Araştırma Sorusu Nasıl Yazılır? İyi Sorunun Özellikleri

İçindekiler

• Genel Bilgilendirme

• Araştırma sorusu nedir, tezde ne işe yarar?

• İyi bir araştırma sorusunun özellikleri nelerdir?

• Tez konusu araştırma sorusuna nasıl dönüşür?

• Araştırma sorusu adım adım nasıl yazılır?

• PICO, SPIDER ve FINER ne zaman kullanılır?

• Nitel ve nicel tezde soru kalıpları nasıl değişir?

• Araştırma sorusu, hipotez ve amaç aynı şey mi?

• Araştırma sorusundan sonra hangi adımlar gelir?

• Gerçek Hayattan Örnekler

• Sıkça Sorulan Sorular

• Kaynakça

• Yasal Bilgilendirme

Genel Bilgilendirme

Araştırma sorusu, tezin neyi öğrenmek istediğini tek cümlede söyleyen sorudur ve iyi yazıldığında yöntemi, örneklemi ve analizi belirler. İyi bir araştırma sorusu açık, sınırlı, cevaplanabilir, özgün ve etik olarak yürütülebilir olur. Yazım genellikle geniş bir tez konusunu daraltmakla başlar. Literatürdeki boşluk bulunur, kavramlar netleştirilir ve soru danışmanla birlikte son hâline getirilir.

Soru yazmanın zorluğu yayımlanmış araştırmalarda da görülüyor. Mayo, Asano ve Barbic’in 2013'te Journal of Rehabilitation Medicine dergisinde yayımlanan çalışması, 2008'de yayımlanmış 258 rehabilitasyon araştırması makalesini inceledi. Makalelerin %65'inde soru, öğrenilmek istenen bilgi yerine yöntem ya da beklenen katkı olarak yazılmıştı. Soruların %30'u ise yeniden yazılmayı gerektiriyordu. Chalmers ve Glasziou’nun 2009'da The Lancet dergisinde yayımlanan tahmini ise sağlık araştırmalarının %85'inin kaçınılabilir nedenlerle boşa gidebildiğini öne sürüyor. Yazarların 14 Ocak 2016 tarihli açıklamasına göre bu tahmin tasarım, yayımlama ve raporlama kusurlarını kapsıyor; hangi sorunun sorulacağına ilişkin kayıpları ise hesaba katmıyor.

Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) 27 Mart 2026 tarihli Yükseköğretim İstatistikleri bültenine göre 2025-2026 öğretim yılında 330.464 yüksek lisans ve 89.665 doktora öğrencisi bulunuyor. Bu yazı hakemli yöntem makalelerine, YÖK verilerine, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne ve üç enstitünün yazım belgelerine dayanıyor. Enstitülerin soru, problem ve hipotez beklentileri farklılaşabildiği için kendi enstitünüzün güncel kılavuzu her zaman son kontrol noktasıdır.

Araştırma sorusu nedir, tezde ne işe yarar?

Araştırma sorusu, bir çalışmanın cevaplamayı amaçladığı ve hangi verinin toplanacağını belirleyen, açık ve sınırlandırılmış soru cümlesidir. Lisansüstü tezde araştırma sorusu literatür taramasının kapsamını, yöntemin türünü, örneklemi ve analiz yolunu belirler. Tez bittiğinde danışman ve jüri genellikle önce şuna bakar: tez, başta sorduğu soruya cevap veriyor mu?

Sorunun önemi enstitü belgelerinde de açıkça yazılı. Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü’nün tez teklifi hazırlama yönergesi adaya şu uyarıyı yapıyor: “Her araştırma, varsayım veya soru ile başlar.” Farrugia ve arkadaşlarının 2010'da Canadian Journal of Surgery dergisinde yayımlanan makalesi de araştırma sorusunun geliştirilmesini bir araştırma projesinin en önemli yönü olarak niteliyor.

Mayo ve arkadaşlarının 2013 tarihli çalışması iyi bir sorunun neyi söylemesi gerektiğini de tarif ediyor. Onlara göre iyi bir araştırma sorusu, araştırmacının ne yapacağını ya da sonuçların neye katkı sağlayacağını değil, ne öğrenmek istediğini ortaya koyar. “Öğretmenlere anket uygulayacağım” bir yöntem cümlesidir. “Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyi kıdem yılına göre farklılaşıyor mu?” ise bir araştırma sorusudur.

