Lisansüstü

Lisansüstü Tez Konusu Nasıl Belirlenir, Değiştirilebilir mi?

ŞÜKRAN Ç.

Yazar

13 Eylül 2026
Güncellendi: 5 Ekim 2026
16 dk okuma
Lisansüstü Tez Konusu Nasıl Belirlenir, Değiştirilebilir mi?

Lisansüstü Tez Konusu Nasıl Belirlenir, Değiştirilebilir mi?

İçindekiler

  • Tez konusu nedir ve nasıl kesinleşir? — kavramın mevzuattaki karşılığı ve onay zinciri

  • Hangi lisansüstü programlarda tez konusu belirlenir? — tezli, tezsiz ve doktora programlarının karşılaştırması

  • Tez konusu nasıl belirlenir? — öğrenci ile danışmanın birlikte yürüttüğü adımlar

  • Danışman görüşmesinden önce neler kontrol edilmeli? — adayın kendi başına yapabileceği ön hazırlık

  • Tez konusunda hangi süreler bağlayıcıdır? — yarıyıl bazlı takvim tablosu

  • Tez konusu değiştirmek mümkün mü? — çerçeve mevzuat ile enstitü yönergeleri arasındaki alan

  • Tez konusu, tez başlığı ve tez önerisi nedir? — sık karıştırılan üç kavram

  • Tez konusunu netleştirmek için yol haritası — sıraya konmuş sonraki adımlar

  • Gerçek Hayattan Örnekler — dört temsilî aday senaryosu

  • Sıkça Sorulan Sorular — on iki soru ve yanıtı

  • Mezun Kampüsü Hakkında — platformun kapsamı

  • Kaynakça — kullanılan resmî ve akademik kaynaklar

  • Yasal Bilgilendirme — içeriğin kapsamı ve sınırları

Lisansüstü Programları

Tek Noktadan İnceleyin

Atlası İncele

Genel Bilgilendirme

Lisansüstü tez konusu, öğrenci ile tez danışmanının birlikte belirlediği, enstitü anabilim dalı başkanlığınca enstitüye önerilen ve enstitü yönetim kurulu onayıyla kesinleşen çalışma konusudur. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 8 inci maddesine göre tezli yüksek lisansta bu öneri en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar yapılır. Konu, ilerleyen aşamalarda aynı onay zinciri işletilerek değiştirilebilir.

Bu yazı iki soruyu birlikte ele alıyor. Birincisi, tez konusunun hangi aşamada ve kimlerle birlikte belirlendiği. İkincisi, belirlenmiş bir konunun sonradan değiştirilip değiştirilemeyeceği. İki soru ayrı görünse de aynı mevzuat zeminine oturur: konuyu kesinleştiren kurul, değişikliği de karara bağlayan kuruldur.

Yazının dayandığı kaynaklar üç grupta toplanıyor. Birincisi Yükseköğretim Kurulu'nun 20 Nisan 2016 tarihli Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği; süreler, kurullar ve savunma aşamaları buradan aktarılıyor. İkincisi Yükseköğretim Kurulu'nun 27 Mart 2026 tarihli Yükseköğretim İstatistikleri bülteni ile YÖK Ulusal Tez Merkezi istatistikleri; sayısal manzara bunlara dayanıyor. Üçüncüsü tez konusu seçimi ve danışmanlık ilişkisi üzerine yapılmış hakemli çalışmalar.

Bir noktayı baştan belirtmek gerekiyor. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği bir çerçeve düzenlemedir; üniversite senatoları bu çerçeveye bağlı kalarak kendi lisansüstü yönetmelik ve yönergelerini çıkarır. Tez konusu değişikliğinin hangi form, hangi gerekçe ve hangi kurul sırasıyla yapılacağı büyük ölçüde bu ikinci katmanda düzenlenir. Bu nedenle yazıda çerçeve mevzuatın söylediği ile üniversiteye bırakılan alan özenle ayrılıyor. Mezun Kampüsü üzerinden programların bağlı olduğu enstitüleri görmek, hangi yönergenin geçerli olduğunu bulmayı kolaylaştırır.

420.129

Lisansüstü öğrenci sayısı

2025-2026 öğretim yılı; Yükseköğretim Kurulu, Yükseköğretim İstatistikleri Bülteni, 27 Mart 2026

330.464

Yüksek lisans öğrencisi

2025-2026 öğretim yılı; Yükseköğretim Kurulu, 27 Mart 2026

Tez konusu nedir ve nasıl kesinleşir?

Tez konusu, lisansüstü öğrencinin tez çalışmasında ele alacağı araştırma sorununu tanımlar ve tek başına öğrencinin tercihiyle yürürlüğe girmez. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 8 inci maddesinde konu, öğrencinin danışmanıyla beraber belirlediği ve enstitü anabilim dalı başkanlığınca enstitüye önerilen bir öneri olarak geçer. Öneri, enstitü yönetim kurulu onayıyla kesinleşir.

