Yabancı Uyruklu Öğrenci ALES'siz Yüksek Lisans Yapabilir mi?
ŞÜKRAN Ç.
Yazar

Yabancı Uyruklu Öğrenci ALES'siz Yüksek Lisans Yapabilir mi?
İçindekiler
Yabancı uyruklu öğrenci için ALES şart mı?
Hangi programda ALES aranır, hangisinde aranmaz?
Yönetmelik yabancı uyruklu adaylar için ne diyor?
Başvuru öncesi hangi belgeler hazırlanır?
Aday profiline göre başvuru koşulları nasıl değişir?
ALES yerine başka bir sınav kabul edilir mi?
Denklik ile sınav muafiyeti neden karıştırılır?
ALES'siz başvuruda yol haritası nasıl kurulur?
Gerçek Hayattan Örnekler
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
Yasal Bilgilendirme
Lisansüstü Programları Tek Noktadan İnceleyin
Yabancı uyruklu kontenjanı bulunan yüksek lisans programlarını aramak, başvuru koşullarını yan yana görmek isteyen adaylar için Atlas tek bir listeden ilerlemeyi kolaylaştırır.
Atlası İnceleGenel Bilgilendirme
Yabancı uyruklu bir aday Türkiye'de ALES'siz yüksek lisans yapabilir. Bunun mümkün olmasının sebebi genel bir muafiyet değil, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin yabancı uyruklu adayların kabul usul ve esaslarını üniversite senatolarına bırakmasıdır. Senato ALES istemeyebilir, isteyebilir veya farklı bir ölçüt koyabilir. Bu yüzden cevap üniversiteden üniversiteye değişir.
Yazının dayandığı kaynaklar üç gruptur: mevzuat (20 Nisan 2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu), kamu kurumu yayınları (Yükseköğretim Kurulu'nun 27 Mart 2026 tarihli istatistik bülteni ve Göç İdaresi Başkanlığı'nın ikamet izni sayfası) ve üniversite araştırma merkezlerinin raporları.
Metinde ücret, harç veya burs tutarı yer almaz; bu bilgiler üniversiteye ve döneme göre değişebildiği için Mezun Kampüsü içeriklerinde sayısal olarak verilmez. Aynı gerekçeyle program bazlı asgari ALES puanı da yazılmaz; adayın başvurduğu programın ilanında duyurulan puan esas alınır.
Değişebilecek noktaların baştan bilinmesi işe yarar. Senato esasları her akademik yıl güncellenebilir, Yükseköğretim Kurulu kararları yıl içinde yenilenebilir ve yönetmelik değişebilir. Nitekim Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nde 15 Ocak 2026 ve 6 Mart 2026 tarihlerinde iki ayrı değişiklik yayımlanmıştır. Bu nedenle her bölümde, bilginin hangi tarihe ait olduğu açıkça belirtilmiştir.
208
Yükseköğretim kurumu sayısıYükseköğretim Kurulu, Yükseköğretim İstatistikleri Bülteni Sayı 6, 27 Mart 2026
330.464
Yüksek lisans öğrencisi sayısı2025-2026 akademik yılı, Yükseköğretim Kurulu, 27 Mart 2026
Yabancı uyruklu öğrenci için ALES şart mı?
Yabancı uyruklu adayın yüksek lisans başvurusunda ALES istenip istenmeyeceği merkezî bir kurala bağlı değildir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, yabancı uyruklu adayların lisansüstü programlara kabulüne ilişkin usul ve esasları yükseköğretim kurumlarının senatolarına bırakır. Bu nedenle bazı enstitüler ALES istemez, bazıları kendi belirlediği koşullarla ister. Karar programın ilanında görünür.
Kavramları ayırmak gerekir. ALES, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan, lisansüstü programlara başvuruda ve akademik personel alımında kullanılan merkezî sınavdır (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı). Yabancı uyruklu öğrenci ise Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan ve yükseköğretim kurumlarına uluslararası öğrenci statüsünde kabul edilen kişidir.
Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi, yüksek lisans programına başvuran adayların lisans diplomasına ve senato tarafından belirlenecek ALES puanına sahip olmasını genel kural olarak koyar. Aynı yönetmeliğin 35 inci maddesi ise yabancı uyruklu adaylar bakımından ayrı bir yol açar ve kabul esaslarını senatolara devreder. İki hüküm birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo şudur: genel kural ALES'i işaret eder, yabancı uyruklu adayda ise ölçütü belirleyen merci üniversitedir.
Uygulamada başvuru koşulunu belirleyen üç unsur öne çıkar:
Adayın uyruğu ve başvuru yaptığı kontenjan türü
Lisans eğitiminin Türkiye'de mi yurt dışında mı tamamlandığı
Başvurulan programın tezli, tezsiz veya doktora düzeyinde olması
Uluslararası öğrenci kabulünde sıkça anılan TR-YÖS bu tablonun dışındadır. YÖS / TR-YÖS, uluslararası öğrencilerin Türkiye'deki yükseköğretim programlarına başvurusunda kullanılan sınavdır; esas olarak lisans düzeyi için düzenlenir. Yükseköğretim Kurulu'nun Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar belgesi de ön lisans ve lisans kontenjanlarını düzenler. Lisansüstü kabul bu belgenin kapsamında yer almaz. Uluslararası aday havuzunun genel görünümü için yabancı uyruklu öğrencilerin yüksek lisans başvuru süreci yazısı bütünsel bir çerçeve sunar.
Hangi programda ALES aranır, hangisinde aranmaz?
Program türü, ALES'in başvurudaki ağırlığını belirleyen ilk değişkendir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği tezli yüksek lisans, tezsiz yüksek lisans ve doktora için farklı hükümler taşır. Tezsiz programlarda yükseköğretim kurumlarına ALES aramama yetkisi açıkça tanınmıştır. Yabancı uyruklu adayda ise bu tabloya senato kararı eklenir ve sonuç program ilanında belirir.
Aşağıdaki tablo, 20 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlükte olan yönetmelik metnine göre program türlerini üç ölçüt üzerinden karşılaştırır: yönetmeliğin öngördüğü genel kural, yabancı uyruklu adayda karar mercii ve adayın teyit etmesi gereken belge.
Program türü | Yönetmelikteki genel kural | Yabancı uyruklu adayda karar mercii | Adayın teyit edeceği belge |
|---|---|---|---|
Tezli yüksek lisans | Senato tarafından belirlenecek ALES puanı aranır (madde 5) | Senato esasları (madde 35) | Programın başvuru ilanı |
Tezsiz yüksek lisans | Yükseköğretim kurumu ALES puanı aramayabilir (madde 5) | Senato esasları (madde 35) | Programın başvuru ilanı |
Doktora, tezli yüksek lisans diplomasıyla | Senato tarafından belirlenecek ALES puanı aranır (madde 16) | Senato esasları (madde 35) | Enstitü başvuru koşulları |
Doktora, lisans derecesiyle | Not ortalaması koşuluyla birlikte ALES puanı aranır (madde 16) | Senato esasları (madde 35) | Enstitü başvuru koşulları |
Doktora veya uzmanlık mezununun başvurusu | ALES şartı aranmaz, senato ayrı bir puan belirler (madde 5 ve madde 16) | Senato esasları (madde 35) | Mezuniyet belgesi ve ilan |
Tablo bir ayrımı görünür kılar. Tezsiz yüksek lisansta ALES'siz başvuru imkânı yönetmeliğin kendisinden doğar ve her uyruktan aday için geçerlidir. Tezli yüksek lisans ile doktorada ise ALES genel kuraldır; yabancı uyruklu adayda bu kuralın nasıl uygulanacağını senato belirler. Tezsiz yüksek lisans, tez yerine dönem projesi ile tamamlanan, ders ağırlıklı lisansüstü programdır. Tezli yüksek lisans ise ders aşaması ve bir tez çalışmasının tamamlanmasıyla bitirilen lisansüstü programdır. Program türlerinin karşılaştırması tezsiz yüksek lisans programlarının yapısı yazısında ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
Yönetmelik yabancı uyruklu adaylar için ne diyor?
Yabancı uyruklu adayların lisansüstü kabulünde dayanak, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 35 inci maddesinin ikinci fıkrasıdır. Hüküm, kabul ölçütlerini merkezî olarak belirlemek yerine yetkiyi üniversitelere devreder. Bu tercih, bir adayın aynı anda iki üniversiteden farklı cevap alabilmesinin de hukuki açıklamasıdır.
