Yabancı Öğrenci İçin ALES ve Dil Şartı: Hangi Programda Gerekli?

İçindekiler

1. Kısa Cevap: Yabancı Adayın Dosyasında Üç Ayrı Katman Var

2. Mevzuatın Çizdiği Çerçeve: Kararın Adresi Senato

3. Katman 1 — ALES, GRE/GMAT ve "Koşullu Kabul"

4. Katman 2 — Türkçe Yeterlik: B2 mi, C1 mi, Hiç mi?

5. Katman 3 — Yabancı Dil: Yüksek Lisansta Esnek, Doktorada Taban Var

6. Program Türüne Göre Şart Haritası: Tezli, Tezsiz, Doktora, Yabancı Dilde Program

7. Altı Enstitü, Altı Farklı Cevap: Gerçek İlanlardan Okuma

8. Belge Takvimi: 2027 Bahar ve Güz Dönemi İçin Yol Haritası

Genel Bilgilendirme

Türkiye'de yüksek lisans veya doktora yapmak isteyen yabancı uyruklu adayların ilk sorusu neredeyse hep aynı: "ALES'e girmem gerekiyor mu, hangi dil belgesini getirmeliyim?" İnternette bu soruya verilen cevapların çoğu ya tek bir üniversiteye ya da Türk vatandaşları için yazılmış kurallara dayanıyor. Oysa yabancı uyruklu adaylar için tablo temelden farklı işliyor.

Belgeler, kontenjan ve program süreleri dahil başvuru sürecinin tamamı yabancı uyruklu öğrenciler için yüksek lisans rehberi içinde anlatılıyor; bu yazı yalnızca ALES ve dil şartına odaklanıyor.

Bunun nedeni mevzuatta açıkça yazıyor: Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 35. maddesinin ikinci fıkrası, yabancı uyruklu adayların lisansüstü programlara kabulüne ilişkin usul ve esasların üniversite senatoları tarafından belirleneceğini düzenliyor. Yani ALES'in istenip istenmeyeceği, Türkçe seviyesinin B2 mi C1 mi olacağı ve yabancı dil belgesinin hangi puanda aranacağı üniversiteden üniversiteye, hatta programdan programa değişebiliyor.

İyi haber şu: bu esneklik, doğru okunduğunda yabancı adaylar için çok sayıda farklı kapı açıyor. Bazı enstitüler yabancı uyruklu adaylardan ALES'i hiç istemiyor; bazıları GRE/GMAT'i kabul ediyor; bazıları ise belgesi eksik adayı "koşullu" kabul edip ilk dönem başarısına göre kesin kayıt yapıyor. Türkçe tarafında da programa kayıt olup bir yıl Türkçe hazırlık okuma imkânı tanıyan kurumlar bulunuyor.

Bu rehber konuyu üç katmanda çözüyor: ALES (ve eşdeğerleri), Türkçe yeterlik ve yabancı dil. İçerik; Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (Resmî Gazete, 20 Nisan 2016, sayı 29690), ÖSYM'nin e-YDTS duyurusu ve 2026 Sınav Takvimi, ÖSYM eşdeğerlik dokümanı ve İstanbul Medeniyet, Gazi, Marmara, Hacettepe, ODTÜ ve Galatasaray üniversitelerinin yabancı uyruklu adaylara yönelik resmî enstitü sayfaları esas alınarak hazırlandı.

Ölçek de konunun önemini gösteriyor: YTB verilerine göre Türkiye'de yaklaşık 340 bin uluslararası öğrenci bulunuyor; YÖK'ün 2025-2026 istatistik bültenine göre sistemde 208 yükseköğretim kurumu, 330.464 yüksek lisans ve 89.665 doktora öğrencisi var. Her kurumun kendi senato esası olduğu için, "yabancı öğrenci ALES'e girer mi?" sorusunun tek cevabı değil, kurum kurum değişen bir haritası var.

Net Cevaplar

Yabancı uyruklu aday ALES'e girmek zorunda mı?
Ulusal düzeyde bir zorunluluk tanımlanmış değil; kararı senato veriyor. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md. 35/2 birebir şöyle: "Yabancı uyruklu adaylarla lisans eğitiminin tamamını yurt dışında tamamlayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı adayların lisansüstü programlara kabulüne ilişkin usul ve esaslar, yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenir." Uygulamada birçok enstitü yabancı adaylardan ALES aramıyor; bazıları ise ALES veya GRE/GMAT isteyebiliyor.

ALES istemeyen üniversite örneği var mı?
Var. İstanbul Medeniyet Üniversitesi senato kararında: "Tezli yüksek lisans veya doktora programına başvuracak ve kayıt yaptıracak yabancı uyruklu adaylardan ALES veya eşdeğer bir sınav sonuç belgesi talep edilmez." Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü de "Tezsiz Yüksek Lisans ve Yabancı uyruklu kontenjanlarına başvurularda ALES'e girmiş olma şartı aranmaz" diyor.