Bu üç halkalı zincir sürecin tamamını açıklar. İlk halka öğrenci ile danışman arasındaki akademik görüşmedir; konunun kapsamı, yöntemi ve yapılabilirliği burada konuşulur. İkinci halka enstitü anabilim dalı başkanlığıdır; öneriyi resmî olarak enstitüye taşıyan birim budur. Üçüncü halka enstitü yönetim kuruludur; kararı veren ve kaydı oluşturan merci burasıdır.

Zincirin işleyişi doktorada da benzerdir. Yönetmeliğin 18 inci maddesi, enstitü anabilim dalı başkanlığının her öğrenci için bir tez danışmanını ve danışmanla öğrencinin birlikte belirleyeceği tez konusu ile tez başlığını enstitüye önereceğini belirtir. Doktorada konu, yeterlik sınavının ardından gelen tez önerisi savunmasıyla ayrıca sınanır.

Kesinleşen konu yalnızca akademik bir tercih değil, idari bir kayıttır. Enstitü yönetim kurulu kararı, öğrencinin hangi başlık altında tez yazdığını belgeleyen ilk resmî metindir; uzmanlık alan dersi kaydından jüri oluşumuna kadar birçok işlem bu kayda bağlanır. Tez tamamlandığında da aynı başlık YÖK Ulusal Tez Merkezi kayıtlarına aktarılır. Konunun erken ve doğru tanımlanması, bu nedenle sürecin ilerleyen aşamalarındaki usul işlemlerini de sadeleştirir.

Öğrencinin bu tabloda edilgen olduğu sonucu çıkmamalı. Danışman alan uzmanlığını, enstitü usulü ve takvimi getirir; araştırma sorusunu asıl taşıyan öğrencidir. Yükseköğretim Dergisi'nde 2025 yılında yayımlanan Parlar ve Yiğit çalışması, danışmanlık ilişkisinde etkili iletişimin ve rehberliğin öğrencinin araştırma becerilerini geliştirdiğini, iletişim kopukluğunun ise tez sürecine olumsuz yansıdığını ortaya koyuyor. Konu belirleme, bu ilişkinin ilk ciddi sınavıdır.

Hangi lisansüstü programlarda tez konusu belirlenir?

Tez konusu belirleme yükümlülüğü tez yazılan programlara özgüdür. Tezli yüksek lisans ve doktora programlarında öğrenci bir tez konusu belirler ve enstitüye önerir. Tezsiz yüksek lisansta tez yerine dönem projesi hazırlandığı için süreç farklı işler. Programların kapsamı ve bitirme çalışması türü, konu belirleme takvimini de doğrudan etkiler.

Lisansüstü eğitimin genel çerçevesini, program türlerini ve başvuru mantığını bir arada görmek isteyen adaylar için lisansüstü eğitim sistemine genel bakış yazısı iyi bir başlangıç noktasıdır.

Program türü

Bitirme çalışması

Konu önerisini kesinleştiren merci

Çerçeve mevzuattaki süre sınırı

Tezli yüksek lisans

Tez

Enstitü yönetim kurulu

Tez konusu en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar enstitüye önerilir

Tezsiz yüksek lisans

Dönem projesi

Enstitü anabilim dalı başkanlığı (danışman ataması)

Danışman en geç birinci yarıyılın sonuna kadar belirlenir

Doktora

Tez

Enstitü yönetim kurulu

Tez önerisi, yeterlik sınavından sonra en geç altı ay içinde savunulur

Sanatta yeterlik

Tez veya sanat çalışması

Enstitü yönetim kurulu

Doktora hükümleri uygulanır

Tablodaki ayrım pratikte şu anlama gelir. Tezli yüksek lisansta konu, ders aşaması sürerken netleşmelidir. Doktorada ise konu iki kademelidir: önce danışmanla birlikte belirlenip enstitüye önerilir, sonra tez izleme komitesi önünde savunulur.

Tezsiz yüksek lisansta durum ayrı bir başlıktır. Dönem projesi, tezsiz yüksek lisans programlarında tez yerine hazırlanan ve danışman gözetiminde yürütülen bitirme çalışmasıdır. Program yapısının ayrıntısını tezsiz yüksek lisans programlarının işleyişi yazısında bulabilirsiniz.

Sanatta yeterlik programlarında çalışma bir tez ya da sanat eseri biçiminde olabilir; konu belirleme usulü doktoradakine benzer biçimde yürütülür. Her hâlde bağlayıcı olan, adayın kayıtlı olduğu üniversitenin senatosunca çıkarılmış yönetmeliktir.

Tez konusu nasıl belirlenir?

Tez konusu, öğrencinin ilgi alanı ile danışmanın çalışma alanının kesiştiği noktada, kaynak ve süre kısıtları gözetilerek belirlenir. Süreç genellikle ders aşamasında başlar: öğrenci alan yazını tarar, bir araştırma boşluğu saptar, danışmanıyla birkaç alternatif üzerinde konuşur. Karar netleştiğinde öneri enstitü anabilim dalı başkanlığı aracılığıyla enstitüye iletilir.

