GRE veya GMAT ALES Yerine Geçer mi? 2026 Eşdeğerlik ve Başvuru Rehberi

İçindekiler

1. Genel Bilgilendirme: Sorunun Arkasındaki Gerçek Durum

2. Net Cevaplar

3. Mevzuat Ne Diyor? Eşdeğerliğin Hukuki Dayanağı

4. ALES, GRE ve GMAT: Üç Sınavın Yapısal Karşılaştırması

5. Dönüşüm Tabloları Nasıl Okunur? "Tek Tablo" Yanılgısı

6. GRE'nin Hangi Bölümü Sayılıyor? Sayısal Puanın Belirleyiciliği

7. Yüksek Lisans Başvurusunda GRE/GMAT Rotası

8. Doktora ve Sanatta Yeterlik Başvurusunda Durum

9. Akademik Kadro Başvurularında GRE/GMAT Kabul Ediliyor mu?

10. Kimler İçin ALES, Kimler İçin GRE/GMAT Daha Mantıklı?

11. Sıkça Sorulan SorularKaynakça

12. Kaynakça

1.Genel Bilgilendirme: Sorunun Arkasındaki Gerçek Durum

GRE veya GMAT ALES yerine geçer mi? Bu soru, Mezun Kampüsü'ne en sık ulaşan başvuru sorularından biri. Sorunun kısa cevabı umut verici: evet, Türkiye'deki lisansüstü başvurularda GRE ve GMAT puanları ALES eşdeğeri olarak kabul edilebiliyor. Ancak bu kabul otomatik değil; üniversite senatosunun belirlediği koşullara ve ilgili enstitünün ilan ettiği dönüşüm tablosuna bağlı olarak işliyor.

Bu yazı; yurt dışında öğrenim görmüş, uluslararası kariyer planlayan, iş dünyasından akademiye dönmek isteyen ya da ALES takvimini kaçırmış adaylar için hazırlandı. Amacımız, "geçer mi geçmez mi" ikilemini aşıp size uygulanabilir bir rota çizmek.

Türkiye'de bugün 225'in üzerinde üniversite, 24.000'i aşkın lisansüstü program ve 518.000'den fazla lisansüstü öğrenci var; doktora düzeyinde ise 98.000'i aşan bir öğrenci kitlesi bulunuyor. Bu ölçekte bir sistemde her enstitünün başvuru koşulu birebir aynı olmuyor — ve tam da bu yüzden eşdeğerlik konusunda "genel geçer tek bir cevap" aramak yerine, hedeflediğiniz programın kendi ilanına bakmak en sağlıklı yol.

Yazı boyunca kullandığımız kaynaklar: Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (20 Nisan 2016), 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (9 Kasım 2018), ÖSYM ALES kılavuz bilgileri, ETS'nin GRE puanlama dokümanları, GMAC'in mba.com üzerinden yayımladığı puan açıklamaları ve üniversite enstitülerinin resmî eşdeğerlik tabloları.

2.Net Cevaplar

1. GRE veya GMAT puanı ALES yerine geçer mi?
Lisansüstü öğrenci kabulünde genelde geçebilir. Yönetmelik, ALES'e eşdeğer kabul edilen ve Yükseköğretim Kurulunca ilan edilen eşdeğer puanların kullanılabileceğini düzenliyor; uygulamayı ise üniversite senatosu ve enstitü ilanı belirliyor.

2. Her üniversite GRE/GMAT kabul ediyor mu?
Hayır, otomatik bir kabul söz konusu değil. Bazı enstitüler eşdeğerlik tablosunu ilan ederek kabul ediyor, bazıları yalnızca ALES ile başvuru alabiliyor. Başvurmadan önce ilgili enstitünün güncel ilanına bakmak gerekiyor.

3. Tek bir resmî dönüşüm tablosu var mı?
Uygulamada üniversitelerin yayımladığı tablolar birbirinden farklılık gösterebiliyor. Bu nedenle "GRE 155 her yerde şu ALES puanına denk" demek doğru olmaz; hedef enstitünün kendi tablosu esas alınmalı.