ALES yerine GRE veya GMAT sunulabilir mi?
Birçok enstitüde evet. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yabancı adaylardan ALES/GRE/GMAT belgelerini puan dönüşüm tablosuyla kabul ediyor; ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü yabancı uyruklu adayların ALES veya GRE ile başvurabileceğini belirtiyor. Gazi Üniversitesi ise belgesi eksik adaya koşullu kabul yolu açıyor.

Türkçe bilmek şart mı?
Öğretim dili Türkçe olan programlarda genellikle evet; istenen seviye kuruma göre B2 veya C1 olabiliyor. Yabancı dilde eğitim veren programlarda ise Türkçe belgesi aranmayabiliyor — Hacettepe SBE'nin ifadesiyle: "Yabancı dilde eğitim veren programlar için TÖMER belgesi gerekmemektedir."

Türkçe belgem yoksa kaydım yapılmaz mı?
Her yerde öyle değil. Gazi Üniversitesi yönergesine göre en az B2 belgesi olmayan adayın da kaydı yapılıyor ve kendisine bir yıl Gazi Üniversitesi TÖMER'de Türkçe hazırlık süresi tanınıyor; bu süre programın azami süresine dahil edilmiyor.

Yabancı dil (İngilizce vb.) belgesi gerekiyor mu?
Programa göre değişiyor. Mevzuat yüksek lisans için ulusal bir yabancı dil barajı koymuyor; doktorada ise "anadilleri dışında" bir dilden en az 55 puan veya ÖSYM'nin eşdeğer kabul ettiği uluslararası sınavdan muadil puan zorunlu tutuluyor (md. 16/5).

Kendi anadilim yabancı dil belgesi olarak sayılır mı?
Doktorada sayılmıyor. Yönetmelik dil şartını açıkça "anadilleri dışında" bir dil için koyuyor. Örneğin anadili Arapça olan bir adayın doktora başvurusunda Arapça dışında bir dilden belge sunması gerekebiliyor.

Türkçe yeterliği hangi sınavla belgelerim?
Üniversitelerin TÖMER/dil merkezleri ve Yunus Emre Enstitüsü belgeleri yaygın biçimde kullanılıyor. Buna ek olarak ÖSYM'nin e-YDTS sınavı, Okuma-Dinleme-Konuşma-Yazma bölümleriyle B2, C1 ve C2 seviyelerinde sertifika sunuyor. Hangi belgenin kabul edildiğini başvurulan enstitü belirliyor.

1. Kısa Cevap: Yabancı Adayın Dosyasında Üç Ayrı Katman Var

Yabancı uyruklu bir adayın lisansüstü dosyası, Türk vatandaşı bir adayın dosyasından üç noktada ayrışıyor ve her biri ayrı bir sorudur:

Katman 1 — Genel yetenek sınavı: ALES mi, GRE/GMAT mi, hiçbiri mi? Bu katmanda en büyük esneklik yabancı adaylar lehine. Bazı enstitüler ALES'i hiç istemiyor, bazıları GRE/GMAT'i dönüşüm tablosuyla kabul ediyor, bazıları da belgeyi sonradan tamamlama imkânı veriyor.

Katman 2 — Türkçe yeterlik. Türk vatandaşı adaylar için hiç gündeme gelmeyen bu şart, yabancı adaylar için çoğu zaman en belirleyici kalem oluyor. Programın öğretim dili Türkçeyse B2 veya C1 seviyesi aranabiliyor; öğretim dili İngilizce veya Fransızcaysa Türkçe belgesi hiç istenmeyebiliyor.

Katman 3 — Yabancı dil belgesi. Burada kilit kelime "anadil dışında". Doktorada mevzuat bir taban koyuyor; yüksek lisansta ise karar büyük ölçüde senato ve programa bırakılmış durumda.

Listede YÖS yer almıyor: YÖS lisans kabulüne yönelik bir sınav ve lisansüstü başvurularda genellikle aranmıyor. Konu, YÖS'ün yüksek lisans ve doktora başvurularındaki yeri yazısında ayrıntılı işleniyor.

Bu üç katman birbirinden bağımsız çalışıyor. Yani bir enstitü ALES istemezken Türkçe C1 ve yabancı dil belgesini birlikte isteyebiliyor; bir diğeri GRE isterken Türkçe belgesini hiç aramayabiliyor. Doğru strateji, her hedef program için bu üç soruyu ayrı ayrı yanıtlamaktan geçiyor.

2. Mevzuatın Çizdiği Çerçeve: Kararın Adresi Senato

Yabancı adaylar için kuralları anlamanın en kısa yolu, ulusal mevzuatın neyi düzenlediğini ve neyi bilinçli olarak üniversitelere bıraktığını görmek.

