Etik Kurul İzni Nasıl Alınır? Araştırma Etiği ve Başvuru Adımları

İçindekiler

• Genel Bilgilendirme: etik kurul izninin kısa cevabı ve yazının kapsamı

• Etik kurul izni nedir, hangi araştırmalar için istenir?

• Hangi araştırma hangi etik kurula başvurur?

• Etik kurul başvurusu adım adım nasıl yapılır?

• Etik kurul başvurusu için hangi belgeler gerekir?

• Etik kurul kararı ne kadar sürer?

• Kurum izni ile etik kurul izni arasındaki fark nedir?

• Geriye dönük etik kurul izni alınabilir mi?

• Etik kurul onayından sonra hangi adımlar gelir?

• Gerçek Hayattan Örnekler

• Sıkça Sorulan Sorular

• Kaynakça

• Yasal Bilgilendirme

Genel Bilgilendirme

Etik kurul izni, araştırma veri toplamaya başlamadan önce üniversitenin ilgili etik kuruluna başvurularak alınır. Başvuru genellikle enstitü veya fakülte üzerinden, danışman imzalı başvuru formu, araştırma önerisi, gönüllü katılım formu ve veri toplama araçlarıyla yapılır. Kurul dosyayı toplantısında inceler ve onay, düzeltme veya ret kararı verir. Veri toplama yalnızca onay tarihinden sonra başlar.

Bu yazının cevap verdiği temel soru şudur: Bir lisansüstü öğrencisi veya araştırmacı, tezinde ya da makalesinde kullanacağı veriler için etik kurul onayını hangi sırayla ve hangi belgelerle alır? Araştırma öncesi inceleme ile akademik etik ihlal soruşturmaları çoğu zaman aynı adı taşıyan kurullarca yürütüldüğü için iki süreç sık karışır. Burada yalnızca araştırma öncesi etik inceleme anlatılıyor; intihal veya sahtecilik gibi ihlal iddialarının incelenmesi ve sonrasındaki yaptırımlar bu yazının kapsamı dışında kalıyor.

Yazıda dört tür kaynak kullanıldı. Birincisi mevzuat: YÖK Genel Kurulu’nun 28 Ağustos 2025 tarihli kararıyla değiştirilen Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Millî Eğitim Bakanlığının 14 Haziran 2024 tarihli 2024/41 sayılı Araştırma Uygulama İzinleri genelgesi. İkincisi yayın ölçütleri: TÜBİTAK ULAKBİM bünyesindeki TR Dizin’in dergi değerlendirme kriterleri. Üçüncüsü uluslararası ilke metni: Dünya Tabipler Birliği’nin Ekim 2024'te güncellenen Helsinki Bildirgesi. Dördüncüsü üniversite uygulamaları: Hacettepe Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Boğaziçi Üniversitesi ve Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi etik kurul belgeleri.

Bir uyarı baştan yapılmalı. Üniversitelerin etik kurul yönergeleri senato kararıyla değişebilir; toplantı takvimi, form adları ve istenen ekler dönemden döneme farklılaşabilir. Mezun Kampüsü’nde yer alan bu rehber genel çerçeveyi verir, kesin süre ve belge listesi için başvurulacak kurulun güncel duyurusu esas alınmalıdır.

Etik kurul izni nedir, hangi araştırmalar için istenir?

YÖK’ün Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin 7. maddesine göre üniversite etik kurulları, insan ve hayvan üzerinde deney niteliği taşımayan araştırmaları etik kurallar çerçevesinde inceler, görüş bildirir ve onay verir. Bu onay, katılımcıdan veri toplanan araştırmalarda veri toplama başlamadan önce istenir ve kurul kararının tarihi ile sayısı tezde veya makalede belgelenir.