4. GRE'nin hangi bölümü dikkate alınıyor?
Yaygın uygulamada GRE'nin sayısal (Quantitative Reasoning) bölüm puanı esas alınıyor. Bazı üniversiteler sözel bölümü de değerlendirmeye katabiliyor; program ilanında bu ayrım genelde açıkça yazılıyor.

5. GRE/GMAT yabancı dil şartının yerine geçer mi?
Genelde geçmiyor. Doktora başvurularında aranan yabancı dil belgesi (YDS/e-YDS ve eşdeğerleri) ayrı bir koşul olarak değerlendiriliyor; GRE ya da GMAT bu koşulun yerini almıyor.

6. Puanların geçerlilik süresi ne kadar?
ALES sonucu açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl geçerli. GRE puanları sınav tarihinden itibaren 5 yıl raporlanabiliyor; GMAT puanları da 5 yıl geçerli kabul ediliyor. Üniversite kendi yönergesinde daha kısa bir süre belirleyebilir.

7. Araştırma görevlisi veya öğretim görevlisi kadrosuna GRE ile başvurulabilir mi?
Akademik kadro alımlarında merkezi sınav olarak ALES esas alınıyor. GRE/GMAT eşdeğerliği esas olarak öğrenci kabulü kapsamında gündeme geliyor; kadro ilanları için ilanın kendi şartlarına bakılmalı.

8. Tezsiz yüksek lisans için ALES ya da GRE gerekir mi?
Tezsiz yüksek lisans programlarında ALES şartı aranmayabiliyor; istenirse taban puanı senato belirliyor. Bu programlarda eşdeğerlik sorusu çoğu zaman gündeme bile gelmiyor.

3. Mevzuat Ne Diyor? Eşdeğerliğin Hukuki Dayanağı

Türkiye'de lisansüstü başvurunun omurgası, 20 Nisan 2016 tarihli Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği. Yönetmelik, tezli yüksek lisans başvurusu için ALES'ten 55 puandan az olmamak üzere bir puana sahip olunmasını, doktorada ise yüksek lisans derecesiyle başvuranlar için 55, lisans derecesiyle başvuranlar için 80 alt sınırını düzenliyor. Sanatta yeterlik başvurularında da benzer bir eşik yapısı kurulmuş durumda.

Eşdeğerlik kapısını açan ifade ise şu: yönetmelik, ALES'e eşdeğer kabul edilen ve Yükseköğretim Kurulunca ilan edilen eşdeğer puanlardan söz ediyor ve bu puanların senato kararıyla yükseltilebileceğini belirtiyor. Uygulamada bu ifadenin karşılığı GRE (Graduate Record Examinations) ve GMAT (Graduate Management Admission Test) sınavları oluyor.

Buradan çıkarılacak üç sonuç var:

• Eşdeğerlik hukuken mümkün. Yani "GRE ile Türkiye'de yüksek lisans yapılamaz" demek doğru olmaz; farklı yollar mevcut.

• Eşdeğerlik otomatik değil. Senato kararı ve enstitü ilanı olmadan bir GRE puanı kendiliğinden ALES puanına dönüşmüyor.

• Alt sınır korunuyor. Dönüşüm sonucunda ortaya çıkan ALES karşılığı, yönetmeliğin öngördüğü asgari eşiğin altında kalırsa başvuru genelde kabul görmeyebilir.

Bir de sık karıştırılan bir nokta var: tezsiz yüksek lisans. Yönetmelik tezsiz programlarda ALES puanının aranmayabileceğini, istenirse taban puanın senato tarafından belirleneceğini düzenliyor. Dolayısıyla tezsiz bir programa başvuruyorsanız eşdeğerlik sorusu çoğu zaman gündeme bile gelmeyebilir.

4. ALES, GRE ve GMAT: Üç Sınavın Yapısal Karşılaştırması

Eşdeğerlik konuşulurken çoğu aday sınavların birbirinin çevirisi olduğunu düşünüyor. Oysa üçü de farklı amaçlarla tasarlanmış ölçme araçları. Aşağıdaki tablo, hangi sınavın sizin profilinize daha uygun olduğunu görmenize yardımcı olacak.