Yabancı uyruklu adaylarla lisans eğitiminin tamamını yurt dışında tamamlayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı adayların lisansüstü programlara kabulüne ilişkin usul ve esaslar, yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenir.
— Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, madde 35, Resmî Gazete 20 Nisan 2016
Fıkranın iki adres grubunu birlikte anması dikkat çekicidir. Yabancı uyruklu adaylar ile lisansını tamamen yurt dışında bitirmiş Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları aynı cümlede yer alır. Yönetmelik bu iki grubu, diploması Türkiye dışında üretilmiş adaylar olarak birlikte ele alır ve değerlendirmeyi kurumun kendisine bırakır.
Yönetmelik metni zaman içinde değişmektedir. Yükseköğretim Kurulu'nun 6 Mart 2026 tarihli ve 33188 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişikliğiyle doktora programlarına ilişkin yeni bir fıkra eklenmiş, öncelikli alanlardaki doktora öğrencisi seçiminin yabancı uyruklular bakımından Yükseköğretim Kurulu'nca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılacağı düzenlenmiştir. Aynı yönetmelikte 15 Ocak 2026 tarihli ve 33138 sayılı Resmî Gazete ile de değişiklik yapılmıştır.
Bu tablo adaya pratik bir sonuç verir. Bir enstitünün internet sayfasında yer alan başvuru koşulu, o enstitünün senato esaslarını yansıtır ve başka bir üniversite için bağlayıcı değildir. Aday, ilgili üniversitenin güncel ilanından teyit etmelidir. Genel kuralı arayan bir soruya tek bir kurumun sayfasından cevap üretmek, en sık yapılan başvuru hatalarından biridir.
Akademik Sürecinizi Tek Hesapta Takip Edin
Farklı enstitülerin yabancı uyruklu aday koşullarını karşılaştıran adaylar, incelediği programları ve başvuru notlarını tek hesapta toplayabilir.
Giriş YapBaşvuru öncesi hangi belgeler hazırlanır?
Yabancı uyruklu adayın belge hazırlığı, ALES'in istenip istenmediğinden bağımsız olarak yürür. Diplomanın tanınırlığı, Türkçe veya yabancı dil yeterliği ve kimlik belgeleri her hâlükârda sorulur. Belgelerin bir kısmı yurt dışındaki makamlardan geldiği için hazırlık süresi başvuru takvimini belirler. Bu nedenle liste, ilan çıkmadan önce açılmalıdır.
Aşağıdaki kontrol listesi, başvuru dosyasını kurarken sırayla tamamlanabilecek eylemleri gösterir. Liste genel bir çerçevedir; her program kendi ilanında ek belge isteyebilir.
Lisans diplomasının ve not döküm belgesinin onaylı çevirisini hazırla
Diplomanın tanınırlığı için Yükseköğretim Kurulu'nun ilgili başvurusunu başlat
Belgeye apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki gerekip gerekmediğini kontrol et
Programın öğretim dili Türkçe ise Türkçe Yeterlik Belgesi durumunu netleştir
Programın öğretim dili yabancı dilse kabul edilen sınav belgesini temin et
Programın ilanında ALES veya eşdeğer bir sınav istenip istenmediğini yaz
Pasaport ve varsa Yabancı Kimlik Numarası bilgilerini güncel tut
Listedeki iki kalem sık gecikir. Birincisi tanınırlık başvurusudur; yurt dışındaki kurumun statüsüne göre süreç uzayabilir. İkincisi dil belgesidir. TÖMER, üniversitelere bağlı Türkçe öğretim merkezlerinin ortak adıdır; Türkçe kursu verir ve Türkçe yeterlik belgesi düzenler. Türkçe Yeterlik Belgesi ise adayın Türkçe dil düzeyini gösteren ve Türkçe eğitim veren programlara kabulde istenen belgedir; kabul edilen düzey üniversiteye göre değişebilir.
