, görece küçük çalışma grubu

Evreni temsil etmesi hedeflenen örneklem

İki aşamada farklı büyüklükte gruplar

Analiz

Kodlama, tema, içerik analizi

Betimsel ve çıkarımsal istatistik

Her iki analiz ve birleştirme

APA raporlama standardı

JARS–Qual

JARS–Quant

JARS–Mixed

Tablodaki raporlama satırı Amerikan Psikoloji Derneği’nin Journal Article Reporting Standards (JARS) sayfasına dayanır. APA’nın sayfası, veri sayısal biçimde toplandığında JARS–Quant, doğal dil ve ifade biçiminde toplandığında JARS–Qual, iki yaklaşım birleştirildiğinde JARS–Mixed standardının kullanılmasını önerir.

Karşılaştırmada bir yaklaşımın diğerinden üstün olduğu sonucu çıkmaz. Nitel araştırmada küçük bir çalışma grubu tasarımın gereğidir; nicel araştırma ise temsil gücü olan bir örneklem ister.

Fark, aynı konunun iki biçimde sorulmasıyla somutlaşır. “Öğretmenlerin uzaktan eğitim deneyimleri nasıldır?” sorusu nitel bir tasarıma işaret eder. “Öğretmenlerin uzaktan eğitim tutum puanları kıdem yılına göre farklılaşıyor mu?” sorusu ise nicel bir tasarım gerektirir. Konu aynı kalsa da soru değiştiğinde yöntem de değişir.

Araştırma sorusu yöntemi nasıl belirler?

Araştırma sorusu yöntemi, cevabın hangi tür veriyle verilebileceğini göstererek belirler. Soru bir deneyimi, süreci veya anlamı anlamaya yöneliyorsa sözel veri gerekir ve nitel tasarım öne çıkar. Soru bir ilişkiyi, farkı veya etkiyi ölçmeye yöneliyorsa sayısal veri gerekir ve nicel tasarım öne çıkar. Veri erişimi, süre ve etik izin de bu kararı daraltabilir.

Yöntem seçiminin ilk adımı, tez konusunun cevaplanabilir bir soruya dönüştürülmesidir. Konu genişse önce daraltılır; tez konusu nasıl belirlenir sorusunun cevabı da çoğu zaman yöntem kararını önceden şekillendirir. Örneğin “sosyal medya ve gençler” bir konu başlığıdır; “üniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanım süresi ile akademik erteleme puanları arasında ilişki var mı?” ise nicel bir sorudur.

İkinci ölçüt veri erişimidir. Nicel bir tasarım yüzlerce katılımcıya ulaşmayı gerektirebilir. Nitel bir tasarım daha az kişiyle çalışır, ancak her görüşme için kayıt, döküm ve kodlama zamanı ister. Tez takvimi bu iki iş yükünü farklı biçimde dağıtır.

Üçüncü ölçüt etik izindir. Katılımcıdan veri toplanan çalışmalarda etik kurul süreci yöntem farkı gözetmeksizin gündeme gelir. TR Dizin’in 2020'de ayrıntılandırdığı dergi değerlendirme ölçütleri, etik kurul izni gerektiren çalışmaları şöyle tanımlar:

Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırmalar
— TR Dizin etik ölçütleri, 2020 açıklaması (Trakya Üniversitesi İİBF E-Dergi yayın politikası sayfasında aktarıldığı biçimiyle)

Bu ölçüt dergiler için konmuştur; tezler için uygulanan etik kurul koşulları enstitü ve üniversite düzenlemelerine göre belirlenir. Yine de tezden makale üretmeyi planlayan adayın, yöntemi ne olursa olsun etik izni baştan planlaması genellikle tercih edilir.

Dördüncü ölçüt araştırmacının becerisidir. Nitel analiz de kodlama ve yorumlama konusunda sistemli çalışma gerektirdiği için beceri tek başına yeterli bir gerekçe sayılmaz; araştırma yöntemleri dersi ve danışman desteğiyle her iki beceri de geliştirilebilir.

Akademik Sürecinizi Tek Hesapta Takip Edin

Giriş Yap

Örneklem büyüklüğü nasıl belirlenir?