Etik onayın hangi çalışmalarda arandığını en açık biçimde yayın ölçütleri gösteriyor. TR Dizin, 2020 yılından itibaren dergi değerlendirme kriterlerindeki etik kurul maddelerini ayrıntılandırdı. TR Dizin ölçütlerini aktaran Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nin etik ilkelerine göre etik kurul raporu gerektiren araştırmalar şunlardır:

• Anket, mülakat, odak grup, gözlem, deney veya görüşme teknikleriyle katılımcılardan veri toplanan nitel ya da nicel araştırmalar

• İnsan ve hayvanların, materyal ve veriler dâhil, deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılması

• İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar

• Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar

• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu gereğince retrospektif çalışmalar

Bu liste, araştırma yönteminden çok veri kaynağına bakar. Yöntem nitel de olsa nicel de olsa, veri bir insandan geliyorsa etik inceleme gündeme gelir. Nitel ve nicel tasarımlar arasındaki farkı nitel ve nicel araştırma yöntemleri farkı yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz; etik açıdan ikisi de aynı başvuru yolunu izler.

TR Dizin’in kendi kriter sayfası da etik onayın sosyal bilimler dâhil tüm disiplinlerde yürütülen araştırmalar için alınmasını ve makalede belgelenmesini ister.

Etik ilkelerin arkasında uluslararası bir metin de bulunur. Dünya Tabipler Birliği’nin Helsinki Bildirgesi ilk kez Haziran 1964'te kabul edildi ve son olarak Ekim 2024'te Helsinki’de yapılan 75. Genel Kurul’da güncellendi. Türk Tabipleri Birliği’nin 30 Ekim 2024'te yayımladığı Türkçe çeviriye göre bildirgenin 23. maddesi, araştırma protokolünün çalışma başlamadan önce araştırma etik kuruluna sunulmasını öngörür.

Tezler açısından durum enstitü düzenlemesine bağlıdır. TR Dizin ölçütü dergiler içindir; tezde hangi çalışmanın etik onay gerektirdiği üniversitenin yönergesinde belirlenir. Tezden makale üretmeyi düşünen öğrencinin onayı tez aşamasında alması, sonradan yaşanabilecek belge eksikliğini önler.

Hangi araştırma hangi etik kurula başvurur?

Araştırmanın başvuracağı etik kurul, çalışmanın niteliğine göre belirlenir. Anket, görüşme ve gözlem içeren sosyal bilim çalışmaları sosyal ve beşeri bilimler etik kuruluna, hasta verisi veya tıbbi ölçüm içeren girişimsel olmayan çalışmalar sağlık alanındaki etik kurula, ilaç çalışmaları klinik araştırmalar etik kuruluna, hayvan deneyleri ise hayvan deneyleri yerel etik kuruluna gider.

YÖK yönergesinin 6. maddesi etik kurulların üç alanda kurulmasını düzenler; yeterli sayıda profesörü bulunmayan kurumlar yedi üyeli tek bir kurul oluşturabilir. Bu nedenle bir üniversitede üç ayrı kurul, bir başkasında tek kurul bulunabilir.

Sağlık alanındaki ayrım daha ayrıntılıdır. İstanbul Aydın Üniversitesi’nin 31 Ocak 2024 tarihli Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu Yönergesi, insan vücuduna hekimin doğrudan müdahalesini gerektirmeyen araştırmaları bu kurulun kapsamına alır: gözlemsel ve anket çalışmaları, arşiv dosyası taramaları ve hemşirelik araştırmaları bunlar arasındadır. İlaç ve biyolojik ürün çalışmaları ise Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun (TİTCK) 27 Mayıs 2023 tarihli ve 32203 sayılı Beşeri Tıbbi Ürünlerin Klinik Araştırmaları Hakkında Yönetmelik çerçevesinde ayrı bir süreçle yürür.

Hayvan deneyleri için dayanak 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve 15 Şubat 2014 tarihli Hayvan Deneyleri Etik Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik’tir.

Tez yazım sürecinin genel akışı içinde etik kurulun nerede durduğunu görmek için yüksek lisans tezi nasıl yazılır rehberine bakılabilir. Etik başvuru, o akışta tez önerisinin onaylanması ile veri toplama arasında yer alır.

Etik kurul başvurusu adım adım nasıl yapılır?