Tabloda dikkat çeken şu: ALES Türkçe, diğer ikisi İngilizce. Bu, tercih kararının aslında yalnızca "hangisi daha kolay" sorusu olmadığını gösteriyor. İngilizce akademik okuma alışkanlığı güçlü bir aday için GRE sayısal bölümü tanıdık gelebilirken; Türkçe paragraf ve sözel mantık sorularında hızlı olan bir aday için ALES daha verimli bir yatırım olabilir.

5. Dönüşüm Tabloları Nasıl Okunur? "Tek Tablo" Yanılgısı

Adayların en sık yaptığı hata, internette bulduğu bir dönüşüm tablosunu ulusal ve bağlayıcı sanmak. Oysa üniversitelerin yayımladığı tablolar arasında ciddi farklar olabiliyor.

Yaygın olarak dolaşan bir tabloda GRE (yeni sistem) 166 puanı ALES 100'e, 160 puanı ALES 90 civarına, 155 puanı ALES 75 civarına karşılık geliyor; GMAT tarafında ise 450 puanı ALES 55, 600 puanı ALES 82 civarında bir karşılık üretiyor. Başka bir üniversitenin tablosunda ise ALES 100 karşılığı GRE 170'e çekilmiş, ALES 70 karşılığı GRE 153 olarak konumlanmış durumda.

Aynı GRE puanının iki farklı enstitüde farklı ALES karşılığı üretmesi mümkün. Bu yüzden:

Dönüşüm tablosunu, başvuracağınız üniversitenin kendi enstitü sayfasından indirin. Başka bir üniversitenin tablosuna göre yaptığınız hesap, başvuru anında geçersiz kalabilir.

GRE/GMAT Puanınızın ALES Karşılığını Tahmin Etme

Aşağıdaki beş adım, başvuru öncesi kendi durumunuzu netleştirmenizi sağlar.

1. Hedef programı sabitleyin. Üniversite + enstitü + anabilim dalı üçlüsünü netleştirin. Koşullar bu üçlüye göre değişiyor.

2. İlanda hangi puan türünün istendiğini bulun. ALES sayısal mı, sözel mi, eşit ağırlık mı? Dönüşüm bu puan türü üzerinden yapılıyor.

3. Enstitünün kendi eşdeğerlik tablosunu bulun. Genelde "ALES-GRE-GMAT eşdeğerlik/dönüşüm tablosu" başlığıyla enstitü sayfasında yayımlanıyor.

4. Doğru bölüm puanını tabloya taşıyın. GRE'de yaygın uygulama sayısal (Quantitative) bölüm puanı üzerinden; GMAT'te toplam puan üzerinden ilerliyor.

5. Sonucu asgari eşikle karşılaştırın. Çıkan ALES karşılığı, hem yönetmelik eşiğini hem de programın ilan ettiği taban puanı karşılıyor mu? Karşılamıyorsa ALES'e yönelmek ya da farklı bir program listesi kurmak daha gerçekçi bir rota olabilir.

Örnek okuma: Boğaziçi Üniversitesi'nin bazı lisansüstü programlarında koşul "ALES Sayısal 70 veya GRE Sayısal 153" biçiminde kurulmuş; bazı programlarda GMAT üçüncü seçenek olarak ekleniyor. Bu, dönüşümün ilanın içine gömülü olarak da verilebileceğini gösteriyor. (Örnek uygulama niteliğindedir; güncel koşullar için üniversitenin resmî başvuru sayfası esas alınmalıdır.)

6. GRE'nin Hangi Bölümü Sayılıyor? Sayısal Puanın Belirleyiciliği

GRE General Test üç bileşenden oluşuyor: sözel akıl yürütme (130–170), sayısal akıl yürütme (130–170) ve analitik yazma (0–6). Türkiye'deki eşdeğerlik uygulamalarında ağırlıklı olarak sayısal bölüm puanı dikkate alınıyor. Bunun pratik sonucu şu:

• Sayısal bölümde güçlü bir puan, ALES sayısal puan türü isteyen mühendislik, fen bilimleri ve sağlık bilimleri programlarında elinizi genelde güçlendirir.

• Sözel ağırlıklı programlarda (sosyal bilimler, eğitim bilimleri, hukuk gibi) durum değişebiliyor; bazı enstitüler sözel bölümü de değerlendirmeye katabiliyor, bazıları bu alanlarda doğrudan ALES isteyebiliyor.