Temel hüküm: md. 35/2. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, yabancı uyruklu adaylarla lisansının tamamını yurt dışında bitiren T.C. vatandaşlarının kabul usulünü senatolara bırakıyor. Bu fıkra, ALES'ten Türkçe seviyesine kadar kabul kurgusunun bütününü kapsıyor. Sonuç: aynı yönetmelik altında iki devlet üniversitesi yabancı adaylara tamamen farklı şartlar uygulayabiliyor.

Tezli yüksek lisans için genel kural: md. 5/1. Türk vatandaşları için tezli programlarda "senato tarafından belirlenecek 55 puandan az olmamak üzere ALES puanına sahip olmaları" gerekiyor. Ancak yabancı uyruklu adaylar için md. 35/2 özel hüküm niteliği taşıdığından, pek çok senato bu genel kuralı yabancı kontenjanında uygulamıyor veya GRE/GMAT gibi alternatiflerle esnetiyor.

Tezsiz yüksek lisans: md. 5/2. "Tezsiz yüksek lisans programlarına öğrenci kabulünde, yükseköğretim kurumları ALES puanı aramayabilir." Bu hüküm vatandaş ya da yabancı ayrımı olmaksızın zaten esneklik sağlıyor.

Bu hüküm, tezsiz programları ALES'i olmayan adaylar için sık tercih edilen bir seçenek hâline getiriyor; seçenekler ALES olmadan yüksek lisans ve tezsiz program rehberi içinde derleniyor.

Güzel sanatlar ve konservatuvar: md. 5/1 ve 16/4. Bu alanlarda ALES genel kural olarak aranmıyor; doktora düzeyinde senato ALES isteyebiliyor.

Doktora ve sanatta yeterlikte dil tabanı: md. 16/5 ve 25/3. Yönetmelik birebir şöyle: "Doktora programına öğrenci kabulünde anadilleri dışında Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen merkezî yabancı dil sınavları ile eşdeğerliği kabul edilen uluslararası yabancı dil sınavlarından en az 55 puan veya ÖSYM tarafından eşdeğerliği kabul edilen uluslararası yabancı dil sınavlarından bu puan muadili bir puan alınması zorunlu..." Bu, yabancı adaylar için de geçerli asgari çerçeve; senato puanı yükseltebiliyor.

Türkçe yeterlik: ulusal yönetmelikte değil, senato esaslarında. Lisansüstü Yönetmeliği Türkçe seviyesi için ulusal bir eşik belirlemiyor. B2 veya C1 şartı, üniversitelerin yabancı uyruklu öğrenci kabul yönergelerinden geliyor. Bu yüzden Türkçe seviyesini "Türkiye'de lisansüstü için C1 şart" gibi genellemelerle değil, hedef kurumun yönergesinden okumak gerekiyor.

Belge denkliği. Lisansını yurt dışında tamamlayan adaylardan enstitüler genellikle YÖK tanıma veya denklik belgesi istiyor. Örneğin Medeniyet ve Hacettepe sayfalarında bu belge başvuru dosyasının parçası olarak sayılıyor.

3. Katman 1 — ALES, GRE/GMAT ve "Koşullu Kabul"

Yabancı adaylar için genel yetenek sınavı katmanında üniversiteler dört farklı model uyguluyor:

Model A — ALES veya eşdeğeri hiç aranmıyor. İstanbul Medeniyet Üniversitesi hem tezli yüksek lisans hem doktora için yabancı adaylardan "ALES veya eşdeğer bir sınav sonuç belgesi talep edilmez" diyor; tezsiz programlarda da aynı kural geçerli. Bunun yerine sıralama mezuniyet notunun %50'si ile öğrenci kabul sınavı notunun %50'si üzerinden yapılıyor. Marmara SBE de yabancı uyruklu kontenjanında ALES'e girmiş olma şartı aramıyor ve değerlendirmede transkript, mesleki bilgi ve mülakat bileşenlerini kullanıyor.

ALES istemeyen kurumların nasıl değerlendirme yaptığı yabancı uyruklu öğrencinin ALES'siz yüksek lisans seçenekleri yazısında örneklerle açıklanıyor.

Model B — ALES veya GRE/GMAT, dönüşüm tablosuyla. Hacettepe SBE yabancı adaylardan ALES, GRE veya GMAT belgesini kabul ediyor ve puanlar dönüşüm tablosuyla karşılaştırılıyor. ODTÜ FBE sıkça sorulan sorularında yabancı uyruklu adayların ALES ile de başvurabileceğini belirtiyor; enstitünün genel kurgusunda ALES veya GRE birlikte yer alıyor.

Hangi sınavın hangi eşdeğerlikle kabul edildiği GRE veya GMAT'in ALES yerine geçip geçmediği yazısında tablo hâlinde yer alıyor.