Çerçeve mevzuat bu akışın iki ucunu bağlar:

Tezli yüksek lisans programında, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığı her öğrenci için kendi üniversitesinin kadrosunda bulunan bir tez danışmanını en geç birinci yarıyılın sonuna kadar; öğrencinin danışmanıyla beraber belirlediği tez konusunu da en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar enstitüye önerir. Tez danışmanı ve tez konusu enstitü yönetim kurulu onayı ile kesinleşir.

— Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, 20 Nisan 2016

Hükmün sırası önemlidir: önce danışman, sonra konu. Danışmanın erken atanması, konunun danışmanın uzmanlık alanıyla uyumlu doğmasını sağlar. Danışman seçiminin ölçütlerini ayrıntılı biçimde ele alan doktora danışmanı seçerken dikkat edilecek noktalar yazısı bu aşamayı tamamlar.

Konu belirlemede hangi ölçütlerin öne çıktığına dair veri de bulunuyor. Turkish Journal of Educational Studies'de 2018 yılında yayımlanan Bahçeci ve Uşengül çalışması, 115 lisansüstü öğrenciyle yürütülen anket ve görüşmelere dayanarak öğrencilerin güncel, alan yazınına dayalı ve danışmanın alanına uygun konuları seçtiğini tespit etmiştir. Aynı çalışma, lisansüstü öğrencilerin en çok zorlandığı aşamanın konu belirleme ve karar verme olduğunu belirtir.

Uygulamada üç soru işi kolaylaştırır. Konu, mevcut kaynaklarla ve programın azami süresi içinde tamamlanabilir mi? Veriye erişim ya da etik kurul izni gerektiriyor mu? Danışmanın yürüttüğü çalışmalarla bağ kuruyor mu? Bu üç soruya yanıt veremeyen bir konu, ilerleyen yarıyıllarda revizyon gerektirebilir.

Akademik Sürecinizi

Tek Hesapta Takip Edin

Giriş Yap

Danışman görüşmesinden önce neler kontrol edilmeli?

Konu seçimi danışmanla birlikte yapılır; ancak adayın önceden yapabileceği hazırlık, görüşmenin verimini belirgin biçimde artırır. Alan yazını taraması, veri erişim koşullarının kontrolü ve enstitü yönergesinin okunması bu hazırlığın üç ayağıdır. Hazırlıklı gelen aday, danışmanına tercih değil seçenek sunar; görüşme böylece eleme değil yönlendirme toplantısına dönüşür.

Aşağıdaki liste, ilk danışman görüşmesinden önce tamamlanabilecek işleri sıralıyor.

  • YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde benzer başlıkları tarayın ve son beş yılda yazılmış tezleri not edin

  • Kayıtlı olduğunuz enstitünün lisansüstü yönergesini indirin ve tez konusu bölümünü okuyun

  • Danışman adayının yürüttüğü çalışmaları ve tamamlanmış tez başlıklarını inceleyin

  • İki veya üç alternatif konu başlığını birer paragrafla yazın

  • Her başlık için veri kaynağını ve erişim yolunu belirleyin

  • Etik kurul izni gerekip gerekmediğini anabilim dalına sorun

Listenin ilk maddesi çoğu zaman en yüksek getiriyi sağlar. YÖK Ulusal Tez Merkezi istatistiklerine göre 2023 yılında veri tabanında 828.290 tez bulunuyordu ve aynı yıl 70.649 yeni tez sisteme eklendi. Bu hacim, hemen her başlıkta bir öncül çalışma bulunması anlamına gelir. Öncülü görmek, konuyu daraltmanın en hızlı yoludur.

İkinci madde çoğu adayın atladığı noktadır. Çerçeve yönetmelik tez konusunun enstitüye önerilmesini düzenler, fakat önerinin hangi formla, hangi ekle ve hangi kurul takvimine göre yapılacağını üniversitelere bırakır. Yönergeyi baştan okumak, ilerleyen yarıyıllarda usul kaynaklı gecikmeleri azaltır.

Etik kurul maddesi özellikle sağlık, eğitim ve sosyal bilimler alanlarında belirleyicidir. İnsan katılımcıyla çalışan bir konu, izin süreci nedeniyle takvime birkaç ay ekleyebilir. Bu ihtimali konu kesinleşmeden görmek, sonradan konu değiştirmekten daha kolaydır.

Tez konusunda hangi süreler bağlayıcıdır?

Tez konusuyla ilgili süreler yarıyıl esasına göre işler ve programın türüne göre değişir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği tezli yüksek lisansta danışman ve konu için ayrı iki sınır koyar; doktorada ise yeterlik sınavı ile tez önerisi savunması arasındaki süreyi bağlar. Bu tarihler kaçırıldığında sonuç genellikle idari işlem değil, takvim kaybı olur.