Tezli yüksek lisans, ders aşaması ve bir tez çalışmasının tamamlanmasıyla bitirilen lisansüstü programdır. Tezli yüksek lisans ve doktora tezlerinde araştırma sorusu çoğunlukla giriş bölümünde, problem durumu ve amaçla birlikte yer alır. Sorunun tezin bölümlerine nasıl yayıldığı yüksek lisans tezinin bölüm bölüm nasıl yazıldığı rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.

Araştırma sorusunu tez konusundan ayırmak da işe yarar. “Sosyal medya ve üniversite öğrencileri” bir konudur; neyin ölçüleceğini ya da anlaşılacağını söylemez. “Üniversite öğrencilerinde günlük sosyal medya kullanım süresi ile uyku kalitesi arasında ilişki var mı?” ise kimin, neyin ve hangi ilişkinin inceleneceğini gösterir. Konu bir alanı işaret eder, soru o alanda tek bir bilinmeyeni hedefler.

Enstitü, üniversitelerde lisansüstü eğitimin yürütüldüğü, başvuru ve kayıt süreçlerini yöneten akademik birimdir. Araştırma sorusunun tezde hangi başlık altında ve hangi biçimde yazılacağını da çoğunlukla enstitünün tez yazım kılavuzu belirler.

İyi bir araştırma sorusunun özellikleri nelerdir?

İyi bir araştırma sorusu genellikle FINER ölçütleriyle değerlendirilir: yapılabilir, ilgi çekici, özgün, etik ve alana katkı sağlayan bir soru. Bu beş ölçüte ek olarak soru açık ve odaklı olmalı, cevabı veriyle aranabilmelidir. Bir soru ölçütlerden birini karşılamıyorsa genellikle tamamen bırakılmaz; kapsamı daraltılır veya yöntemi değiştirilir.

FINER kısaltması İngilizce Feasible, Interesting, Novel, Ethical, Relevant kelimelerinin baş harflerinden oluşur. Farrugia ve arkadaşlarının 2010 tarihli makalesi, iyi bir araştırma sorusu geliştirmek için Hulley ve arkadaşlarının FINER ölçütlerini önerdiğini belirtiyor. Ölçütler klinik araştırma literatüründe öne çıkmış olsa da sosyal bilimler ve eğitim tezlerinde de kontrol listesi olarak kullanılabilir.

Tablodaki etik satırı tezin takvimini de doğrudan etkiler. İnsan katılımcıyla yürütülen çalışmalarda etik kurul izninin hangi aşamada ve nasıl alındığı etik kurul izninin nasıl alındığı rehberinde ayrıca anlatılıyor.

FINER dışında iki özellik daha sık vurgulanır. Oxford Kanıta Dayalı Tıp Merkezi’nin (CEBM) iyi klinik soru sayfası, sorunun eldeki probleme doğrudan ilişkili olmasını ve kesin bir cevabın aranmasını kolaylaştıracak biçimde kurulmasını öneriyor. Mayo ve arkadaşlarının 2013 tarihli çalışması da soruda popülasyon, maruziyet veya müdahale, karşılaştırma ve sonuç bilgisinin eksik kalmasını sık görülen bir sorun olarak tanımlıyor.

Tez konusu araştırma sorusuna nasıl dönüşür?

Tez konusu araştırma sorusuna daraltma yoluyla dönüşür. Önce genel konu belirlenir, ardından literatür taranarak cevapsız kalan nokta bulunur. Bu boşluk bir problem cümlesine, problem cümlesi de cevaplanabilir bir soruya çevrilir. Her adımda kapsam küçülür: kim, nerede, hangi değişken ve hangi zaman aralığı soruları netleşir.