Örneklem büyüklüğü nicel araştırmada evrenin büyüklüğüne, kabul edilen hata payına ve güven düzeyine göre hesaplanır. Nitel araştırmada ise kişi sayısı önceden formülle değil, veri doygunluğuna göre belirlenir. Krejcie ve Morgan’ın 1970 tablosu nicel çalışmalarda sık başvurulan bir rehberdir; nitel çalışmalarda Field Methods ve Qualitative Health Research dergilerindeki doygunluk çalışmaları yol gösterir.

Örneklem, araştırmanın hedeflediği evrenden belirli bir yöntemle seçilen ve verilerin toplandığı alt gruptur. Krejcie ve Morgan’ın Educational and Psychological Measurement dergisinde 1970'te yayımlanan tablosu, University of Connecticut’ın araştırma yöntemleri sayfasında da aktarılır. Tabloya göre 100 kişilik bir evren için 80, 1.000 kişilik evren için 278, 1.000.000 kişilik evren için 384 katılımcı önerilir. Evren büyüdükçe gereken örneklem oranı belirgin biçimde düşer.

Veri doygunluğu, nitel veri toplama sürecinde yeni görüşme veya gözlemlerin ek tema ya da bilgi üretmediği noktadır. Guest, Bunce ve Johnson’ın 2006'da Field Methods dergisinde yayımlanan çalışması, 60 derinlemesine görüşmeden oluşan bir veri setinde doygunluğun ilk 12 görüşmede oluştuğunu raporladı. Hennink, Kaiser ve Marconi’nin 2017'de Qualitative Health Research dergisinde yayımlanan çalışması ise kod doygunluğunun 9 görüşmede, anlam doygunluğunun 16–24 görüşmede sağlandığını gösterdi.

Bu sayılar bağlayıcı bir eşik değildir; belirli veri setlerinde gözlenen sonuçlardır. Örneklem kararı için şu sıra izlenebilir:

  1. Araştırma sorusunu ve yaklaşımı netleştirin.

  2. Nicel çalışmada evreni tanımlayın, nitel çalışmada çalışma grubunun ölçütlerini yazın.

  3. Nicel çalışmada hata payını ve güven düzeyini belirleyin, örneklemi tabloyla veya güç analiziyle hesaplayın.

  4. Nitel çalışmada başlangıç görüşme sayısını planlayın ve doygunluğu nasıl izleyeceğinizi tanımlayın.

  5. Kayıp veri ve geri dönmeyen katılımcı için pay ayırın.

  6. Hesabı ve gerekçesini yöntem bölümüne yazın, danışmanınızla gözden geçirin.

Örneklem gerekçesi tez önerisinde de sorulur. Tez öneri formu nasıl doldurulur sorusunun cevabında yöntem bölümünün araştırma modeli, örneklem, veri toplama aracı ve analiz yolu olarak ayrı ayrı yazıldığı görülür.

Geçerlik, güvenirlik ve raporlama nasıl değişir?

Geçerlik ve güvenirlik nicel araştırmada ölçme aracının tutarlılığı ve doğru şeyi ölçmesiyle değerlendirilir. Nitel araştırmada ise inandırıcılık, aktarılabilirlik, tutarlılık ve teyit edilebilirlik gibi ölçütler kullanılır. Raporlamada APA’nın 2018'de oluşturduğu JARS sayfası, nicel, nitel ve karma çalışmalar için ayrı standartlar önerir. Kalite ölçütü değişse de amaç aynıdır: bulgunun güvenilir biçimde savunulabilmesi.

Nicel bir tezde ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması ile istatistik testlerinin varsayımları genellikle yöntem bölümünde raporlanır; ölçek kullanım izni çoğu zaman ekte sunulur.

Nitel bir tezde güvenilirlik farklı yollarla kurulur. Veri çeşitlemesi, bir bulguyu farklı veri kaynakları, yöntemler veya araştırmacılar üzerinden karşılaştırarak doğrulama yoludur. Bilgiç’in 2023 tarihli çalışmasında incelenen 507 nitel tezin %64'ünde veri çeşitlemesi kullanıldığı ve tezlerin dörtte üçünden fazlasında geçerlik ve güvenirlik çalışmasına yer verildiği raporlandı. Aynı çalışma, tezlerin yarısından fazlasında uygulama sürelerinin belirtilmediğini de not etti.