Kabulden sonra ikinci bir hazırlık başlar. Göç İdaresi Başkanlığı'nın ikamet izni çeşitleri sayfasında belirtildiği üzere öğrenci ikamet izni; ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora ile tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık düzeyinde öğrenim görecek yabancılara düzenlenir ve dayanağını 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 38 ilâ 41 inci maddeleri oluşturur. Öğrenci ikamet izni, Türkiye'de eğitim görecek yabancıya, öğrenimi süresince ülkede kalabilmesi için verilen ikamet iznidir. Kayıt tarihiyle izin başvurusu arasındaki süre kısa olabildiğinden, belgelerin kabul öncesinde toplanması işleri kolaylaştırır.
Aday profiline göre başvuru koşulları nasıl değişir?
Aynı programa başvuran iki adayın koşulları, uyruk ve lisansın nerede tamamlandığına göre farklılaşabilir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği bu ayrımı 35 inci maddede kurar. Uygulamada enstitüler, Türkiye'de lisans bitiren adaylarla yurt dışında bitirenleri ayrı kalemlerde değerlendirebilir. Aşağıdaki tablo bu profilleri karşılaştırır.
Aday profili | Lisans nerede tamamlandı | Yönetmelikteki dayanak | Sürecin ilk adımı |
|---|---|---|---|
Yabancı uyruklu aday | Türkiye | Madde 5 ile birlikte madde 35 | Programın ilanındaki kontenjan türünü belirlemek |
Yabancı uyruklu aday | Yurt dışı | Madde 35 | Diplomanın tanınırlığını netleştirmek |
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı aday | Yurt dışı, eğitimin tamamı | Madde 35 | Senato esaslarındaki ilgili başlığı okumak |
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı aday | Türkiye | Madde 5 ve madde 16 | Genel kontenjan koşullarını izlemek |
Doktora veya uzmanlık mezunu aday | Fark etmez | Madde 5 ve madde 16 | Mezuniyet belgesinin ilanla eşleşmesini kontrol etmek |
Tablodaki ikinci satır en çok soru üretenidir. Lisansını yurt dışında tamamlamış yabancı uyruklu adayda başvuru dosyasının ağırlık merkezi sınav belgesi değil, diplomanın tanınırlığıdır. Yabancı uyruklu kontenjanı, yükseköğretim programlarında uluslararası öğrenciler için ayrılan, genel kontenjandan bağımsız başvuru kontenjanıdır; bu kontenjana başvuran adayın değerlendirme ölçütleri genel kontenjandan farklı olabilir.
Dördüncü satır ise kapsam farkını gösterir. Türkiye'de lisans bitiren bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı aday, yönetmeliğin genel hükümlerine tabidir ve senatonun yabancı uyruklu adaylar için tanıdığı esneklikten yararlanmaz. Bu iki durumun karıştırılması, yanlış kontenjana başvuruya yol açabilir. Başvuru dosyasının genel kurgusu için yüksek lisans başvurusunun adım adım işleyişi yazısı izlenebilir.
337.119
Türkiye'deki uluslararası öğrenci sayısıKarabük Üniversitesi KAPGEM, Türkiye Uluslararası Öğrenci Politikası Raporu, 2025
30.499
Uluslararası yüksek lisans öğrencisi sayısı2021-2022 akademik yılı, AYBÜ Göç Politikaları Merkezi Bilgi Notu, 2023
ALES yerine başka bir sınav kabul edilir mi?
Bazı üniversiteler kendi senato esaslarında uluslararası standart sınavları ALES eşdeğeri olarak kullanabilmektedir. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün yayımladığı lisansüstü esaslarda GRE ve GMAT puanlarının ALES eşdeğeri olarak kullanılabileceği ve dönüşümün senato tarafından kabul edilen tablo üzerinden yapılacağı belirtilmiştir. Bu bir kurum uygulamasıdır, genel kural değildir.
Ayrım burada belirleyicidir. Yükseköğretim Kurulu'nun eşdeğerlik kabul ettiği sınavlar ile bir üniversitenin kendi esaslarında tanıdığı sınavlar aynı şey değildir. Bir enstitünün dönüşüm tablosu yayımlamış olması, diğer enstitülerin aynı tabloyu uygulayacağı anlamına gelmez. Bu nedenle aday, eşdeğerlik iddiasını başvuracağı programın ilanından teyit etmelidir.