Enstitü kılavuzları bu daraltmayı konunun netleştirilmesi olarak tanımlıyor. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün Ocak 2021 tarihli Lisansüstü Tez Önerisi Yazım Kılavuzu bu adımı şöyle anlatıyor:

Konunun netleştirilmesi ise, araştırma meselesinin/sorusunun/probleminin açık bir şekilde ifade edilmesi ile sağlanır.
— Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Lisansüstü Tez Önerisi Yazım Kılavuzu, Ocak 2021

Aynı kılavuz, birbirleriyle bağlantılı olmak kaydıyla birden fazla araştırma sorusu ileri sürülebileceğini de belirtiyor. Kılavuz ayrıca tezin konusu ile amacının farklı olduğunu vurguluyor ve amacı “NİÇİN?” sorusuyla ilişkilendiriyor. Bu ayrım, araştırma sorusunun konu başlığının tekrarı olmaması gerektiğini gösterir.

Daraltma somut bir zincirle daha kolay görülür. Bir eğitim bilimleri öğrencisi “okuma alışkanlığı” konusuyla başlayabilir. Literatür taramasında ilkokul ve lise düzeyinde çok sayıda çalışma bulduğunu, ortaokul öğrencilerinde dijital okuma üzerine daha az çalışma olduğunu görebilir. Problem cümlesi bu boşluğu anlatır. Araştırma sorusu ise tek bir bilinmeyeni hedefler: “Ortaokul öğrencilerinin dijital ve basılı metinlerdeki okuduğunu anlama puanları farklılaşıyor mu?”

Konu seçimi ile soru yazımı birbirini besler. Konunun hangi ölçütlerle seçildiği ve danışmanla nasıl netleştirildiği lisansüstü tez konusunun belirlenmesi rehberinde ele alınıyor. Konu geniş kalıyorsa, soru yazmaya geçmeden önce kapsamı daraltmak sonraki adımları kısaltır.

Daraltmada en çok işe yarayan araç, soruya “kim, ne, nerede, ne zaman” ekleridir. “Öğretmen motivasyonu” yerine “bir ildeki sınıf öğretmenleri”, “uzaktan eğitim dönemi” ve “iş doyumu” gibi sınırlar eklendikçe soru veriyle cevaplanabilir hâle gelir.

Araştırma sorusu adım adım nasıl yazılır?

Araştırma sorusu genellikle yedi adımda yazılır: konuyu seçmek, literatürü taramak, boşluğu belirlemek, temel kavramları ve değişkenleri ayırmak, soru türünü seçmek, soruyu tek cümleyle yazmak ve FINER ölçütleriyle test etmek. Adımlar doğrusal değildir. Literatür okundukça soru birkaç kez yeniden yazılabilir ve son hâli danışmanla birlikte verilir.

Aşağıdaki sıra, tezli yüksek lisans ve doktora öğrencileri için genel bir çerçeve sunar:

1. Konuyu bir cümleyle yazın. “Hemşirelerde tükenmişlik” gibi kısa bir ifade yeterlidir; bu aşamada soru biçimi gerekmez.

2. Literatürü tarayın. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde ve alan veri tabanlarında aynı konuda yazılmış tez ve makaleleri listeleyin.

3. Boşluğu belirleyin. Hangi örneklemin, bağlamın veya ilişkinin çalışılmadığını tek cümleyle not edin.

4. Kavramları ayırın. Nicel bir soruda bağımsız ve bağımlı değişkeni, nitel bir soruda incelenecek olguyu ve katılımcı grubunu yazın.

5. Soru türünü seçin. Betimleme için “nedir, nasıldır”, karşılaştırma için “farklılaşıyor mu”, ilişki için “ilişkili mi”, deneyim için “nasıl deneyimliyor” kalıbını kullanın.

6. Soruyu tek cümleyle yazın. Kim, ne, nerede ve gerekiyorsa ne zaman bilgisini aynı cümleye yerleştirin.

7. Soruyu test edin. FINER ölçütlerini tek tek uygulayın ve sonucu danışmanınızla paylaşın.

Beşinci ve altıncı adımlar, sorunun bir yöntem cümlesine dönüşmesini önler. “Ölçek uygulayarak analiz yapacağım” cümlesi yöntemi anlatır; “Ölçek puanları cinsiyete göre farklılaşıyor mu?” ise cevaplanacak soruyu anlatır.