Etik kurul başvurusu, araştırma önerisinin danışmanla netleştirilmesiyle başlar ve kurul kararının araştırmacıya bildirilmesiyle biter. Arada başvuru formunun doldurulması, ekli belgelerin hazırlanması, dosyanın enstitü veya fakülte üzerinden kurula ulaştırılması ve kurulun toplantıda incelemesi yer alır. Hacettepe Üniversitesi, başvurunun planlanan veri toplama tarihinden en az iki ay önce yapılmasını istiyor.

Üniversitelerin yönergelerinde adımların adı değişse de sıra büyük ölçüde benzerdir. ODTÜ, Boğaziçi, Hacettepe ve Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi belgelerinden derlenen ortak akış şöyledir:

1. Araştırma önerisini danışmanınızla birlikte kesinleştirin; örneklem, veri toplama aracı ve uygulama yeri belli olsun.

2. Çalışmanın türüne göre başvuracağınız etik kurulu belirleyin ve kurulun güncel formlarını indirin.

3. Başvuru formunu doldurun; sorumlu araştırmacı ve danışman imzalarını tamamlayın.

4. Gönüllü katılım formunu, gerekiyorsa veli onam formunu ve veri toplama araçlarının tam metnini ekleyin.

5. Başka bir kurumda veri toplayacaksanız kurum iznini veya iznin alınacağına dair yazıyı dosyaya koyun.

6. Dosyayı kurulun belirlediği yoldan gönderin: elektronik belge yönetim sistemi, çevrim içi modül veya enstitü üst yazısı.

7. Kurul kararını bekleyin; düzeltme istenirse düzeltmeleri listeleyen bir yazıyla dosyayı yeniden sunun.

8. Onay belgesini aldıktan sonra veri toplamaya başlayın.

Gönderim yolu kurumdan kuruma ayrışır. Hacettepe Üniversitesi’nin 21 Ekim 2024 tarihli “Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar” belgesine göre başvuru, dekanlık, enstitü veya yüksekokul üst yazısıyla elektronik belge yönetim sistemi (EBYS) üzerinden ve metni aranabilir PDF olarak yapılıyor; formun her sayfası sorumlu araştırmacı tarafından paraflanıyor. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu ise çevrim içi modülde başvuru kodu verdikten sonra ıslak imzalı formların sekreteryaya teslimini istiyor.

Tez çalışmalarında etik başvurunun zamanı tez önerisiyle ilişkilidir. Pek çok enstitünün tez öneri formunda etik kurul gerekip gerekmediğini soran bir alan bulunur; bu alanın nasıl doldurulacağı tez öneri formu nasıl doldurulur yazısında anlatılıyor. Etik başvuru, öneri onaylandıktan sonra ve veri toplamadan önce takvime yerleştirildiğinde süreç daha az sürprizle ilerler.

Etik kurul başvurusu için hangi belgeler gerekir?

Etik kurul başvurusunda genellikle dört temel belge istenir: imzalı başvuru formu, araştırma veya tez önerisi, gönüllü katılım formu ve veri toplama araçlarının tam metni. Çalışmanın niteliğine göre veli onam formu, kurum izni, ölçek kullanım izni ve destekleyen kuruluş belgesi de eklenir. Belge adları ve sayısı üniversiteye göre değişebildiği için kurulun kontrol listesi esas alınır.

ODTÜ İnsan Araştırmaları Etik Kurulu Yönergesi’nin 12. maddesi başvuru dosyasını şöyle tanımlıyor: sorumlu araştırmacı ve varsa danışman tarafından imzalanmış başvuru formu, gönüllü katılım formu, gerekiyorsa veli onay formu, katılım sonrası bilgilendirme formu, yazılı veri toplama araçlarının kopyaları ve başvuru kontrol listesi. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’nin başvuru rehberi ise sekiz numaralı form üzerinden ilerliyor; dilekçe, başvuru formu ve taahhütname ıslak imzalı, onam, veli onamı, kurum izni, destekleyen kurum ve ölçek kullanım izni formları ise ek olarak isteniyor.