Aşama

Tezli yüksek lisans

Doktora

Dayanak

Danışman atanması

En geç birinci yarıyılın sonu

Enstitü anabilim dalı başkanlığı önerir, enstitü yönetim kurulu karara bağlar; yarıyıl sınırı üniversite yönetmeliğinden teyit edilmelidir

Yönetmelik md. 8 ve md. 18

Tez konusunun enstitüye önerilmesi

En geç ikinci yarıyılın sonu

Danışman önerisiyle birlikte tez konusu ve tez başlığı önerilir

Yönetmelik md. 8 ve md. 18

Yeterlik sınavı

Uygulanmaz

En geç beşinci yarıyıl sonu (yüksek lisans derecesiyle), en geç yedinci yarıyıl sonu (lisans derecesiyle)

Yönetmelik md. 19

Tez önerisi savunması

Uygulanmaz

Yeterlik sınavından sonra en geç altı ay içinde

Yönetmelik md. 21

Azami tamamlama süresi

Altı yarıyıl

On iki yarıyıl (yüksek lisans derecesiyle), on dört yarıyıl (lisans derecesiyle)

Yönetmelik md. 7 ve md. 17

Tablodaki son satır konu değişikliği tartışmasının zeminini oluşturur. Azami süre, konu değişse de yeniden başlamaz; öğrencinin elindeki takvim aynı kalır. Bu nedenle geç yapılan bir konu değişikliği, mevzuata aykırı olmasa bile pratik bir maliyet doğurur.

Sürelerle ilgili tek istisna niteliğindeki düzenlemeler de bulunuyor. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 6 Mart 2026 tarihli değişikliğiyle, doğum yapan lisansüstü kadın öğrencilere talepleri hâlinde doğum sonrası iki dönem ek süre verilebileceği ve bu sürenin azami süreden sayılmayacağı düzenlenmiştir. Afet ve salgın hâllerinde tez aşamasındaki öğrencilere en fazla iki dönem ek süre verilebilmesi de yönetmeliğin 35 inci maddesinde yer alır.

Tezsiz programdan tezli programa geçiş yapan adaylarda takvim baştan kurulur; bu geçişin koşullarını tezsiz yüksek lisanstan tezli programa geçiş yazısında bulabilirsiniz.

En geç birinci yarıyıl sonu

Tezli yüksek lisansta danışman atama sınırı

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md. 8, 20 Nisan 2016

En geç ikinci yarıyıl sonu

Tezli yüksek lisansta tez konusu bildirim sınırı

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md. 8, 20 Nisan 2016

Tez konusu değiştirmek mümkün mü?

Tez konusu değiştirilebilir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği konuyu enstitü yönetim kurulu kararıyla kesinleşen bir öneri olarak tanımladığı için, değişiklik de aynı onay zinciri işletilerek yapılır. Doktorada mevzuat ayrıca açık bir hak tanır: tez önerisi reddedilen öğrenci yeni bir danışman ve tez konusu seçebilir. Usulün ayrıntısı üniversite yönergelerine bırakılmıştır.

Doktoradaki hüküm nettir. Yönetmeliğin 21 inci maddesine göre tez önerisi reddedilen öğrenci yeni bir danışman ve tez konusu seçme hakkına sahiptir; aynı danışmanla devam eden öğrenci üç ay içinde, danışmanını ve tez konusunu değiştiren öğrenci ise altı ay içinde yeniden tez önerisi savunmasına alınır. İkinci savunmada da öneri reddedilirse öğrencinin yükseköğretim kurumuyla ilişiği kesilir.

Tezli yüksek lisansta çerçeve yönetmelikte konu değişikliğini ayrıca düzenleyen bir hüküm bulunmuyor. Bu boşluk yasak anlamına gelmez; usulün üniversite senatolarınca belirlendiği anlamına gelir. Uygulamada değişiklik, konuyu ilk kez kesinleştiren yoldan geçer: öğrenci ve danışman gerekçeli bir talep hazırlar, enstitü anabilim dalı başkanlığı bunu enstitüye iletir, enstitü yönetim kurulu karara bağlar.

Enstitü yönergelerinde konu değişikliği için sık istenen belgeler

Üniversiteler arasında biçim farkı bulunsa da yönergelerde sıklıkla benzer belgeler istenir: danışman imzalı tez konusu değişikliği formu, değişikliğin akademik gerekçesini açıklayan kısa bir metin, yeni başlığın Türkçe ve İngilizce karşılığı, varsa güncellenmiş çalışma planı. Danışman da değişiyorsa yeni danışmanın yazılı onayı eklenir. Talepler genellikle anabilim dalı akademik kurulunda görüşüldükten sonra enstitüye gönderilir. Formun adı ve ekleri kurumdan kuruma değiştiği için ilgili enstitünün güncel yönergesinden teyit edilmelidir.

Değişikliğin sınırı akademik niteliktedir. Başlığın sözcüklerini güncellemek ile araştırma sorusunu tümüyle değiştirmek aynı ağırlıkta işlemler değildir. Kapsamlı bir değişiklik, tamamlanmış ders ve seminer çalışmalarının bir kısmını işlevsiz bırakabilir. Doktorada ayrıca tez izleme komitesinin yeniden oluşturulması gündeme gelebilir.

Tez konusu, tez başlığı ve tez önerisi nedir?