Kalite boyutu

Nicel araştırmada

Nitel araştırmada

Tezde nereye yazılır

Doğru şeyi ölçme / yansıtma

Kapsam ve yapı geçerliği

İnandırıcılık, katılımcı teyidi

Yöntem bölümü

Tutarlılık

İç tutarlılık, test-tekrar test güvenirliği

Kodlayıcılar arası uyum, süreç kaydı

Yöntem bölümü

Genelleme / aktarım

Örneklemin temsil gücü

Bağlamın ayrıntılı betimlenmesi

Yöntem ve tartışma bölümleri

Şeffaflık

Analiz adımları ve test varsayımları

Kodlama süreci ve tema örnekleri

Bulgular ve ekler

Raporlama rehberi

JARS–Quant

JARS–Qual

Tüm tez yapısı

Raporlama standardı, kaynak gösterme biçimiyle birlikte düşünülür. Türkiye’deki pek çok enstitü kılavuzu APA stilini esas alır; APA 7 atıf ve kaynakça kuralları yöntem bölümünde yapılan atıfların biçimini de belirler. Enstitünün kendi kılavuzu farklı bir stil öngörüyorsa o kılavuz esas alınır.

İlk 12 görüşme

Doygunluğun oluştuğu görüşme sayısı

60 görüşmelik veri seti; Guest, Bunce ve Johnson, Field Methods, 2006

6 görüşme

Metatemaların temel öğelerinin görüldüğü nokta

Aynı çalışma; Field Methods, 2006

Hangi tez profili için hangi yöntem uygun?

Hangi yöntemin uygun olduğu, adayın araştırma sorusuna, veriye erişimine ve tez takvimine göre değişir. Bir deneyimi veya süreci derinlemesine anlamak isteyen aday için nitel yöntem, geniş bir grupta ilişki veya fark test etmek isteyen aday için nicel yöntem, ölçtüğü sonucu açıklamak da isteyen aday için karma yöntem genellikle daha uygun bir başlangıç noktası sunar.

Aşağıdaki profiller kesin eşleştirmeler değil, danışmanla yapılacak görüşmeye başlangıç olabilecek örneklerdir:

  • Az bilinen bir konuyu keşfetmek isteyen aday: nitel yöntem, çünkü kuramsal çerçevesi yeterince oluşmamış alanlarda görüşme yeni kavramlar üretebilir.

  • Literatürde ölçeği bulunan değişkenlerle çalışan aday: nicel yöntem, çünkü geçerliği sınanmış araçlar veri toplamayı kolaylaştırır.

  • Kurumsal kayıtlara veya büyük veri setlerine erişimi olan aday: nicel yöntem, ikincil veri analiziyle.

  • Belirli bir okul, hastane veya kurumu inceleyen aday: nitel durum çalışması.

  • Bir uygulamanın etkisini ölçüp nedenini de anlamak isteyen aday: karma yöntem, açıklayıcı sıralı tasarımla.

  • Tezsiz programda dönem projesi hazırlayan aday: kapsamı daha dar tutulmuş betimsel nitel veya nicel bir tasarım.

Türkiye’deki tez inceleme çalışmaları, alanın da bu tercihi etkilediğini gösteriyor. Ala, Safa ve Kanbolat’ın Trakya Eğitim Dergisi’nde 2023'te yayımlanan çalışması, matematik eğitimi alanındaki 102 lisansüstü tezde hem yüksek lisans hem doktora düzeyinde nitel yaklaşımın daha çok tercih edildiğini raporladı. Özdemir’in 2018'de Ana Dili Eğitimi Dergisi’nde yayımlanan çalışması ise okuma konulu 201 tezde en sık desenin betimsel tarama olduğunu ve örneklemlerin çoğunlukla 31–100 kişi arasında kaldığını gösterdi.

Bu veriler hangi yöntemin daha değerli olduğunu değil, alanın alışkanlıklarını gösterir. Danışmanın hangi analiz türünde deneyimli olduğu da kararın parçasıdır; görüşme formu veya ölçek seçimi gibi adımlarda en yakın desteği bu deneyim belirleyebilir.

Anket her zaman nicel midir?