Gönüllü katılım formu, araştırmanın amacını, katılımcıdan ne isteneceğini ve katılımcının çalışmadan istediği anda ayrılabileceğini anlaşılır bir dille açıklayan belgedir. Hacettepe Üniversitesi bu formda dilin katılımcı grubuna uygun olmasını, tez çalışmalarında danışman adının yer almasını ve ses ya da görüntü kaydı yapılacaksa bunun açıkça belirtilmesini istiyor.

Ölçek kullanıyorsanız izin ayrı bir başlıktır. Hacettepe belgesine göre kullanılacak her ölçek, görüşme ve gözlem formu için izin belgesi ve formların tam hâli dosyaya eklenmeli; yabancı dildeki araçların çevirisi bulunmalı, Türkçeye uyarlanmış ölçekler için uyarlayan araştırmacıdan kullanım izni alınmalıdır.

Başvuru dosyasını göndermeden önce aşağıdaki adımları tek tek işaretleyebilirsiniz:

• Başvuracağınız etik kurulun güncel başvuru formunu indirin

• Başvuru formunu doldurup sorumlu araştırmacı ve danışman imzalarını alın

• Tez veya araştırma önerisinin son hâlini dosyaya ekleyin

• Gönüllü katılım formunu katılımcı grubunun anlayacağı dille hazırlayın

• Katılımcılar reşit değilse veli onam formunu ekleyin

• Anket, ölçek ve görüşme sorularının tam metnini ekleyin

• Kullanacağınız ölçekler için yazılı kullanım izinlerini toplayın

• Veri toplayacağınız kurumdan alınan izni veya izin talep yazısını ekleyin

Etik kurul kararı ne kadar sürer?

Etik kurul kararının süresi kurula göre değişir; incelenen yönergelerde 30 gün ile altı hafta arasında süreler yer alıyor. ODTÜ İnsan Araştırmaları Etik Kurulu başvuruları altı hafta içinde sonuçlandırıyor. Boğaziçi Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler İnsan Araştırmaları Etik Kurulu ise kararı, başvurunun kabul edildiği toplantıdan itibaren en geç 30 gün içinde yazılı olarak bildiriyor.

Sürenin asıl belirleyicisi toplantı takvimidir. Kurullar çoğunlukla ayda bir toplanır ve gündem toplantıdan önce kapanır. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’nin sosyal ve beşeri bilimler kurulu her ayın ilk haftasında toplanıyor; gündem her ayın 25'inde saat 23.59'da kapanıyor ve sonra gelen başvurular bir sonraki aya kalıyor. Aynı rehber, başvuruları hızlandırmak için olağanüstü toplantı yapılmadığını belirtiyor.

Düzeltme kararı takvimi uzatabilir. Hacettepe Üniversitesi, yeniden başvurularda düzeltme için gereken sürenin planlanan veri toplama tarihine eklenmesini ve düzeltmeleri listeleyen bir üst yazının dosyaya konmasını istiyor.

Sağlık alanındaki kurullarda takvim daha sık olabilir. Hacettepe Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’nun 12 Kasım 2025 tarihli duyurusu, Aralık 2025'te 2 ve 9 Aralık tarihlerinde iki toplantı yapılacağını ve dosyaların sırasıyla 25 Kasım ile 2 Aralık’a kadar teslim edilmesi gerektiğini gösteriyor. Aynı duyuruya göre kurul 17–31 Aralık 2025 arasında başvuru kabul etmedi; yıl sonu araları başka kurullarda da görülebilir.

Kurum izni ile etik kurul izni arasındaki fark nedir?

Etik kurul onayı araştırmanın etik açıdan uygunluğuna ilişkin bir karardır; verinin toplanacağı okul, hastane veya kamu kurumu ise ayrıca kendi uygulama iznini verir. İki onay farklı makamlardan alınır ve biri diğerinin yerine geçmez. Pek çok süreçte kurum izni başvurusu için etik kurul onayı önceden istendiği için sıra genellikle önce etik kurul, sonra kurum izni biçiminde ilerler.