Bu üç kavram sık karıştırılır çünkü aynı belgelerde yan yana geçer. Tez konusu araştırmanın içeriğini, tez başlığı bu içeriğin resmî adını, tez önerisi ise araştırmanın amacını, yöntemini ve çalışma planını anlatan savunulabilir metni ifade eder. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 18 inci maddesi tez konusu ile tez başlığını ayrı ayrı sayar.

Ayrımın pratik sonucu şudur. Tez başlığı, tez çalışmasının konusunu ve kapsamını özetleyen, enstitü kayıtlarında yer alan resmî addır; konu aynı kalırken başlık düzeltilebilir. Buna karşılık konunun kendisinin değişmesi, araştırma sorusunun değişmesi anlamına gelir ve genellikle daha ağır bir gerekçe ister.

Üçüncü kavram yalnızca doktorada karşımıza çıkar. Yönetmeliğin 21 inci maddesi, doktora yeterlik sınavını başarıyla tamamlayan öğrencinin en geç altı ay içinde yapacağı araştırmanın amacını, yöntemini ve çalışma planını kapsayan tez önerisini tez izleme komitesi önünde sözlü olarak savunacağını belirtir. Tez önerisi kabul edilen öğrenci için komite, Ocak-Haziran ve Temmuz-Aralık dönemlerinde birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanır.

Üç kavramın karışmasının bir nedeni de belgelerdeki kullanımdır. Enstitü formlarında aynı satırda hem konu hem başlık istenebilir; öğrenci ikisini tek bir alan sanabilir. Oysa başlık, konunun dile getirilmiş hâlidir ve zaman içinde araştırma netleştikçe doğal olarak rafine edilir. Konu ise araştırmanın sorusu ve kapsamıdır; değiştiğinde okunan alan yazını, kurulan yöntem ve toplanan veri de değişir.

Karışıklığın ikinci kaynağı danışman değişikliğidir. Danışman değişikliği ile konu değişikliği birbirini gerektirmez. Doktorada tez önerisi reddedildiğinde mevzuat ikisini birlikte veya ayrı ayrı kullanılabilecek bir hak olarak tanımlar; tezli yüksek lisansta ise ikisi çoğu enstitüde ayrı formlarla yürütülür. Yüksek lisans aşamasında bu ayrımı erken öğrenen aday, doktorada tez önerisi savunmasına daha hazırlıklı girer.

Tez konusunu netleştirmek için yol haritası

Tez konusunu netleştirmek tek bir karara değil, sıraya konmuş birkaç adıma bağlıdır. Aşağıdaki yol haritası, ders aşamasındaki bir öğrencinin ilk iki yarıyıl içinde izleyebileceği akışı özetliyor. Adımlar kurumdan kuruma farklılık gösterebileceği için, her aşamada kayıtlı olunan enstitünün güncel yönergesiyle karşılaştırılması önerilir.

  1. Enstitünüzün lisansüstü yönergesini indirin ve tez konusu ile danışman atamasına ilişkin maddeleri işaretleyin.

  2. Anabilim dalınızdaki öğretim üyelerinin çalışma alanlarını ve yönettikleri tamamlanmış tezleri listeleyin.

  3. Danışman adayınızla ilk görüşmeyi birinci yarıyıl içinde talep edin.

  4. İki veya üç alternatif konu önerisini birer paragrafla yazıp görüşmeye götürün.

  5. Seçilen konunun veri, izin ve süre bakımından yapılabilirliğini danışmanınızla birlikte kontrol edin.

  6. Anabilim dalı başkanlığının kurul takvimini öğrenin ve öneriyi bu takvime yetişecek biçimde teslim edin.

  7. Enstitü yönetim kurulu kararını takip edin ve karar metninin bir örneğini saklayın.

Yol haritasının altıncı adımı en çok zaman kaybettiren noktadır. Anabilim dalı akademik kurulları ve enstitü yönetim kurulları belirli aralıklarla toplanır; bir kurul tarihini kaçırmak öneriyi bir sonraki toplantıya taşır. Takvimi önceden öğrenmek, ikinci yarıyıl sınırını rahat karşılamayı sağlar.

Üçüncü ve dördüncü adımlar birlikte düşünülmelidir. Tek bir konuyla görüşmeye gitmek, danışmanın alternatif önerisi karşısında öğrenciyi hazırlıksız bırakabilir. Birden fazla başlıkla gitmek ise görüşmeyi karşılaştırmalı bir değerlendirmeye dönüştürür ve kararın gerekçesini güçlendirir. Yedinci adımda saklanan kurul kararı ise ilerleyen yarıyıllarda konu veya başlık düzeltmesi gerektiğinde başvurunun dayanağı olur.

Konu kesinleştikten sonra süreç tez çalışmasına devreder. Doktorada bir sonraki eşik yeterlik sınavı ve tez önerisi savunmasıdır; tezli yüksek lisansta ise tez yazımı ve jüri önünde savunma gelir. Yüksek lisans tezini tamamlayıp akademik yolun devamını planlayanlar için yüksek lisanstan doktoraya geçiş aşamaları yazısı bir sonraki basamağı özetliyor. Her iki durumda da mevzuat ve enstitü yönergeleri dönemsel olarak değişebildiği için, tez aşamasına geçmeden önce güncel metinlerin ilgili enstitünün duyurularından yeniden kontrol edilmesi yerinde olur.