• Analitik yazma bölümü, eşdeğerlik hesabında genelde belirleyici olmuyor; ancak akademik yazma becerinizi göstermesi bakımından dosyanıza değer katabilir.

GMAT tarafında ise dönüşüm çoğunlukla toplam puan üzerinden yapılıyor. Burada 2026 itibarıyla dikkat edilmesi gereken bir güncellik sorunu var: Türkiye'deki dönüşüm tablolarının önemli bir kısmı GMAT'in eski 200–800 ölçeğine göre hazırlanmış. Sınavın güncel sürümü ise 205–805 ölçeğini kullanıyor ve puanlar birebir karşılaştırılabilir değil. Elinizde yeni ölçekte bir puan varsa, enstitüye bu puanın hangi satıra denk sayılacağını başvuru öncesinde sormak en güvenli yol olur.

7. Yüksek Lisans Başvurusunda GRE/GMAT Rotası

Tezli yüksek lisans başvurusunda süreç genelde şu şekilde işliyor:

1. Program ilanını okuyun. İlan; ALES puan türünü, taban puanı, yabancı dil koşulunu ve varsa GRE/GMAT alternatifini birlikte veriyor.

2. Eşdeğerlik kabul ediliyor mu, teyit edin. Kabul ediliyorsa enstitünün tablosunu indirin. Edilmiyorsa ALES rotasına geçmek gerekebilir.

3. Puan türü uyumunu kontrol edin. ALES sayısal isteyen bir programa sözel ağırlıklı bir profil ile başvurmak, dönüşüm yapılsa bile beklenen sonucu vermeyebilir.

4. Değerlendirme ağırlıklarını hesaplayın. Çoğu programda giriş notu; merkezi sınav puanı, lisans not ortalaması ve mülakat/bilim sınavı puanının ağırlıklı toplamından oluşuyor. Merkezi sınav puanı tek başına belirleyici olmayabilir.

5. Belgeleri hazırlayın. GRE/GMAT ile başvuruyorsanız resmî puan raporunun kuruma iletilmesi genelde isteniyor; ekran görüntüsü ya da bilgilendirme e-postası yeterli olmayabilir.

Tezsiz yüksek lisans için tablo daha esnek: yönetmelik ALES aranmayabileceğini düzenliyor. Bu programlarda ALES ya da GRE/GMAT tartışmasına girmeden başvuru yapabilme ihtimaliniz bulunuyor; yine de kurumun kendi koşullarını kontrol etmekte fayda var.

8. Doktora ve Sanatta Yeterlik Başvurusunda Durum

Doktora başvurusunda iki ayrı rota bulunuyor ve eşiği belirleyen şey elinizdeki derece:

• Yüksek lisans derecesiyle doktora: ALES için asgari eşik 55; senato bu puanı yükseltebilir.

• Lisans derecesiyle (bütünleşik) doktora: ALES için asgari eşik 80. Bu rotada eşdeğerlik hesabı da bu yüksek eşik üzerinden yapılıyor — yani GRE veya GMAT puanınızın karşılığı bu bandın üzerinde olmalı.

Sanatta yeterlik başvurularında ALES sözel puan türü üzerinden benzer bir yapı işliyor: yüksek lisans derecesiyle başvuruda daha düşük, lisans derecesiyle başvuruda daha yüksek bir eşik aranıyor. Güzel sanatlar fakülteleri ve konservatuvar mezunlarına yönelik özel düzenlemeler bulunabiliyor; bu nedenle sanat alanındaki adayların doğrudan ilgili enstitünün yönergesine bakması gerekiyor.

Doktorada kritik bir hatırlatma daha var: yabancı dil koşulu ayrı bir başlık. Doktora başvurularında YDS/e-YDS veya eşdeğeri kabul edilen sınavlardan belirli bir puan aranıyor. GRE ya da GMAT'in İngilizce yapılıyor olması, bu koşulun yerine geçtiği anlamına gelmiyor. İki belgeyi ayrı ayrı hazırlamak gerekiyor.

9. Akademik Kadro Başvurularında GRE/GMAT Kabul Ediliyor mu?

Bu, öğrenci kabulünden tamamen ayrı bir alan ve adayların en sık karıştırdığı nokta.