Yazılan soruyu sınamanın pratik bir yolu, cevabın nasıl görüneceğini önceden düşünmektir. Cevap bir sayı, bir karşılaştırma veya bir tema listesi olarak hayal edilebiliyorsa soru veriyle cevaplanabilir demektir. Cevap “duruma göre değişir” dışında bir şey söyleyemiyorsa kapsam yeniden daraltılabilir.

Bir tezde ana araştırma sorusunun yanında alt sorular da bulunabilir. Alt sorular ana sorunun parçalarıdır ve her biri tezin bulgular bölümünde ayrı bir başlığa karşılık gelir. Alt soru sayısı arttıkça veri toplama ve analiz yükü de artar. Bu nedenle alt soruların tezin azami süresi içinde cevaplanıp cevaplanamayacağı da değerlendirilmelidir.

PICO, SPIDER ve FINER ne zaman kullanılır?

PICO ve SPIDER araştırma sorusunu bileşenlerine ayırmak için, FINER ise yazılmış bir soruyu değerlendirmek için kullanılır. PICO; popülasyon, müdahale, karşılaştırma ve sonuç bileşenleriyle özellikle sağlık ve deneysel tezlere uyar. SPIDER, deneyim ve algıyı inceleyen nitel çalışmaları aramak için önerilen bir araçtır. FINER ise hangi çerçeveyle yazılmış olursa olsun sorunun yapılabilirliğini ve değerini sınar.

Oxford Kanıta Dayalı Tıp Merkezi’nin (CEBM) sayfası, Richardson ve arkadaşlarının makalesini PICO ile soru formüle etmenin ilk örneği olarak gösteriyor. Aynı sayfa, iyi bir klinik sorunun “anatomisinin” dört parçasının da odaklı ve açık biçimde ifade edilmesini öneriyor.

Çerçeveler arasındaki fark literatür aramasında sayıya da yansıyor. Methley ve arkadaşlarının 2014'te BMC Health Services Research dergisinde yayımlanan karşılaştırmasında PICO ile yapılan arama 23.758 kayıt ve 18 ilgili makale buldu. SPIDER ile yapılan arama 239 kayıt ve 13 ilgili makale getirdi. Yazarlar kapsamlı aramalar için PICO’yu önerdi, SPIDER’ın ise ilgili çalışmaları kaçırma riski nedeniyle dikkatle kullanılmasını tavsiye etti.

Hangi çerçevenin seçileceği sorunun türüne bağlıdır. Ölçmeye ve test etmeye yönelen sorular ile anlamaya yönelen soruların yöntem farkı nitel ve nicel araştırma yöntemleri arasındaki fark yazısında karşılaştırmalı olarak anlatılıyor. Bir sosyal bilimler tezinde PICO’nun tüm harflerini doldurmak gerekmeyebilir. Yine de çerçeve, sorudaki eksik bileşeni görmek için kullanışlı bir kontrol aracıdır.

Nitel ve nicel tezde soru kalıpları nasıl değişir?

Nitel tezlerde araştırma sorusu çoğunlukla “nasıl” ve “neden” kalıbıyla bir deneyimi, süreci veya anlamı anlamaya yönelir. Nicel tezlerde soru “ne düzeyde”, “farklılaşıyor mu” veya “ilişkili mi” kalıbıyla ölçmeye ve test etmeye yönelir. Karma yöntemde her iki soru türü birlikte yazılır. Sorunun biçimi ve yeri ise enstitüden enstitüye farklılaşabilir.

Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nün 2026 tarihli Tez Yazım Kılavuzu iki türü örnekle ayırıyor. Kılavuzdaki nicel alt problem örneği şöyle: “Ergenlerin bilişsel esneklikleri olumsuz başa çıkma stilini anlamlı düzeyde yordamakta mıdır?” Nitel alt problem örneği ise şöyle: “Okul psikolojik danışmanları rehberlik faaliyetlerinde dijital teknolojileri nasıl kullanmaktadırlar?” İlk soru iki değişken arasındaki yordayıcı ilişkiyi sınar; ikinci soru bir uygulamanın nasıl yürüdüğünü anlamaya çalışır.