Bu fark en sık Millî Eğitim Bakanlığı okullarında görülür. MEB’in 14 Haziran 2024 tarihli ve 2024/41 sayılı Araştırma Uygulama İzinleri genelgesinin 2. maddesine göre tüm izin başvuruları “Araştırma Uygulama İzinleri Başvuru ve Değerlendirme Modülü” üzerinden yapılıyor. Genelgenin 22. maddesi, tıbbi araştırmalar dâhil araştırma yapmak isteyenlerin üniversite veya hastane etik kurulundan aldıkları onay belgesini, ayrıntılı bilgilendirme formunu ve gönüllü katılım formunu modüle yüklemesini istiyor. Katılımcılar reşit değilse veli onam formu da ekleniyor.

Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’nin başvuru rehberi de aynı sırayı vurguluyor: MEB gibi kamu kurumlarında ayrı bir izin süreci işliyor ve etik kurul onayının önce alınması gerekiyor. Hacettepe Üniversitesi ise örneklemde başka bir kurumun çalışanları varsa o kurumun izninin veya iznin alınacağına dair beyanın etik başvuru dosyasına konmasını istiyor.

Kişisel veriler üçüncü bir katmandır. 7 Nisan 2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, açık rızayı “belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza” olarak tanımlar. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun uygulama rehberi, verilerin anonim hâle getirilerek araştırma, planlama ve istatistik amaçlarıyla işlenmesini kanunun istisna hükümleri arasında sayar. Kayıtlı verilerle çalışacak araştırmacının anonimleştirme planını etik başvuruda açıklaması bu yüzden yararlıdır.

Geriye dönük etik kurul izni alınabilir mi?

Üniversite etik kurulları, verisi toplanmış bir araştırma için genellikle onay vermez. Hacettepe Üniversitesi ve Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi belgeleri, etik incelemenin yalnızca gelecekte yapılacak araştırmalar için yapılabildiğini açıkça belirtiyor. Sık karıştırılan nokta şudur: TR Dizin’in 2020 öncesi veriler için tanıdığı istisna, dergiye gönderilen makaleler içindir; yeni bir tez veya araştırma için geriye dönük onay anlamına gelmez.

Hacettepe Üniversitesi’nin 21 Ekim 2024 tarihli belgesi bu konuda iki cümleyle net bir çerçeve çiziyor:

Etik Kurul mevzuat gereğince sadece gelecekte yapılması planlanan araştırmalar için etik inceleme yapabilmektedir. Verisi zaten toplanmış bir araştırma için başvuru yapılmamalıdır.
— Hacettepe Üniversitesi Etik Kurulu, “Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar”, 21 Ekim 2024

Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’nin başvuru rehberi de etik kurul izninin verildiği tarihten itibaren geçerli olduğunu, bu tarihten önce yapılmış uygulamalar ve toplanmış veriler için izin verilmeyeceğini belirtiyor.

Karışıklık iki kaynaktan doğuyor. Birincisi TR Dizin istisnası. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nin aktardığı TR Dizin açıklamasına göre 2020 öncesi araştırma verileriyle hazırlanmış makaleler, yüksek lisans veya doktora çalışmalarından üretilmiş makaleler ve bir önceki yıl dergiye kabul edilip yayımlanmamış makaleler için geriye dönük etik kurul izni gerekmiyor. Bu istisna bir derginin yayın koşuludur; bir etik kurulun geçmişe dönük onay verebileceği anlamını taşımaz.

İkincisi “retrospektif çalışma” ifadesidir. Retrospektif çalışma, daha önce oluşmuş kayıtların, örneğin hasta dosyalarının, yeni bir araştırma amacıyla incelenmesidir. Bu çalışmalarda da etik onay veri inceleme başlamadan önce alınır. Kayıtlar geçmişe ait olabilir, ancak araştırma ve onay gelecek tarihlidir. TR Dizin’in etik kurul raporu gerektiren çalışmalar listesinde KVKK kapsamındaki retrospektif çalışmalar ayrıca sayılıyor.