Anket her zaman nicel değildir. Kapalı uçlu ve puanlanan sorulardan oluşan anket nicel veri üretir; açık uçlu sorulardan oluşan anket ise sözel veri üretir ve nitel analizle çözümlenebilir. Anketin türünü veri toplama aracı değil, toplanan verinin biçimi ve analiz yolu belirler. Aynı formda iki soru türü birlikte bulunabilir.

Nitel ve nicel ayrımı en çok araç adları üzerinden karıştırılır. “Görüşme yaptım, o hâlde nitel” ya da “anket uyguladım, o hâlde nicel” çıkarımı her zaman doğru sonuç vermez. Yapılandırılmış ve cevapları sayısal olarak kodlanan bir görüşme nicel analize konu olabilir. Açık uçlu sorular içeren bir çevrim içi form ise içerik analiziyle nitel olarak çözümlenebilir.

İkinci karışıklık sayılarla ilgilidir. Nitel araştırma sayı kullanmaz diye bilinir. Oysa nitel bir tezde katılımcıların demografik özellikleri veya bir temanın kaç katılımcıda görüldüğü frekans olarak raporlanabilir. Bu kullanım tezi nicel yapmaz; analiz yine anlam ve tema üzerine kuruludur.

Üçüncü karışıklık karma yöntemle ilgilidir. Bir nicel teze birkaç açık uçlu soru eklemek, onu her zaman karma yöntem araştırması yapmaz. Karma yöntemde iki veri türü planlı biçimde toplanır, ayrı ayrı çözümlenir ve belirli bir aşamada birleştirilir. APA’nın JARS–Mixed standardı da bu birleştirmenin nasıl yapıldığının raporlanmasını bekler.

Açık uçlu anket sorularının analizinde izlenebilecek yol

Açık uçlu cevaplar önce tek bir belgede toplanır ve okunur. Ardından anlamlı ifadeler kodlanır, benzer kodlar temalar altında gruplanır. Her tema için katılımcı ifadelerinden doğrudan örnekler seçilir. Kodlamanın tutarlılığı için ikinci bir araştırmacının aynı verinin bir bölümünü bağımsız kodlaması ve iki kodlamanın karşılaştırılması tercih edilebilir. Bu süreç yöntem bölümünde adım adım anlatılır.

Bu ayrımlar, yöntem bölümündeki tanımlarla bulgulardaki analizin tutarlı olmasını sağlar.

Yöntem kararı için yol haritası

Yöntem kararı, araştırma sorusunu yazmakla başlayıp danışman onayı ve etik izin planıyla tamamlanan bir süreçtir. Aday önce sorusunun anlamaya mı ölçmeye mi yöneldiğini belirler, ardından veri erişimini, örneklem ya da çalışma grubu büyüklüğünü ve analiz becerisini değerlendirir. Son adım, kararı gerekçesiyle tez önerisine yazmaktır.

Aşağıdaki liste, yöntem kararını tez önerisine taşımadan önce tamamlanabilecek adımları gösterir:

  • Araştırma sorusunu tek cümleyle yazın ve “nasıl/neden” mi “ne kadar/ilişki var mı” mı sorduğunu işaretleyin.

  • Alanınızda aynı konuyla yazılmış en az beş tezin yöntem bölümünü okuyun.

  • Nicel tasarımda kullanacağınız ölçeği ve kullanım iznini belirleyin.

  • Nitel tasarımda görüşme formunun taslağını hazırlayın ve doygunluğu nasıl izleyeceğinizi yazın.

  • Örneklem veya çalışma grubu gerekçesini kaynağıyla birlikte not edin.

  • Etik kurul başvurusunun zamanını tez takvimine yerleştirin.

  • Kararınızı danışmanınızla görüşün ve tez önerisine aktarın.

Aynı konuda yazılmış tezleri incelemek, alanda hangi desenlerin kabul gördüğünü görmenin pratik bir yoludur. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde tez sorgulama adımlarıyla anahtar kelime ve yıl filtresi kullanılarak benzer çalışmalar bulunabilir. Bu tezlerin yöntem bölümleri, örneklem gerekçesi ve analiz yolu için somut örnek sunar.

Yöntem dersi alınmadan tez önerisine geçilmesi durumunda karar daha zor verilebilir. Pek çok tezli programda araştırma yöntemleri dersi ilk yarıyıllarda yer alır; dersin içeriği ve zamanı programa göre değişebilir. Program seçimi aşamasındaki adaylar ders planlarını Atlas üzerinden karşılaştırabilir.