Model C — Koşullu kabul. Gazi Üniversitesi'nin Yurt Dışından/Yabancı Uyruklu Öğrenci Kabul Yönergesi (Lisansüstü Programlar) en dikkat çekici esnekliği tanıyor. Yönergeye göre ALES veya GRE/GMAT belgesi eksik olan adaylar, ilgili anabilim dalının önerisi ve yönetim kurulu kararıyla "koşullu" kabul edilebiliyor. Koşullu aday:

• lisansüstü programlardan en fazla iki ders alabiliyor (yönetim kurulu kararıyla artırılabiliyor),

• ilk dönem sonunda kayıt olduğu derslerden en az 3.00/4.00 ortalamayı tutturursa, eksik ALES/GRE/GMAT belgesi istenmeyebiliyor,

• bu ortalamayı tutturamazsa GRE/GMAT/ALES koşulunu sağladığı takdirde programa devam ediyor; sağlayamazsa kaydı siliniyor.

Model D — Genel yetenek sınavı yerine GNO odaklı değerlendirme. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü sayfasında yabancı uyruklu öğrenci alımlarında "YAZILI VE/VEYA SÖZLÜ SINAV YAPILMAYACAKTIR" ve "GENEL NOT ORTALAMASINA GÖRE ALIM YAPILACAKTIR" uyarıları yer alıyor. Bu, yabancı aday için lisans not ortalamasını dosyanın merkezine taşıyor.

Buradan çıkan pratik ders net: "Yabancı öğrenci ALES'e girer mi?" sorusunun cevabı çoğu zaman "gerekmeyebilir" — ama yerine ne konduğunu bilmek gerekir. ALES'in yerini GRE/GMAT, mezuniyet notu, mülakat veya ilk dönem başarısı alabiliyor.

Tablo 1 — Genel Yetenek Sınavı Katmanında Dört Model

4. Katman 2 — Türkçe Yeterlik: B2 mi, C1 mi, Hiç mi?

Yabancı adayların en çok hazırlıksız yakalandığı katman bu. Çünkü Türkçe şartı, programın öğretim diline ve üniversitenin yönergesine göre üç farklı biçim alabiliyor.

Seviye farkı: B2 ve C1. Örnek kurumlarda iki eşik öne çıkıyor:

• Gazi Üniversitesi: Gazi TÖMER'in yaptığı Türkçe yeterlik sınavında en az B2.

• Marmara SBE: Türkiye'deki devlet üniversitelerinin dil merkezlerinden veya Yunus Emre Enstitüsünden alınmış en az B2 belgesi.

• İstanbul Medeniyet Üniversitesi: DİLMER veya Yunus Emre Enstitüsünden C1 belgesi (tezsiz programlarda DİLMER belgesi).

• Hacettepe SBE: en az C1 düzeyinde TÖMER belgesi.

Aradaki fark önemsiz değil: B2 ile C1 arasında genellikle birkaç aylık yoğun dil eğitimi bulunabiliyor. Bu yüzden hedef listenizde C1 isteyen bir kurum varsa, planı C1'e göre kurmak daha güvenli.

Belgenin nereden alındığı da önemli. Bazı kurumlar belgeyi yalnızca kendi dil merkezinden veya belirli kurumlardan kabul ediyor. Medeniyet örneğinde DİLMER ve Yunus Emre Enstitüsü sayılırken, Marmara örneğinde "devlet üniversitelerinin dil merkezleri" ifadesi kullanılıyor. Özel bir kurstan alınan sertifikanın kabul edilip edilmediği, başvurudan önce teyit edilmeli.

Muafiyetler. Türkçe belgesi pek çok kurumda şu adaylardan istenmiyor:

• Öğretim dili Türkçe olan bir lisans veya lisansüstü programdan mezun olanlar (Marmara: yurt içi veya yurt dışı fark etmeksizin; Medeniyet: Türkiye'deki Türkçe programlar),

• yurt dışında Türkoloji programlarından mezun olanlar (Medeniyet),

• yabancı dilde eğitim veren programlara başvuranlar (Hacettepe: "Yabancı dilde eğitim veren programlar için TÖMER belgesi gerekmemektedir.").

Belgesiz kayıt ve hazırlık yılı. Gazi Üniversitesi yönergesinin 11. maddesi özellikle önemli: "En az B2 düzeyinde Türkçe yeterlilik belgesine sahip olmayan adayın ilgili lisansüstü programa kaydı yapılır. Türkçe düzeyi yeterli olmayan öğrenciler için bir yıl Gazi Üniversitesi TÖMER'de Türkçe hazırlık kursu için süre tanınır ve bu süre ilgili programın azami süresine dahil edilmez." Yani bu modelde Türkçe, başvuruyu durduran bir engel değil; kayıttan sonra tamamlanabilen bir şart.

Benzer bir bir yıllık Türkçe hazırlık uygulaması, belgesi olmayan bursiyerler için Türkiye Bursları kapsamında da bulunuyor; ayrıntılar Türkiye Bursları (YTB) başvuru rehberinde anlatılıyor.