Yılda en az iki

Tez izleme komitesi toplantı sıklığı

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md. 21, 20 Nisan 2016

14

Öğretim üyesi başına azami tez danışmanlığı

Tezli yüksek lisans ve doktora için; Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md. 35, 20 Nisan 2016

Gerçek Hayattan Örnekler

Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır.

Selim, tezli yüksek lisans programının birinci yarıyılında danışmanıyla tanışır ve iki konu alternatifi hazırlar. Alternatiflerden biri geniş bir alan taraması gerektirmekte, diğeri danışmanın yürüttüğü bir projeye bağlanmaktadır. Danışman, ikinci seçeneğin veri erişimi bakımından daha güvenli olduğunu belirtir. Selim ikinci konuda karar kılar ve öneri ikinci yarıyıl sona ermeden enstitü anabilim dalı başkanlığına iletilir. Enstitü yönetim kurulu kararının ardından Selim tez çalışmasına ders aşamasıyla eş zamanlı başlar. Selim, kararı vermeden önce anabilim dalının kurul takvimini de öğrenir ve öneriyi toplantı tarihinden iki hafta önce teslim eder. Erken hazırlık, Selim'in azami süre içinde geniş bir hareket alanı bulmasını ve ders yükü ile tez okumalarını aynı dönemde yürütebilmesini sağlar.

Zeynep, doktora yeterlik sınavını başarıyla geçtikten sonra tez önerisini tez izleme komitesi önünde savunur. Komite, araştırma sorusunun mevcut yöntemle sınanamayacağı görüşüyle öneriyi reddeder. Zeynep, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin tanıdığı hak çerçevesinde aynı danışmanla devam etmeyi tercih eder ve yöntemi değiştirerek yeni bir öneri hazırlar. Üç ay içinde ikinci savunmaya girer. Yeni öneride araştırma sorusu büyük ölçüde korunur, veri toplama tasarımı değişir. Danışmanı, komitenin ilk toplantıda dile getirdiği çekinceleri metne ayrı bir başlık olarak eklemesini önerir. Zeynep'in bu süreçte kazandığı en önemli şey, komitenin gerekçesini bir engel değil bir yöntem düzeltmesi olarak okuyabilmesidir.

Mert, tezli yüksek lisansta konusunu kesinleştirdikten sonra veri toplamak için etik kurul iznine ihtiyaç duyduğunu fark eder. İzin süreci beklediğinden uzun sürebilecektir. Mert, danışmanıyla birlikte konunun kapsamını daraltarak ikincil verilerle çalışılabilir bir tasarım hazırlar ve başlık güncellemesi için enstitüye başvurur. Araştırma sorusu korunduğu için işlem kapsamlı bir konu değişikliği olarak değil, başlık ve kapsam düzeltmesi olarak yürütülür. Başvurusunu enstitünün yönergesinde belirtilen formla ve danışman imzasıyla iletir; talep anabilim dalı akademik kurulunda görüşüldükten sonra enstitü yönetim kuruluna gider. Mert böylece tamamladığı ders ve seminer çalışmalarının kazanımını korur ve takvimini sıfırlamadan ilerler.

Elif, tezsiz yüksek lisans programında öğrenim görürken tezli programa geçmeyi düşünür. Tezsiz programda dönem projesi hazırladığı için dosyasında bir tez konusu önerisi bulunmamaktadır. Enstitünün yönergesini inceleyerek geçiş koşullarını ve geçiş hâlinde danışman ile tez konusu takviminin nasıl işleyeceğini öğrenir. Geçiş sonrası takvimin baştan kurulduğunu görünce başvurusunu dönem başına denk getirir. Aynı zamanda dönem projesi kapsamında yaptığı okumaların hangi kısmının tez konusuna zemin olabileceğini bir sayfalık not hâlinde yazar. Elif'in yaptığı hazırlık, iki program arasındaki yapı farkını süreç başlamadan anlamasını ve geçiş sonrası ilk görüşmeye hazır gitmesini sağlar.

Üniversiteleri ve Akademik Olanakları

Keşfedin

Üniversiteleri İncele

Sıkça Sorulan Sorular

Tez konusu nasıl belirlenir?+

Tez konusu, öğrenci ile tez danışmanının birlikte belirlediği bir öneri olarak ortaya çıkar ve enstitü anabilim dalı başkanlığı aracılığıyla enstitüye iletilir. Karar enstitü yönetim kurulunda alınır. Öğrenci genellikle alan yazınını tarayarak bir araştırma boşluğu saptar, birkaç alternatif hazırlar ve danışmanıyla bunları değerlendirir. Seçimde konunun yapılabilirliği, veri erişimi ve danışmanın uzmanlık alanı belirleyici olur. Usul ayrıntıları üniversitelerin yönergelerinde farklılık gösterebilir.