Enstitüler problemin cümle biçimi konusunda da farklı yaklaşabiliyor. Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nün kılavuzu problem cümlesinin soru cümlesi olarak değil, düz cümle olarak ifade edilmesini istiyor ve alt problemlerin soru ya da denence biçiminde yazılabileceğini belirtiyor. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün kılavuzu ise betimleyici araştırmalarda problemin soru cümlesi, açıklayıcı araştırmalarda iddia cümlesi olarak kurulmasını öneriyor. Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü’nün yönergesi ise teklifin ilk bölümünde araştırılacak sorunun sınırlarının, boyutlarının ve değişkenlerinin belirlenip belirlenmediğini soruyor.

Bu farklılık, aynı sorunun iki enstitüde iki farklı biçimde yazılabileceği anlamına gelir. Soru yazılmadan önce enstitünün kılavuzunda “problem cümlesi”, “alt problemler”, “araştırma soruları” ve “denenceler” başlıklarının nasıl düzenlendiğine bakmak, sonradan biçim düzeltmesi yapma ihtiyacını azaltır.

Soru kalıbı, literatür taramasının yönünü de belirler. Nicel bir soruda değişken adları, nitel bir soruda olgu ve bağlam adları arama dizesinin temel kavramlarını oluşturur. Arama dizesinin araştırma sorusundan nasıl kurulduğu tez için literatür taramasının adım adım yapılışı rehberinde gösteriliyor.

Araştırma sorusu, hipotez ve amaç aynı şey mi?

Araştırma sorusu, hipotez ve amaç aynı şey değildir. Araştırma sorusu neyin öğrenilmek istendiğini soru biçiminde söyler. Hipotez, bu soruya verilen ve test edilecek beklenen cevaptır. Amaç ise çalışmanın neden yapıldığını ve hangi hedefe ulaşmak istediğini açıklar. Üçü birbirine bağlıdır, ancak tezde farklı işler görür.

Farrugia ve arkadaşlarının 2010 tarihli makalesi bu ilişkiyi sıralı bir zincir olarak kuruyor. Makaleye göre araştırma veya klinik hipotez araştırma sorusundan geliştirilir. Çalışmanın amaçları ise çalışmanın özgül hedeflerini tanımlar. Yani önce soru yazılır, hipotez ondan türetilir, amaçlar da sorunun hangi parçalarının cevaplanacağını gösterir.

Hipotez, bir araştırma sorusuna verilen ve veriyle sınanacak olan beklenen cevaptır. Türkçe tezlerde hipotez yerine “denence” terimi de kullanılır. Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nün 2026 tarihli kılavuzu iki kavramı kısaca ayırıyor: “Denence sınanır, test edilir.”

Kavramları ayırmak için şu farklara bakılabilir:

• Tez konusu: Çalışılacak alanı söyler, soru biçiminde olması gerekmez.

• Problem cümlesi: Alandaki boşluğu veya çözülmemiş durumu anlatır; bazı enstitüler bunu düz cümleyle yazdırır.

• Araştırma sorusu: Öğrenilmek istenen tek bir bilinmeyeni soru biçiminde ifade eder.

• Alt problem veya alt soru: Ana sorunun parçalarını tek tek cevaplanabilir hâle getirir.

• Hipotez veya denence: Nicel tezlerde soruya verilen ve istatistiksel olarak sınanan beklenen cevaptır.

• Amaç: Çalışmanın neden yapıldığını ve hangi katkıyı hedeflediğini açıklar.

Karışıklığın en sık görüldüğü yer amaç ile sorudur. “Bu çalışmanın amacı, öğretmenlerin tükenmişlik düzeyini incelemektir” cümlesi amaçtır. “Öğretmenlerin tükenmişlik düzeyi okul türüne göre farklılaşıyor mu?” ise sorudur. Amaç cümlesi tez önerisinde ayrı bir başlık altında yazılır; soru ise yöntemin neyi ölçeceğini gösterir.

Nitel tezlerde hipotez yazılması genellikle beklenmez, çünkü nitel araştırma önceden bir cevabı test etmek yerine olguyu anlamaya yönelir. Nicel tezlerde ise hipotez kullanımı alana ve enstitüye göre değişebilir. Bazı kılavuzlar yalnızca araştırma sorularını, bazıları hem sorular hem denenceler ister.