Yeni seçenek: ÖSYM e-YDTS. ÖSYM'nin Elektronik Yabancı Dil Olarak Türkçe Sınavı (e-YDTS), duyuru metnine göre "bilgisayar tabanlı bir Türkçe yeterlilik sınavı" olarak Okuma, Dinleme, Konuşma ve Yazma bölümlerinden oluşuyor ve adaylara B2, C1 ve C2 seviyelerinde, Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni (D-AOBM) ile uyumlu sertifika sunmayı amaçlıyor. Sınav Ankara, İstanbul, İzmir ve Adana'daki e-Sınav Uygulama Binalarında yapılıyor ve kontenjan, ücretin ödenme sırasına göre doluyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi SBE'nin duyurusunda da sonuçların uluslararası öğrencilerin yükseköğretime başlaması dahil çeşitli süreçlerde kullanılabileceği aktarılıyor. Yine de e-YDTS belgesinin hedef enstitüde kabul edilip edilmediği ilan metninden ayrıca teyit edilmeli; bazı kurumlar hâlâ yalnızca kendi dil merkezinin belgesini esas alabiliyor.

5. Katman 3 — Yabancı Dil: Yüksek Lisansta Esnek, Doktorada Taban Var

Üçüncü katman, yabancı adaylar için en çok yanlış anlaşılan alan. Çünkü "dil şartı" denince iki farklı şey kastediliyor: Türkçe ve anadil dışındaki bir yabancı dil. Bu bölüm ikincisiyle ilgili.

Doktora: ulusal taban 55, "anadil dışında". Yönetmeliğin 16/5 maddesi, doktora kabulünde anadil dışındaki bir dilden en az 55 puan veya ÖSYM'nin eşdeğer kabul ettiği uluslararası sınavdan muadil puanı zorunlu tutuyor; senato bu puanı programın özelliğine göre yükseltebiliyor. Marmara SBE bunu yabancı adaylar için açıkça hatırlatıyor: "Doktoraya başvuran yabancı uyruklu adaylar Anadillerinin dışında bir Dil Belgesi ibraz etmeleri gerekmektedir."

55 puanlık tabanın farklı sınavlarda nasıl karşılandığı doktora için gereken YDS ve YÖKDİL puanı yazısında ele alınıyor.

Yüksek lisans: senato ve program belirliyor. Yönetmeliğin 5. maddesi yüksek lisans için ulusal bir yabancı dil barajı koymuyor. Bu nedenle uygulama geniş bir yelpazeye yayılıyor:

• Gazi Üniversitesi yönergesi: tamamen veya kısmen yabancı dille eğitim veren programlarda anabilim dalının ön şartları esas alınıyor; "diğer lisansüstü programlara başvuruda yabancı dil şartı aranmaz."

• İstanbul Medeniyet Üniversitesi: tezli yüksek lisans ve doktora başvurularında adaylardan kendi anadilleri dışında İngilizce, Almanca, Fransızca, İtalyanca, İspanyolca, Rusça, Arapça, Çince, Japonca ve Farsça dillerinden birinden, programın öngördüğü puanı almış olmaları bekleniyor. Anadili dışında %100 yabancı dilde eğitim veren bir programdan veya o dilin resmî dil olduğu bir ülkede o dilde eğitim veren bir programdan mezun olanlardan dil belgesi istenmiyor.

• Galatasaray Üniversitesi FBE: doktora için TOEFL iBT en az 84 veya YDS/YÖKDİL (İngilizce) en az 70; bazı yüksek lisans programlarında bunlara ek olarak DELF B2 veya Fransızca YDS/YÖKDİL 70 seçenekleri.

• Hacettepe SBE: YDS, e-YDS veya YÖKDİL gibi belgeler, anabilim dalının belirlediği asgari puanla.

Belge türüne dikkat: her sınav her yerde geçmiyor. ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, İngilizce belgesi olarak KPDS, YDS ve ÜDS'nin kabul edilmediğini belirtiyor; METU EPE, TOEFL ve IELTS Academic gibi belgeler esas alınıyor. Buna karşılık Galatasaray ve Hacettepe örneklerinde YDS/YÖKDİL kabul ediliyor. Yani bir kurumda işe yarayan belge, bir diğerinde hiç geçmeyebiliyor.

Uluslararası sınavların ÖSYM eşdeğerlik çerçevesindeki karşılığı TOEFL ve IELTS'in YDS yerine geçip geçmediği yazısında eşdeğerlik tablosuyla gösteriliyor.

Eşdeğerlik kapısı. ÖSYM'nin eşdeğerlik dokümanı (11 Mart 2025) İngilizce için Cambridge C2/C1, Linguaskill General, TOEFL iBT, PTE Academic ve Oxford Test of English sınavlarını sayıyor; aynı dokümanda Almanca, Fransızca, İtalyanca, İspanyolca ve Rusça sınavları da yer alıyor. Yurt dışında yaşayan adaylar için bu uluslararası sınavlar, ÖSYM oturumlarına bağlı kalmadan belge edinmenin pratik yolu olabiliyor.