Son olarak yöntem kararı geri dönülmez değildir. Pilot uygulama sonrası tasarımda değişiklik gerekebilir. Bu durumda değişikliğin gerekçesi yazılı olarak kayda geçirilir ve enstitünün tez önerisi değişikliği için öngördüğü yol izlenir. Kurallar enstitüden enstitüye farklılaşabileceği için güncel kılavuz kontrol edilmelidir.

384 kişi

1.000.000 kişilik evren için önerilen örneklem

Krejcie ve Morgan, Educational and Psychological Measurement, 1970

278 kişi

1.000 kişilik evren için önerilen örneklem

Aynı tablo; University of Connecticut aktarımı, erişim 15 Ekim 2026

Gerçek Hayattan Örnekler

Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır.

Selim: Konusu aynı, sorusu farklı

Selim, eğitim yönetimi alanında tezli yüksek lisans yapıyor ve okul müdürlerinin karar alma süreçlerini çalışmak istiyor. İlk taslağında hem “müdürler kararları nasıl alıyor” hem de “karar alma tarzı okul iklimini ne ölçüde yordar” sorularını birlikte yazmıştı. Danışmanı iki sorunun farklı yöntemler gerektirdiğini hatırlattı. Selim, tez süresini ve ulaşabileceği okul sayısını düşünerek birinci soruyu seçti. On iki müdürle yarı yapılandırılmış görüşme planladı ve doygunluğu her görüşmeden sonra kod listesini güncelleyerek izlemeye karar verdi. İkinci soruyu ileride yapabileceği bir doktora çalışması için not etti.

Zeynep: Örneklemi tabloyla gerekçelendirdi

Zeynep, hemşirelik alanında nicel bir tez hazırlıyor ve bir ildeki yaklaşık bin hemşireye ulaşmayı hedefliyor. Tez öneri savunmasında komite örneklem büyüklüğünün nasıl belirlendiğini sordu. Zeynep, Krejcie ve Morgan tablosunda 1.000 kişilik evren için 278 katılımcının önerildiğini gösterdi. Geri dönmeyen anketler için ek pay ayırdığını ve veri toplamayı birden fazla hastaneye yaydığını açıkladı. Komite gerekçeyi yeterli buldu ve hastaneler arasındaki dağılımın yöntem bölümünde tabloyla gösterilmesini önerdi. Zeynep, kullandığı ölçeğin uyarlama çalışmasını yapan araştırmacıdan izin alarak izin yazısını tez önerisinin ekine koydu.

Mert: Açık uçlu soruları ayrı analiz etti

Mert, işletme alanında çalışanların uzaktan çalışma tutumlarını ölçen bir anket hazırladı. Formun sonuna iki açık uçlu soru da ekledi. Bulgular bölümünü yazarken bu cevapları yüzdelerle özetlemeye çalıştı, ancak danışmanı açık uçlu cevapların içerik analiziyle ayrıca çözümlenmesini önerdi. Mert cevapları kodladı, üç tema oluşturdu ve her tema için katılımcı ifadelerinden örnekler seçti. Tezini karma yöntem olarak sunmak yerine, nicel ağırlıklı bir tasarımda destekleyici nitel veri kullandığını yöntem bölümünde açıkça belirtti. Temaları gösteren kısa bir tabloyu bulgular bölümüne ekledi. Bu açıklama, savunmada jürinin yöntem tutarlılığına ilişkin sorusunu karşıladı.

Elif: Nitel tezde güvenilirliği belgeledi

Elif, sosyoloji alanında göç eden ailelerin çocuk yetiştirme deneyimlerini inceleyen nitel bir tez yazıyor. Tez izleme sürecinde bir komite üyesi bulguların ne kadar güvenilir olduğunu sordu. Elif, görüşme verilerini saha notları ve aile belgeleriyle karşılaştırdığını, yani veri çeşitlemesi kullandığını anlattı. Ayrıca görüşmelerin bir bölümünü ikinci bir araştırmacıyla bağımsız olarak kodlamış ve farklılıkları birlikte tartışmıştı. Elif bu adımları yöntem bölümüne tarih ve süre bilgisiyle ekledi. Kodlama tablosunu ve saha notlarının bir özetini ekler bölümüne koyarak sürecin komite üyeleri tarafından izlenebilir olmasını sağladı.