Araştırma sorusundan sonra hangi adımlar gelir?

Araştırma sorusu netleştikten sonra soru tez önerisine taşınır, yöntem ve takvim bu soruya göre yazılır ve öneri enstitü onayına sunulur. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 8. maddesine göre tezli yüksek lisansta tez konusu en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar enstitüye önerilir. Doktorada tez önerisi yeterlik sınavından sonra en geç altı ay içinde savunulur.

Yeterlik sınavı, doktora öğrencisinin ders aşamasını tamamladıktan sonra alanındaki bilgi birikimini ve araştırma yetkinliğini ölçen, tez aşamasına geçiş koşulu olan sınavdır. Tez İzleme Komitesi (TİK), doktora tez çalışmasını dönemsel olarak değerlendiren ve ilerlemeyi izleyen komitedir. Yönetmeliğin 21. maddesine göre doktora öğrencisi, araştırmanın amacını, yöntemini ve çalışma planını kapsayan tez önerisini TİK önünde sözlü olarak savunur. Araştırma sorusu bu savunmanın merkezindedir.

Soruyu danışmana ve komiteye götürmeden önce aşağıdaki adımlar işaretlenebilir:

• Araştırma sorusunu tek cümle hâlinde yaz ve yöntem cümlesi olmadığını kontrol et.

• Sorudaki kişi, olgu veya değişkenleri ayrı ayrı listele.

• FINER ölçütlerinin her birine bir satırlık cevap yaz.

• Soruyu cevaplayacak verinin nereden ve nasıl toplanacağını not et.

• Etik kurul izni gerekip gerekmediğini danışmanla değerlendir.

• Enstitü kılavuzunda problem cümlesi, alt problem ve denence biçimini kontrol et.

• Soruyu ve alt soruları danışmanla görüş ve son hâlini tez önerisine aktar.

Soru yazıldıktan sonraki ilk belge genellikle tez önerisidir. Formun amaç, yöntem ve takvim bölümlerine araştırma sorusunun nasıl yansıtıldığı tez öneri formunun bölüm bölüm doldurulması rehberinde örnek ifadelerle gösteriliyor. Doktora başvurusu aşamasındaki adaylar ise araştırma sorusunu başvuru dosyasında istenen araştırma önerisine taşıyabilir; bu metnin yapısı doktora başvurusu için research proposal yazımı yazısında anlatılıyor.

Araştırma sorusu tez boyunca sabit kalmak zorunda değildir. Veri toplama koşulları değiştiğinde veya literatürde yeni bir çalışma yayımlandığında soru daraltılabilir. Soruda yapılan önemli bir değişiklik tez konusunun değişmesi anlamına gelebileceği için danışmanla ve gerekiyorsa enstitüyle birlikte değerlendirilir. Yönetmelik süreleri ve enstitü takvimleri dönemsel olarak değişebildiğinden, teslim tarihleri ilgili enstitünün güncel duyurusundan teyit edilmelidir.

Gerçek Hayattan Örnekler

Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır.

Selim: Soru yerine yöntem yazmıştı

Selim, spor bilimleri alanında tezli yüksek lisans yapıyor. Danışmanına gönderdiği taslakta araştırma sorusu olarak “Lise öğrencilerine fiziksel aktivite ölçeği uygulayıp sonuçları analiz etmek” yazmıştı. Danışmanı bu cümlenin ne öğrenilmek istendiğini değil, ne yapılacağını anlattığını söyledi. Selim cümleyi değişkenlerine ayırdı: fiziksel aktivite düzeyi, akademik başarı ve okul türü. Soruyu “Lise öğrencilerinin fiziksel aktivite düzeyi ile akademik başarıları arasında ilişki var mı ve bu ilişki okul türüne göre farklılaşıyor mu?” biçiminde yeniden yazdı. Yeni soru, hangi analizin yapılacağını da kendiliğinden gösterdi. Selim ikinci kısmı alt soru olarak ayırdı ve tez önerisinin amaç bölümünü bu iki soruya göre düzenledi.