6. Program Türüne Göre Şart Haritası: Tezli, Tezsiz, Doktora, Yabancı Dilde Program

Üç katmanı program türüyle çaprazladığınızda şu genel harita ortaya çıkıyor. Tablo eğilimleri gösteriyor; bağlayıcı olan her zaman hedef enstitünün ilanıdır.

Tablo 2 — Program Türüne Göre Yabancı Aday Şartları (Genel Eğilim)

Yabancı dilde öğretim yapan programlarda Türkçe belgesi çoğu kurumda aranmıyor; bu programları sunan kurumlar Türkiye'de İngilizce yüksek lisans sunan üniversiteler listesinde yer alıyor. Doktora başvurusunda katmanların enstitü sürecine nasıl yansıdığı ise yabancı uyruklu öğrenciler için doktora başvurusu yazısında anlatılıyor.

İki kritik not:

1. Yabancı dilde eğitim veren programlarda dil, yalnız giriş şartı değil. Yabancı Dille Öğretim Yönetmeliği'ne göre dersleri yalnız bir yabancı dille verilen programlarda sınavlar, ödevler ve tezler de o dille yapılıyor. Yani İngilizce veya Fransızca programı seçen yabancı aday, o dili mezuniyete kadar çalışma dili olarak kullanıyor.

2. Türkçe program + zayıf Türkçe = uzayan takvim. Gazi örneğindeki gibi hazırlık yılı azami süreye dahil edilmese bile, bu yıl fiilen mezuniyet takvimini öteleyebiliyor. Plan yaparken hazırlık ihtimalini baştan hesaba katmak gerekiyor.

Hesaplama Kutusu — Yabancı Aday Belge Geri Sayımı
Yabancı adayın takvimi tek bir sınava değil, üç belgenin en geç hazır olanına bağlıdır. Planı geriye doğru kurun:
Başvuru/kesin kayıt tarihi − (en uzun belge süreci: Türkçe sertifika, dil sınavı sonucu, YÖK tanıma/denklik) = harekete geçme tarihi
Örnek geri sayım (2027 bahar dönemi için, tahmini başvuru penceresi Aralık-Ocak):
Kontrol listesi:
e-YDTS/2: sınav 19 Eylül 2026 yapıldı, sonuç 16 Ekim 2026 (ÖSYM takvimi) → bu oturuma girenler için Türkçe belgesi bahar başvurusuna yetişebilir.
2026-YDS/2: başvuru 30 Eylül – 8 Ekim 2026, geç başvuru 14 Ekim 2026, sınav 22 Kasım 2026, sonuç 10 Aralık 2026.
e-YDS: 17 Ekim 2026 ve 19 Aralık 2026 oturumları, sonuç aynı gün.
2026-ALES/3: başvuru 7-15 Ekim 2026, geç başvuru 21 Ekim 2026, sınav 29 Kasım 2026, sonuç 17 Aralık 2026 (ALES isteyen kurumlar için).
Hangi katman bu programda aranıyor? ALES/GRE, Türkçe, yabancı dil — üçünü ayrı ayrı işaretleyin.
Belge başvuruda mı, kayıtta mı isteniyor? Koşullu kabul veya hazırlık yılı olan kurumlarda takvim esneyebilir.
Belgeyi kim vermeli? Kendi dil merkezi, Yunus Emre Enstitüsü, ÖSYM veya uluslararası sınav kuruluşu.
YÖK tanıma/denklik süreci başladı mı? Lisansı yurt dışında olan aday için çoğu zaman en uzun süren kalem bu olabiliyor.

7. Altı Enstitü, Altı Farklı Cevap: Gerçek İlanlardan Okuma

Aşağıdaki örnekler, enstitülerin resmî sayfalarındaki ifadelere dayanıyor. Amaç bir sıralama yapmak değil, aynı mevzuat altında ne kadar farklı modeller uygulandığını göstermek.

İstanbul Medeniyet Üniversitesi — Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Senato kararıyla yabancı adaylardan tezli yüksek lisans, doktora ve tezsiz programlarda ALES veya eşdeğer sınav istenmiyor. Sıralama mezuniyet notu (%50) ve kabul sınavı (%50) ile yapılıyor. Türkçe programlar için C1; tezli ve doktora başvurularında anadil dışında bir yabancı dilden programın öngördüğü puan aranıyor.

Gazi Üniversitesi — Fen Bilimleri Enstitüsü. Belgelerde GRE/GMAT veya ALES sayılıyor, ancak eksik belgeye koşullu kabul yolu açık (ilk dönem en az 3.00/4.00). Türkçe için en az B2; belgesi olmayan aday kaydolup bir yıl TÖMER hazırlığı okuyabiliyor. Türkçe programlarda yabancı dil şartı aranmıyor. Yabancı uyruklu alımlarında yazılı/sözlü sınav yapılmadan genel not ortalamasına göre alım duyuruluyor.