Üniversiteleri ve Akademik Olanakları Keşfedin

Üniversiteleri İncele

Sıkça Sorulan Sorular

Nitel ve nicel araştırma arasındaki fark nedir?+

Nitel ve nicel araştırma arasındaki temel fark veri türüdür. Nitel araştırma görüşme, gözlem ve doküman gibi sözel verilerle bir olguyu anlamaya çalışır. Nicel araştırma ölçek, test ve anketle toplanan sayısal verileri istatistikle çözümleyerek ilişki ve farkları test eder. Amaç, örneklem büyüklüğü, analiz tekniği ve kalite ölçütleri de bu temel farka göre değişir.

Kalitatif ve kantitatif araştırma ne demek?+

Kalitatif araştırma nitel araştırmanın, kantitatif araştırma da nicel araştırmanın eş anlamlısıdır. Terimler İngilizcedeki qualitative ve quantitative kelimelerinden gelir. Türkçe akademik metinlerde ve tez yazım kılavuzlarında çoğunlukla nitel ve nicel ifadeleri tercih edilir. Hangi terimin kullanılacağı enstitünün yazım kılavuzuna ve danışmanın tercihine göre değişebilir; önemli olan tez boyunca tek bir terimin tutarlı kullanılmasıdır.

Tezimde nitel mi nicel mi yöntem kullanmalıyım?+

Tezde nitel mi nicel mi yöntem kullanılacağını araştırma sorusu belirler. “Nasıl” ve “neden” soruları genellikle nitel, “ne kadar” ve “ilişki var mı” soruları genellikle nicel tasarıma işaret eder. Veri erişimi, tez süresi, danışmanın uzmanlığı ve etik izin süreci de kararı etkiler. Kararın gerekçesiyle birlikte tez önerisine yazılması ve danışmanla değerlendirilmesi önerilir.

Nitel araştırmada kaç kişiyle görüşme yapılmalı?+

Nitel araştırmada görüşme sayısı formülle değil, veri doygunluğuna göre belirlenir. Guest, Bunce ve Johnson’ın 2006 tarihli çalışmasında doygunluk ilk 12 görüşmede oluştu. Hennink, Kaiser ve Marconi’nin 2017 tarihli çalışmasında kod doygunluğu 9, anlam doygunluğu 16–24 görüşmede sağlandı. Bu sayılar belirli veri setlerinden elde edildiği için bağlayıcı eşik değil, planlama için başlangıç noktasıdır.

Nicel araştırmada örneklem nasıl hesaplanır?+

Nicel araştırmada örneklem evren büyüklüğüne, hata payına ve güven düzeyine göre hesaplanır. Krejcie ve Morgan’ın 1970 tarihli tablosu sık kullanılan yollardan biridir; tabloya göre 1.000 kişilik evren için 278, 1.000.000 kişilik evren için 384 katılımcı önerilir. Deneysel çalışmalarda güç analizi de tercih edilebilir. Geri dönmeyen katılımcılar için ek pay ayrılması genellikle önerilir.

Karma yöntem araştırması nedir, ne zaman tercih edilir?+

Karma yöntem araştırması, aynı çalışmada nitel ve nicel verileri toplayıp çözümleyen ve iki veri türünü belirli bir aşamada birleştiren araştırma yaklaşımıdır. Bir sonucu hem ölçmek hem de nedenini açıklamak gerektiğinde tercih edilebilir. İki ayrı veri toplama ve analiz süreci içerdiği için daha uzun bir takvim gerektirebilir. APA’nın JARS–Mixed standardı bu çalışmaların raporlanmasına rehberlik eder.

Anket nitel mi nicel mi?+

Anketin nitel mi nicel mi olduğunu soru türü ve analiz yolu belirler. Kapalı uçlu, puanlanan sorulardan oluşan anket nicel veri üretir ve istatistikle çözümlenir. Açık uçlu sorular ise sözel veri üretir ve içerik analiziyle nitel olarak çözümlenebilir. Aynı formda iki soru türü birlikte kullanılabilir; bu durumda her veri türünün nasıl analiz edildiği yöntem bölümünde ayrıca açıklanır.