Zeynep: Soru tez süresine sığmıyordu

Zeynep, halk sağlığı alanında doktora öğrencisi. İlk sorusu, Türkiye’deki tüm illerde yaşlı bireylerin sağlık hizmetine erişimini karşılaştırmayı hedefliyordu. FINER ölçütlerini uyguladığında yapılabilirlik satırında takıldı: veri erişimi, süre ve katılımcı sayısı tezin azami süresine sığmayabilirdi. Zeynep danışmanıyla soruyu iki il ve tek bir hizmet türüyle sınırladı. Daraltılmış soru, aile hekimliği hizmetine erişimin kırsal ve kentsel bölgelerde farklılaşıp farklılaşmadığını soruyordu. Tez izleme komitesine sunduğu öneride yapılabilirlik gerekçesini ayrı bir paragrafta açıkladı. Komite, örneklem planını ve veri erişim yazışmalarını görmek istedi. Zeynep bu belgeleri bir sonraki toplantıya ek olarak hazırlamayı planladı.

Mert: Nitel sorusunu PICO’ya sığdıramadı

Mert, işletme alanında tezli yüksek lisans yapıyor ve uzaktan çalışan yazılım geliştiricilerin ekip aidiyetini nasıl deneyimlediğini anlamak istiyor. Bir yöntem kaynağında gördüğü PICO çerçevesini uygulamaya çalıştı, ancak müdahale ve karşılaştırma bileşenlerini dolduramadı. Danışmanı, sorunun deneyime yönelik nitel bir soru olduğunu ve SPIDER gibi bir çerçevenin daha uygun olabileceğini söyledi. Mert örneklemi, ilgilendiği olguyu, görüşme desenini ve araştırma türünü ayrı ayrı yazdı. Bu ayrım hem görüşme formunun sorularını hem de literatür taramasındaki arama terimlerini netleştirdi. Mert, araştırma sorusunu “Uzaktan çalışan yazılım geliştiriciler ekip aidiyetini nasıl deneyimliyor?” biçiminde son hâline getirdi.

Elif: Enstitü problem cümlesini soru olarak istemiyordu

Elif, eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans yapıyor. Tez önerisinde problem cümlesini soru biçiminde yazmış, altına da üç araştırma sorusu eklemişti. Enstitüsünün tez yazım kılavuzunu okurken problem cümlesinin düz cümle olarak, alt problemlerin ise soru veya denence biçiminde yazılmasının beklendiğini gördü. Elif problem cümlesini boşluğu anlatan bir cümleye çevirdi ve üç soruyu alt problem başlığı altına taşıdı. İçerik değişmedi, yalnızca biçim enstitünün beklentisine uyduruldu. Danışmanı düzeltilmiş metni onayladı ve öneri anabilim dalına iletildi. Elif, aynı kılavuzdaki denence biçimini de inceleyerek nicel alt problemleri için hipotez yazıp yazmayacağını danışmanıyla konuştu.

Sıkça Sorulan Sorular

Mezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye’deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Araştırma sorusunu netleştiren adaylar, Atlas üzerinden sorularının ait olduğu alandaki tezli yüksek lisans ve doktora programlarını enstitü bazında inceleyebilir, Tarihler bölümünden başvuru dönemlerini, Duyurular bölümünden enstitülerin ilanlarını izleyebilir ve Üniversiteler sayfası üzerinden ücretsiz başvuru oluşturabilir. Araştırma sorusunun ait olduğu alan, Atlas’taki program ve enstitü bilgileriyle karşılaştırıldığında tezin yazılabileceği programlar daha kolay belirlenebilir.

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve kişiye özel akademik, hukuki veya mali danışmanlık niteliğinde değildir. Yazıdaki süreler, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 6 Mart 2026 tarihli değişiklikleri işlenmiş metnine; sayısal veriler YÖK’ün 27 Mart 2026 tarihli bültenine ve adı geçen hakemli çalışmalara dayanır. Enstitülerin tez yazım kılavuzları, araştırma sorusu ve denence biçimine ilişkin beklentileri ve tez önerisi takvimleri dönemsel olarak değişebilir. Tez çalışması yürüten öğrencilerin danışmanlarıyla birlikte kendi enstitülerinin güncel kılavuzunu ve duyurularını kontrol etmesi önerilir.