Marmara Üniversitesi — Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yabancı uyruklu kontenjanlarında ALES'e girmiş olma şartı aranmıyor. Türkçe için devlet üniversitelerinin dil merkezlerinden veya Yunus Emre Enstitüsünden en az B2; Türkçe bir programdan mezun olanlardan istenmiyor. Doktorada anadil dışında dil belgesi gerekiyor.

Hacettepe Üniversitesi — Sosyal Bilimler Enstitüsü. ALES/GRE/GMAT belgeleri dönüşüm tablosuyla kabul ediliyor. Türkçe için en az C1 TÖMER belgesi; yabancı dilde eğitim veren programlar için TÖMER belgesi gerekmiyor. Yurt dışı mezunlarından YÖK okul tanıma belgesi isteniyor. 2026-2027 güz dönemi çevrim içi başvuruları 22 Haziran – 3 Temmuz 2026 arasında alındı.

ODTÜ — Fen Bilimleri Enstitüsü. Yabancı uyruklu adaylar ALES ile de başvurabiliyor; enstitünün genel kurgusunda ALES veya GRE yer alıyor. İngilizce belgesi olarak YDS, KPDS ve ÜDS kabul edilmiyor; METU EPE, TOEFL ve IELTS Academic gibi belgeler esas alınıyor. Yurt dışı mezunlarından YÖK tanıma belgesi isteniyor.

Galatasaray Üniversitesi — Fen Bilimleri Enstitüsü. 2026-2027 güz dönemi için yabancı uyruklu başvuruları 11 Mayıs – 14 Ağustos 2026 arasında alındı. Dil tarafında TOEFL iBT en az 84 veya YDS/YÖKDİL en az 70; bazı yüksek lisans programlarında DELF B2 veya Fransızca YDS/YÖKDİL 70 seçeneği bulunuyor. Fransızca ve İngilizce eğitim geleneği olan bir kurumda dil katmanının nasıl öne çıktığını gösteren iyi bir örnek.

YDS ile YÖKDİL arasında seçim yapacak adaylar iki sınavın farklarını YDS mi YÖKDİL mi karşılaştırmasında bulabilir.

Tablo 3 — Altı Enstitüde Üç Katman

Tablonun tek dersi var: "yabancı öğrenci için şartlar" diye tek bir liste yok, kurum kurum değişen bir eşleştirme var. Elinizdeki en güçlü belgeyi (örneğin iyi bir GRE, C1 Türkçe veya güçlü bir TOEFL) kabul eden kurumları öne almak, en verimli rota olabilir.

8. Belge Takvimi: 2027 Bahar ve Güz Dönemi İçin Yol Haritası

Yabancı adaylar için takvim, Türk vatandaşlarından daha erken başlıyor; çünkü dil ve denklik belgeleri çoğu zaman sınav puanından daha uzun sürüyor.

Adım 1 — Program listesini öğretim diline göre ayırın. İlk karar, Türkçe mi yoksa yabancı dilde mi okumak istediğiniz. Bu karar Türkçe katmanını tek başına açıyor ya da kapatıyor.

Adım 2 — Her program için üç katmanı işaretleyin. ALES/GRE gerekiyor mu? Türkçe B2 mi C1 mi? Anadil dışı dil belgesi hangi puanda ve hangi sınavdan? Bu tablo tamamlandığında hangi sınava gireceğiniz kendiliğinden netleşir.

Adım 3 — Başvuru pencerelerini örnek ilanlardan okuyun. Bu yıl güz dönemi için pencereler farklı aralıklarda açıldı: Galatasaray FBE 11 Mayıs – 14 Ağustos 2026, Hacettepe SBE 22 Haziran – 3 Temmuz 2026. Bahar dönemi için de örüntü mevcut: Gazi FBE, 2025-2026 bahar döneminde yabancı adaylardan evrak asıllarını 22 Aralık 2025 – 2 Ocak 2026 arasında teslim etmelerini istedi. 2027 bahar ve 2027-2028 güz dönemi ilanları henüz yayımlanmadı; kesin tarihler kurumların akademik takvimlerinde duyurulacak.

Adım 4 — Yılın kalan sınav pencerelerini kullanın. ÖSYM 2026 takvimine göre yılın kalanında 2026-YDS/2 (sınav 22 Kasım, sonuç 10 Aralık), e-YDS oturumları (17 Ekim ve 19 Aralık, sonuç aynı gün) ve 2026-ALES/3 (sınav 29 Kasım, sonuç 17 Aralık) bulunuyor. e-YDTS/2 sınavı ise 19 Eylül 2026'da yapıldı ve sonucu 16 Ekim 2026'da açıklanacak. Kâğıt-kalem YÖKDİL oturumu yılın kalanında yer almıyor.

Adım 5 — Denklik ve belge çevirilerini paralel yürütün. Lisansını yurt dışında tamamlayan adaylar için YÖK tanıma/denklik belgesi, çoğu enstitüde başvuru dosyasının parçası. Bu süreci sınav hazırlığıyla eş zamanlı başlatmak, son dakika sıkışmasını önleyebilir.
Lisansını yurt dışında tamamlayan adaylar için tanıma ile denklik arasındaki fark ve başvuru adımları yurt dışı diploma denklik süreci yazısında açıklanıyor.