Araştırma görevlisi, öğretim görevlisi gibi öğretim üyesi dışındaki kadrolara yapılacak atamalar, 9 Kasım 2018 tarihli Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında yürütülüyor. Bu yönetmelikte merkezi sınav olarak ALES esas alınıyor.

Pratikte bunun anlamı şu: GRE veya GMAT puanınız ne kadar yüksek olursa olsun, akademik kadro ilanlarında merkezi sınav koşulu genelde ALES üzerinden değerlendiriliyor. Akademik kariyer hedefleyen adaylar için en güvenli strateji, lisansüstü başvuruyu GRE/GMAT ile yapmış olsalar bile geçerli bir ALES puanını da portföylerinde bulundurmak.

Bu noktada bir hatırlatma: kadro ilanları kurumdan kuruma değişebiliyor ve mevzuat dönemsel olarak güncellenebiliyor. Kadro başvurusu yapmadan önce ilanın kendi metnini ve ilgili üniversitenin personel daire başkanlığı duyurusunu okumak gerekiyor.

10. Kimler İçin ALES, Kimler İçin GRE/GMAT Daha Mantıklı?

Aşağıdaki karar matrisi, profilinize en yakın satırı bulup rotanızı hızlıca netleştirmeniz için hazırlandı.

Gerçek Senaryolarla Rotalar

Murat (28, makine mühendisi, özel sektör): Türkiye'de tezli yüksek lisans hedefliyor, yurt dışı planı yok. Rotası ALES sayısal üzerinden ilerlemek; hedef programların puan türü ve taban puanını Atlas üzerinden karşılaştırmak.

Selin (25, işletme mezunu, yurt dışı planlı): Hem Avrupa'da hem Türkiye'de MBA başvurusu yapacak. GMAT tek sınavla iki hedefi kapsayabilir; Türkiye tarafında eşdeğerliği ilan eden enstitüleri önceden listelemesi gerekiyor.

Burak (31, yurt dışında lisans bitirdi, Türkiye'ye döndü): Türkçe akademik sözel sorulara yabancı. GRE sayısal bölümü üzerinden eşdeğerlik kabul eden programlara yönelmek onun için daha verimli bir başlangıç olabilir.

Ayşe (26, eğitim bilimleri, akademisyen olmak istiyor): Uzun vadede araştırma görevlisi kadrosu hedefliyor. Lisansüstü başvuruyu hangi sınavla yaparsa yapsın, geçerli bir ALES puanı bulundurması kariyer planı açısından belirleyici.

Kemal (34, kamu çalışanı, tezsiz yüksek lisans): ALES aranmayan tezsiz programları listelemesi yeterli olabilir; eşdeğerlik sorusu onun rotasında gündeme gelmeyebilir.

Esra (23, güzel sanatlar mezunu, sanatta yeterlik): ALES sözel eşiği ve alanına özgü muafiyet düzenlemeleri için doğrudan enstitü yönergesini incelemesi gerekiyor.

Furkan (29, veri bilimi, bütünleşik doktora): Lisans derecesiyle doktoraya başvuracağı için eşik yüksek. GRE ile gidecekse karşılığın bu bandı karşıladığını enstitü tablosundan doğrulaması şart.

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 20 Nisan 2016 tarihli Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ve 9 Kasım 2018 tarihli Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri ile ÖSYM, ETS ve GMAC'in kamuya açık puanlama bilgileri esas alınarak hazırlanmıştır.

Lisansüstü başvuru koşulları, taban puanlar ve eşdeğerlik tabloları üniversite senatoları tarafından belirlenir ve dönemsel olarak değişebilir. Yazıda yer alan üniversite örnekleri, uygulamanın çeşitliliğini göstermek amacıyla verilmiştir; bağlayıcı değildir. Başvuru yapmadan önce ilgili üniversitenin enstitü sayfasındaki güncel ilanı, yönergeyi ve eşdeğerlik tablosunu kontrol etmeniz; tereddüt hâlinde doğrudan enstitü öğrenci işlerinden teyit almanız önerilir.

Sınav ücretleri, başvuru bedelleri ve benzeri mali konular bu yazının kapsamı dışındadır; güncel bilgiler için ÖSYM, ETS ve GMAC'in resmî kanalları esas alınmalıdır.