Tez konusunu kim onaylar?+

Onay mercii enstitü yönetim kuruludur. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 8 inci maddesi, tezli yüksek lisansta tez danışmanı ve tez konusunun enstitü yönetim kurulu onayı ile kesinleşeceğini belirtir. Öneriyi enstitüye taşıyan birim ise enstitü anabilim dalı başkanlığıdır. Danışmanın görüşü sürecin akademik tarafını, enstitü yönetim kurulunun kararı ise idari tarafını oluşturur. Kurulların toplanma takvimi üniversiteden üniversiteye değişebilir.

Tez konusu ne zaman enstitüye bildirilir?+

Tezli yüksek lisansta çerçeve mevzuat açık bir sınır koyar: öğrencinin danışmanıyla beraber belirlediği tez konusu en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar enstitüye önerilir. Tez danışmanı ise en geç birinci yarıyılın sonuna kadar önerilir. Doktorada tez konusu ve tez başlığı danışman önerisiyle birlikte enstitüye iletilir, tez önerisi ise yeterlik sınavından sonra en geç altı ay içinde savunulur.

Yüksek lisansta tez konusu değiştirmek mümkün mü?+

Değiştirilebilir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği tez konusunu enstitü yönetim kurulu kararıyla kesinleşen bir öneri olarak tanımlar; değişiklik de aynı yoldan yürütülür. Çerçeve yönetmelikte tezli yüksek lisans için ayrı bir konu değişikliği maddesi bulunmaz, bu nedenle usul üniversite senatolarının yönergelerinde düzenlenir. Genellikle danışman imzalı bir talep, gerekçe metni ve kurul kararı gerekir. İlgili enstitünün güncel yönergesinden teyit edilmelidir.

Doktorada tez konusu değiştirilebilir mi?+

Doktorada mevzuat açık bir hak tanır. Yönetmeliğin 21 inci maddesine göre tez önerisi reddedilen öğrenci yeni bir danışman ve tez konusu seçme hakkına sahiptir. Aynı danışmanla devam eden öğrenci üç ay içinde, danışmanını ve tez konusunu değiştiren öğrenci altı ay içinde yeniden savunmaya alınır. Tez önerisi kabul edildikten sonraki değişiklikler ise enstitü yönergelerine göre yürütülür ve tez izleme komitesinin görüşü istenebilir.

Danışmanımı değiştirmeden tez konumu değiştirebilir miyim?+

Çoğu enstitüde bu iki işlem ayrı yürütülür ve birbirini gerektirmez. Danışman değişikliği ile konu değişikliği farklı gerekçelere dayanır; biri akademik yönlendirme ilişkisiyle, diğeri araştırma sorusuyla ilgilidir. Doktorada tez önerisi reddedildiğinde mevzuat ikisini birlikte ya da ayrı ayrı kullanılabilecek bir hak olarak tanımlar. Uygulamada hangi formun doldurulacağı ve hangi kurulun karar vereceği enstitü yönergesine göre belirlenir.

Tez konusu ile tez başlığı aynı şey mi?+

Aynı değildir. Tez konusu araştırmanın içeriğini, tez başlığı ise bu içeriğin enstitü kayıtlarında yer alan resmî adını ifade eder. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 18 inci maddesi doktora için tez konusu ile tez başlığını ayrı ayrı sayar. Uygulamada başlık düzeltmesi, araştırma sorusu korunduğu sürece daha kolay bir işlem olarak görülür; konunun kendisinin değişmesi genellikle daha ayrıntılı gerekçe ister.

Tezsiz yüksek lisansta tez konusu belirlenir mi?+

Tezsiz yüksek lisansta tez yazılmadığı için klasik anlamda bir tez konusu önerisi bulunmaz. Bu programlarda bitirme çalışması dönem projesidir. Dönem projesi, tezsiz yüksek lisans programlarında tez yerine hazırlanan ve danışman gözetiminde yürütülen bitirme çalışmasıdır. Danışman en geç birinci yarıyılın sonuna kadar belirlenir. Proje konusunun nasıl seçileceği ve hangi aşamada onaylanacağı üniversitelerin yönergelerinde farklılık gösterebilir.

Tez konusu değişikliği azami süreyi uzatır mı?+

Çerçeve mevzuatta konu değişikliğine bağlı bir süre uzatımı öngörülmemiştir. Azami tamamlama süreleri programa göre belirlenir: tezli yüksek lisansta altı yarıyıl, doktorada yüksek lisans derecesiyle kabul edilenler için on iki yarıyıldır. Bu süreler konu değiştiğinde yeniden başlamaz. Yönetmelikte doğum, afet ve salgın gibi belirli hâller için ayrı ek süre düzenlemeleri bulunur; bunlar konu değişikliğinden bağımsızdır.