Bir uyarı: Bu içeriğin hazırlandığı tarih itibarıyla ÖSYM'nin yayımlanmış sınav takvimi 2026 yılını kapsıyor; 2027 oturum tarihleri henüz resmî olarak duyurulmuş değil. Uzun vadeli planı, resmî duyurular çıktıkça güncellemek en güvenli yol.

Gerçek Senaryolar

Amina, 25 — Faslı, Türkçe tezli yüksek lisans hedefliyor.
ALES'e girmemiş; Türkçesi B1 düzeyinde. Yabancı kontenjanında ALES aramayan ve Türkçe için B2 isteyen kurumları öne alıyor; kayıttan sonra hazırlık yılı tanıyan Gazi modelini yedek rota olarak not ediyor.

Daniyar, 28 — Kazak, bilgisayar mühendisliği doktorası planlıyor.
Elinde güçlü bir GRE ve TOEFL var, Türkçesi yok. İngilizce eğitim veren ve GRE kabul eden programlara odaklanıyor; doktorada anadil dışı dil şartını TOEFL ile karşılıyor.

Leyla, 30 — Azerbaycanlı, Türkiye'de Türkçe lisans bitirdi.
Türkçe bir programdan mezun olduğu için birçok kurumda Türkçe belgesi istenmiyor. Enerjisini doktora başvurusu için anadili dışındaki İngilizceden 55 ve üzeri puana ayırıyor.

Omar, 27 — Mısırlı, anadili Arapça, İngilizcesi zayıf.
Doktora için Arapçasının dil belgesi olarak sayılmayacağını öğreniyor. Yönetmelikteki "anadil dışında" ifadesi nedeniyle İngilizce veya başka bir dilde belge planı yapıyor; bu arada Türkçe C1 için dil merkezine kaydoluyor.

Sofia, 26 — Rus, Fransızcası çok iyi.
Fransızca eğitim geleneği olan bir kurumda DELF B2 seçeneği sunan yüksek lisans programlarını araştırıyor. Türkçe katmanının bu programlarda aranıp aranmadığını ilan metninden teyit ediyor.

Ahmad, 32 — Afgan, işletme alanında tezsiz yüksek lisans istiyor.
Tezsiz programlarda ALES'in mevzuat gereği aranmayabildiğini biliyor. Türkçe programı hedeflediği için dosyasının merkezine Türkçe belgesini koyuyor ve e-YDTS'nin hedef kurumda kabul edilip edilmediğini soruyor.

Nur, 24 — Endonezyalı, belgeleri henüz hazır değil.
Başvuru döneminde ALES veya GRE belgesi yetişmeyecek. Koşullu kabul tanıyan kurumları listeye alıyor ve ilk dönemde 3.00/4.00 ortalama hedefiyle derslerine yoğunlaşmayı planlıyor.

Karar Matrisi

Sıkça Sorulan Sorular

Yasal Bilgilendirme

Bu içerikte yer alan bilgiler; Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016/29690; özellikle md. 5, 16, 25 ve 35), Yükseköğretim Kurumlarında Yabancı Dil Öğretimi ve Yabancı Dille Öğretim Yapılmasında Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik (RG 23.03.2016/29662), 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, ÖSYM'nin e-YDTS duyurusu, 2026 Sınav Takvimi ve eşdeğerlik dokümanı ile adı geçen üniversitelerin yabancı uyruklu adaylara yönelik resmî enstitü sayfaları esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik 20 Eylül 2026 tarihi itibarıyla erişilebilen resmî kaynaklara dayanmaktadır.

Yabancı uyruklu adayların lisansüstü programlara kabul usul ve esasları üniversite senatoları tarafından belirlenir ve dönemsel olarak değişebilir. ALES/GRE/GMAT şartı, Türkçe yeterlik seviyesi ve kabul edilen belge türleri, yabancı dil puanları, muafiyetler ve başvuru pencereleri aynı üniversitenin farklı enstitüleri ve programları arasında bile farklılık gösterebilir. Yazıdaki kurum örnekleri uygulamanın çeşitliliğini göstermek amacıyla verilmiştir ve bağlayıcı değildir. Başvuru yapmadan önce ilgili enstitünün güncel ilan metni ve yabancı uyruklu öğrenci kabul yönergesi, ÖSYM'nin resmî duyuruları ve lisans diploması yurt dışından alınmışsa YÖK tanıma/denklik süreci üzerinden teyit alınması önerilir. İkamet izni ve vize gibi konular bu yazının kapsamı dışındadır; bu konularda Göç İdaresi Başkanlığı gibi yetkili makamlardan bilgi alınmalıdır. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; resmî bir başvuru rehberi veya hukuki görüş niteliği taşımaz.