İstatistik bilmeden nicel tez yazılabilir mi?+

İstatistik bilgisi sınırlı bir aday da nicel tez yazabilir, ancak planlı hazırlık gerektirebilir. Pek çok tezli programda araştırma yöntemleri ve istatistik dersleri ilk yarıyıllarda yer alır. Betimsel istatistik, t-testi, varyans analizi ve korelasyon gibi temel teknikler bu derslerde öğrenilebilir. Analiz planının veri toplamadan önce danışmanla netleştirilmesi, sonraki aşamada yaşanabilecek belirsizlikleri azaltır.

Nitel araştırmada etik kurul izni gerekir mi?+

Nitel araştırmada da katılımcıdan veri toplanıyorsa etik kurul süreci gündeme gelir. TR Dizin’in 2020'de ayrıntılandırdığı ölçütler, anket, mülakat, odak grup, gözlem ve görüşme teknikleriyle katılımcılardan veri toplanan nitel ya da nicel tüm araştırmaları etik kurul izni gerektiren çalışmalar arasında sayar. Tezler için uygulanacak koşullar enstitü ve üniversite düzenlemelerinden teyit edilmelidir.

Nitel araştırmada geçerlik ve güvenirlik nasıl sağlanır?+

Nitel araştırmada geçerlik ve güvenirlik veri çeşitlemesi, katılımcı teyidi, kodlayıcılar arası karşılaştırma ve sürecin ayrıntılı kaydıyla desteklenir. Bilgiç’in 2023 tarihli çalışmasında incelenen 507 nitel tezin %64'ünde veri çeşitlemesi kullanıldı. Bu adımların yöntem bölümünde tarih ve süre bilgisiyle anlatılması, okuyucunun ve jürinin araştırma sürecini izleyebilmesini sağlar. Kodlama örnekleri ve tema tabloları ekte sunulabilir.

Tezsiz yüksek lisans projesinde hangi yöntem kullanılır?+

Tezsiz yüksek lisans, tez yerine dönem projesi ile tamamlanan, ders ağırlıklı lisansüstü programdır. Dönem projesinde de nitel, nicel veya karma yöntem kullanılabilir. Proje süresi tezden kısa olduğu için genellikle kapsamı dar tutulmuş betimsel tasarımlar tercih edilir. Projenin biçimi, kapsamı ve yöntem beklentisi programın kendi yönergesine ve danışmanın yönlendirmesine göre değişebilir.

Ücretsiz Başvurunuzu Buradan Başlatın

Ücretsiz Başvur
Mezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye’deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Tez yazacağı alanı arayan adaylar Atlas üzerinden tezli yüksek lisans ve doktora programlarını enstitü bazında inceleyebilir, Tarihler bölümünden başvuru dönemlerini takip edebilir, Duyurular bölümünden enstitülerin ilan ve yönergelerini izleyebilir ve Üniversiteler sayfası üzerinden ücretsiz başvuru oluşturabilir. Program sayfaları, araştırma yöntemleri derslerinin ve tez seçeneklerinin karşılaştırılmasını kolaylaştırır.
Kaynakça

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik, nitel ve nicel araştırma yöntemleri hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel akademik danışmanlık niteliği taşımaz. Tez yazım kuralları, yöntem bölümü beklentileri ve etik kurul koşulları enstitüye, üniversiteye ve döneme göre farklılık gösterebilir. Metinde aktarılan örneklem ve doygunluk sayıları, ilgili çalışmaların kendi veri setlerinden elde edilmiş sonuçlardır ve bağlayıcı eşik değildir. Adayların yöntem kararını danışmanlarıyla birlikte vermeleri, ilgili enstitünün güncel tez yazım kılavuzunu ve etik kurul düzenlemelerini kontrol etmeleri önerilir. Etik kurul ölçütü için TR Dizin Dergi Değerlendirme Kriterleri esas alınmıştır.

Güncel Akademik Duyuruları Takip Edin

Duyuruları İncele
Paylaş:

Gelişmeleri Kaçırma!

Mezun Kampüsü projesi ile lisansüstü programlar, duyurular ve eğitim içeriklerinden haberdar olmak için kayıt ol.