Veriyi onaysız toplamış bir öğrenci için seçenekler danışman ve enstitüyle birlikte değerlendirilmelidir. Yeni bir onay alınıp verinin yeniden toplanması veya araştırma tasarımının etik onaya uygun biçimde yeniden kurulması gibi yollar incelenebilir. YÖK yönergesinin 4. maddesi, çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinlerin yetkili birimlerden yazılı olarak alınmamasını etiğe aykırı eylemler arasında sayıyor.

Etik kurul onayından sonra hangi adımlar gelir?

Etik kurul onayı alındıktan sonra sıradaki adımlar kurum izninin tamamlanması, veri toplamanın onaylı protokole uygun yürütülmesi ve onay bilgisinin tezde ya da makalede belgelenmesidir. Ölçme aracında, örneklemde veya araştırmacı ekibinde değişiklik olursa kurula yeniden başvurmak gerekebilir. Onay belgesinin tarihi ve sayısı, tez savunmasından dergi başvurusuna kadar sorulabilecek bir bilgidir.

Değişiklik kuralı yönergelerde açıkça yer alıyor. Boğaziçi Üniversitesi yönergesinin 18. maddesine göre onaydan sonra ölçme araçlarında veya onam formunda yapılan değişiklikler kurula yeniden onaya sunuluyor; protokol değişikliği ve araştırmacı ekleme ya da çıkarma da kurul iznine bağlı. Onaysız değişikliğin hukuki ve idari sorumluluğu araştırmacıya ait.

Onay bilgisinin nereye yazılacağı da bellidir. TR Dizin kriterlerine göre etik kurul izni gerektiren çalışmalarda kurul adı, karar tarihi ve sayı numarası makalenin yöntem bölümünde ve ilk ya da son sayfasında yer alıyor. Tezlerde ise onay belgesinin ek olarak konması veya yöntem bölümünde anılması enstitü yazım kılavuzuna göre değişebilir.

Doktora öğrencileri için onay, tez izleme sürecinin de parçasıdır. Tez İzleme Komitesi (TİK), doktora tez çalışmasını dönemsel olarak değerlendiren ve ilerlemeyi izleyen komitedir. Veri toplama aşamasındaki bir raporda etik onayın tarihini ve kapsamını belirtmek komitenin işini kolaylaştırır. Rapor yapısı tez izleme komitesi TİK raporu yazısında anlatılıyor.

Takvimi geriye doğru kurmak işe yarar. Örneğin veri toplamak istediğiniz ayı belirleyip oradan en az iki ay geri giderek etik başvuru tarihini hedefleyebilirsiniz; tez önerisinin onayı bu tarihten önce tamamlanmış olmalıdır. Kurum izni gerekiyorsa etik onaydan sonra bu iznin süresini de ekleyin. Toplantı takvimleri ve form adları dönem içinde değişebileceği için başvuru öncesinde kurulun güncel duyurusunu kontrol etmek bu planın son adımıdır.

Tezden makale çıkarmayı düşünüyorsanız onay belgesini, onaylanan formların son hâlini ve kurul yazışmalarını tek bir klasörde saklamanız, birkaç yıl sonra bir derginin bu belgeleri istemesi durumunda zaman kazandırır.

Gerçek Hayattan Örnekler

Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır.

Selim: Ortaokulda anket uygulayacak

Selim, eğitim programları ve öğretim alanında tezli yüksek lisans yapıyor ve ortaokul öğrencilerine bir motivasyon ölçeği uygulayacak. Önce MEB’den izin almayı düşündü, ancak Araştırma Uygulama İzinleri Modülü’nün etik kurul onay belgesini istediğini gördü. Sırayı değiştirdi: Üniversitesinin sosyal ve beşeri bilimler etik kuruluna başvuru formu, ölçeğin tam metni, ölçek kullanım izni, gönüllü katılım formu ve veli onam formuyla başvurdu. Onay belgesini aldıktan sonra MEB modülüne başvurdu. Veri toplama tarihini kurum izninin gelişine göre planladı ve takvimine iki onay için ayrı tamponlar koydu.