Bazı programlarda ise başvuruya ayrı bir aşama eklenir. Bilim sınavı, üniversitelerin lisansüstü başvurularda uyguladığı, alan bilgisini ölçen yazılı veya sözlü değerlendirmedir; merkezî bir sınav değildir ve kapsamı programa göre değişir. Bir enstitü ALES istemeyip bilim sınavı uygulayabilir; başka bir enstitü ikisini birlikte arayabilir. Bu nedenle ALES'siz bir ilan, sınavsız bir kabul anlamına gelmez.
Öğretim diline göre değişen belge listesi
Öğretim dili İngilizce olan programlarda enstitüler, Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen merkezî yabancı dil sınavları ile eşdeğerliği kabul edilen uluslararası sınavları birlikte listeleyebilir. Öğretim dili Türkçe olan programlarda ise ağırlık Türkçe Yeterlik Belgesi'ne kayar ve belgenin hangi düzeyden itibaren kabul edildiği üniversiteye göre değişebilir. Karma programlarda her iki belge de sorulabilir. Adayın ilanda hangi belgenin zorunlu, hangisinin tercih sebebi olduğunu ayırt etmesi başvuru dosyasını hafifletir.
Sınav dışı ölçütler de tabloya girer. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, yükseköğretim kurumlarının yüksek lisans programlarına yalnız ALES puanı ile öğrenci kabul edebileceği gibi lisans not ortalamasını, yazılı bilimsel değerlendirmeyi ve mülakat sonucunu da değerlendirmeye alabileceğini düzenler. Yabancı uyruklu adayda senato bu bileşenlerin ağırlığını farklı kurabilir.
Farklı bir alandan gelen adayı ilgilendiren bir başlık daha vardır. Bilimsel hazırlık, lisansüstü programa farklı bir alandan kabul edilen öğrencinin, asıl programa başlamadan önce tamamlaması istenen tamamlama dersleri programıdır. Bu uygulama kabulün reddi değil, programa uyum için tanınan bir ek aşamadır. ALES'siz kabul yollarının program türüyle ilişkisi ALES olmadan yüksek lisans yapmanın koşulları yazısında ayrıca incelenmiştir.
Denklik ile sınav muafiyeti neden karıştırılır?
İki ayrı süreç, aynı başvuru dosyasında yan yana durduğu için karışır. Diplomanın Türkiye'de tanınması bir belge sürecidir; ALES istenip istenmemesi ise bir kabul ölçütüdür. Biri diplomanın kimliğiyle, diğeri adayın seçilme yöntemiyle ilgilidir. Bir adayın denklik alması, ALES'ten muaf olduğu anlamına gelmez.
Kavramların tanımları farkı görünür kılar. Denklik Belgesi, yurt dışından alınan bir yükseköğretim diplomasının, Türkiye'deki hangi alan ve düzeydeki diplomaya eşdeğer olduğunun Yükseköğretim Kurulu tarafından tespit edilmesidir. Okul Tanıma Belgesi ise yurt dışındaki bir yükseköğretim kurumunun ve ilgili programının Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınan kurumlar arasında yer aldığını gösteren belgedir; diplomanın Türkiye'deki bir programa eşdeğer sayıldığı anlamına gelmez.
Karışıklığın ikinci kaynağı belge onayıdır. Apostil, Lahey Sözleşmesi'ne taraf ülkeler arasında, resmî bir belgenin başka bir taraf ülkede geçerli sayılmasını sağlayan tasdik şerhidir. Konsolosluk tasdiki ise Lahey Sözleşmesi'ne taraf olmayan ülkelerden gelen belgelerin, apostil yerine ilgili makamlar ve Türk temsilciliği tarafından onaylanması sürecidir. Bu iki işlem belgenin biçimsel geçerliliğiyle ilgilidir; sınav koşullarını değiştirmez.
Üçüncü karışıklık kaynağı, lisans ve lisansüstü kabul rejimlerinin birbirine geçmesidir. Yükseköğretim Kurulu'nun Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar belgesi ön lisans ve lisans kontenjanlarına yöneliktir ve üniversite giriş sınavı statüsündeki sınavların geçerlilik süresini iki yılla sınırlar. Lisansüstü kabulde ise ölçütü senato belirler. Adayın lisans başvurusunda kullandığı bir sınav belgesi, lisansüstü başvurusunda otomatik olarak sayılmaz.