Tez konumu kendim mi seçiyorum yoksa danışmanım mı belirliyor?+

Mevzuat konuyu ortak bir karar olarak tanımlar. Yönetmeliğin 8 inci maddesi, tez konusunun öğrencinin danışmanıyla beraber belirlediği bir öneri olduğunu belirtir. Uygulamada öğrenci araştırma sorusunu taşır, danışman alan uzmanlığı ve yapılabilirlik değerlendirmesi getirir. Hakemli çalışmalarda öğrencilerin çoğunlukla güncel, alan yazınına dayalı ve danışmanın alanına uygun konuları seçtiği belirtilmektedir. Anabilim dallarının çalışma alanları da seçimi doğal olarak sınırlayabilir.

Tez konusu belirlerken hangi ölçütler öne çıkıyor?+

Turkish Journal of Educational Studies'de 2018 yılında yayımlanan Bahçeci ve Uşengül çalışması, 115 lisansüstü öğrenciyle yürütülen araştırmada güncellik, alan yazınına dayalılık ve danışmanın alanına uygunluk ölçütlerinin öne çıktığını tespit etmiştir. Uygulamada bunlara veri erişimi, etik kurul gerekliliği ve programın azami süresi içinde tamamlanabilirlik eklenir. Ölçütlerin ağırlığı alandan alana değişebilir; laboratuvar temelli alanlarda kaynak erişimi daha belirleyici olabilir.

Doktorada tez önerisi reddedilirse ne oluyor?+

Yönetmeliğin 21 inci maddesine göre tez önerisi reddedilen öğrenci yeni bir danışman ve tez konusu seçme hakkına sahiptir ve bu durumda yeni bir tez izleme komitesi atanabilir. Aynı danışmanla devam etmek isteyen öğrenci üç ay, danışmanını ve konusunu değiştiren öğrenci altı ay içinde yeniden tez önerisi savunmasına alınır. İkinci savunmada da öneri reddedilirse öğrencinin yükseköğretim kurumuyla ilişiği kesilir.

Ücretsiz Başvurunuzu

Buradan Başlatın

Ücretsiz Başvur
Mezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye'deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Tez yazılan programları araştıran adaylar Atlas üzerinden anabilim dallarını ve program içeriklerini karşılaştırabilir, Tarihler bölümünden başvuru dönemlerini takip edebilir, Duyurular bölümünden enstitülerin güncel ilanlarını izleyebilir ve Üniversiteler sayfası üzerinden ücretsiz başvuru oluşturabilir.
Kaynakça

Yükseköğretim Kurulu — Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği — 20 Nisan 2016, Resmî Gazete Sayı 29690 — https://egitim.yok.gov.tr/documentFiles/1759319771105.lisansustu-egitim-ogretim-yonetmeligi.pdf — Erişim: 13 Eylül 2026

Resmî Gazete — Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik — 6 Mart 2026, Sayı 33188 — https://webis.akdeniz.edu.tr/file/getfile?guid=f3fe9289-bab1-4a81-9ea8-625f60ff3769 — Erişim: 13 Eylül 2026

Yükseköğretim Kurulu — Yükseköğretim İstatistikleri Bülteni, 2025-2026, Sayı 6 — 27 Mart 2026 — https://veriyonetim.yok.gov.tr/documentFiles/17768717381.B%C3%BClten20252026.pdf — Erişim: 13 Eylül 2026

Yükseköğretim Kurulu — YÖK Ulusal Tez Merkezi İstatistikleri — https://acikerisim.yok.gov.tr/Sayfalar/Haberler/yok-ulusal-tez-merkezi-istatistikleri.aspx — Erişim: 13 Eylül 2026

Bahçeci, F. ve Uşengül, L. — Yüksek Lisans ve Doktora Öğrencilerinin Tez Konusu Belirleme Kriterlerinin İncelenmesi — Turkish Journal of Educational Studies, Cilt 5, Sayı 2, 2018 — https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkjes/article/422202 — Erişim: 13 Eylül 2026

Parlar, H. ve Yiğit, B. — Lisansüstü Tez Danışmanlığı: Yol Mu Keser? Yol Mu Açar? — Yükseköğretim Dergisi, Cilt 15, Sayı 1, 30 Nisan 2025 — https://dergipark.org.tr/tr/pub/yuksekogretim/article/1329470 — Erişim: 13 Eylül 2026

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel akademik, hukuki veya mali danışmanlık niteliği taşımaz. Metinde yer alan süreler ve usuller, Yükseköğretim Kurulu'nun 20 Nisan 2016 tarihli Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile bu yönetmeliğin 6 Mart 2026 tarihli değişikliğine dayanmaktadır. Anılan mevzuat ve üniversitelerin kendi lisansüstü yönetmelik ile yönergeleri zaman içinde değişebilir; program koşulları ve kurul takvimleri dönemsel olarak farklılaşabilir. Adayların kayıtlı oldukları enstitünün güncel yönergesini ve resmî kurum açıklamalarını kontrol etmeleri önerilir. İçerikteki bilgilerin son kontrol tarihi 13 Eylül 2026'dır.

Güncel Akademik Duyuruları

Takip Edin

Duyuruları İncele
Paylaş:

Gelişmeleri Kaçırma!

Mezun Kampüsü projesi ile lisansüstü programlar, duyurular ve eğitim içeriklerinden haberdar olmak için kayıt ol.