Zeynep: Verisini önceden toplamıştı

Zeynep, sosyoloji doktorasında bir dernek üyeleriyle görüşmeler yaptı, ardından etik kurula başvurmak istedi. Danışmanı, kurulların verisi toplanmış çalışmalar için onay vermediğini hatırlattı. Zeynep enstitüyle görüştü ve araştırma sorusunu yeniden düzenleyerek yeni bir görüşme protokolü hazırladı. Etik kurula yeni protokolle başvurdu, onay geldikten sonra görüşmeleri yeniden yaptı. İlk görüşmelerden elde ettiği deneyim, yeni soru formunu daha net kurmasına yardım etti. Onay tarihini ve sayısını tez yöntem bölümüne ve tez izleme komitesi raporuna yazdı; görüşme kayıtlarını da onaylı protokolde belirttiği biçimde sakladı.

Mert: Hastane kayıtlarıyla çalışacak

Mert, halk sağlığı alanında tezli yüksek lisans öğrencisi ve danışmanıyla birlikte bir hastanenin arşiv kayıtlarını inceleyerek retrospektif bir çalışma yapacak. Kayıtların geçmişe ait olmasının etik onay gerektirmediği anlamına gelmediğini öğrendi. Üniversitesinin girişimsel olmayan klinik araştırmalar etik kuruluna başvurdu ve başvuru formunda verileri nasıl anonimleştireceğini adım adım açıkladı. Etik onaydan sonra hastanenin istediği kurum iznini tamamladı. Veri toplama formuna hasta adı ve kimlik numarası yerine kod numarası koyarak KVKK açısından riskini azalttı. Eşleştirme listesini ise yalnızca kendisinin erişebildiği ayrı bir dosyada tuttu.

Elif: Ölçeği değiştirmek zorunda kaldı

Elif, psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanında tezli yüksek lisans yapıyor ve etik onayını aldıktan sonra pilot uygulamada ölçeklerden birinin uygun olmadığını fark etti. Ölçeği değiştirip veri toplamaya devam etmeyi düşündü, ancak kurulunun yönergesinde ölçme aracı değişikliklerinin yeniden onaya sunulması gerektiğini gördü. Yeni ölçeğin kullanım iznini aldı ve değişikliği açıklayan bir yazıyla kurula başvurdu. Kurulun değişiklik onayından sonra uygulamaya devam etti. Bu adım, tez savunmasında yöntem bölümündeki onay bilgisinin kullanılan ölçeklerle birebir örtüşmesini sağladı ve jürinin olası sorularına belgeyle cevap vermesini kolaylaştırdı.

Sıkça Sorulan Sorular

Mezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye’deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Tezli yüksek lisans ve doktora programlarını Atlas üzerinden alan ve enstitü bazında karşılaştırabilir, etik kurul ve tez süreçlerine dair enstitü duyurularını Duyurular bölümünden izleyebilir, Tarihler bölümünden başvuru dönemlerini takip edebilir ve Üniversiteler sayfası üzerinden ücretsiz başvuru oluşturabilirsiniz.

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik, etik kurul izni ve araştırma etiği süreçleri hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel akademik, hukuki veya idari danışmanlık niteliği taşımaz. Yazıda YÖK’ün Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (28 Ağustos 2025 değişikliği), 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Millî Eğitim Bakanlığının 2024/41 sayılı genelgesi, Beşeri Tıbbi Ürünlerin Klinik Araştırmaları Hakkında Yönetmelik ve üniversitelerin etik kurul yönergeleri esas alınmıştır. Mevzuat, yönergeler, toplantı takvimleri ve istenen belgeler zaman içinde değişebilir; üniversite ve enstitü uygulamaları dönemsel olarak farklılaşabilir. Başvuru yapmadan önce ilgili etik kurulun ve enstitünün güncel açıklamalarının kontrol edilmesi önerilir.