Ayrımı pratikte kurmanın basit bir yolu vardır. Diplomanın tanınırlığıyla ilgili her soru Yükseköğretim Kurulu'na, kabul ölçütleriyle ilgili her soru başvurulan enstitüye aittir. Bir aday tanınırlık sorusunu enstitüye, sınav sorusunu Yükseköğretim Kurulu'na sorduğunda çoğu zaman eksik cevap alır ve süreç uzar. Belgenin hangi aşamada isteneceği de değişebilir: bazı ilanlar tanıma belgesini başvuru sırasında, bazıları kayıt sırasında arar. Bu ayrıntı ilanın kendisinde yazılıdır ve ilgili üniversitenin güncel ilanından teyit edilmelidir. Tanıma ve denklik ayrımının ayrıntısı yurt dışı diploma denklik sürecinin işleyişi yazısında ele alınmıştır.
ALES'siz başvuruda yol haritası nasıl kurulur?
ALES'siz başvuru arayan bir aday için en verimli sıra, sınavla değil programla başlamaktır. Önce koşulu ALES'e bağlamayan programlar belirlenir, ardından o programların istediği belgeler toplanır. Bu sıra tersine çevrildiğinde aday, kendi profiline uymayan bir sınav takvimine göre plan yapar ve başvuru dönemini kaçırabilir.
Aşağıdaki sıra, başvuru döneminden önce tamamlanabilecek adımları gösterir.
Hedef alanı ve program türünü belirle; tezli, tezsiz veya doktora ayrımını netleştir.
Yabancı uyruklu kontenjanı bulunan programları listele ve ilan tarihlerini not et.
Her programın ilanında ALES veya eşdeğer sınav koşulunu tek tek kontrol et.
Diplomanın tanınırlığı için gereken başvuruyu erken başlat.
Öğretim diline göre Türkçe veya yabancı dil belgesini tamamla.
Mülakat veya bilim sınavı uygulanan programlar için hazırlık takvimi kur.
Kabul sonrası öğrenci ikamet izni başvurusu için belgeleri ayrı bir dosyada topla.
Takvim, koşullar kadar belirleyicidir. Enstitülerin başvuru dönemleri güz ve bahar yarıyıllarına göre açılır ve ilanlar farklı tarihlerde yayımlanır. Bir programın ilanı yayımlandıktan sonra belge hazırlamak çoğu durumda yetişmez. Yurt dışından gelen bir belgenin onay süreci, ilan ile son başvuru günü arasındaki süreden uzun olabilir.
Yol haritası kurulurken bir seçenek daha değerlendirilebilir. Tezsiz yüksek lisans, tez yerine dönem projesi ile tamamlanan, ders ağırlıklı lisansüstü programdır ve yönetmelik bu programlarda ALES aranmamasına izin verir. Tezsiz bir programla başlayan aday, ilerleyen dönemde tezli programa geçiş koşullarını ayrıca inceleyebilir. Bu tercih akademik hedefe göre değişir; her aday için uygun olduğu söylenemez. Başvuru dönemlerini izlemek için yüksek lisans başvurusunda sık yapılan hatalar yazısındaki uyarılar da işe yarar.
Son bir hatırlatma yerinde olur. Bu yazıdaki bilgiler 20 Ağustos 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata dayanır. Senato esasları her akademik yıl güncellenebildiği için adayın, başvuru yapacağı dönemde ilgili üniversitenin güncel ilanından teyit etmesi gerekir. Mevzuata dayalı konularda yayımlanmış bir yazı, ilanın yerini almaz.
%50
ALES puanının değerlendirmedeki asgari ağırlığıLisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği madde 5, 20 Nisan 2016
%11,71
Uluslararası öğrenciler içinde yüksek lisans düzeyinin payı2021-2022 akademik yılı, AYBÜ Göç Politikaları Merkezi Bilgi Notu, 2023
Gerçek Hayattan Örnekler
Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır.
Amina — lisansını yurt dışında bitiren aday. Amina, mühendislik lisansını kendi ülkesinde tamamlamış ve Türkiye'de tezli yüksek lisans yapmak istiyor. ALES'e girmediği için başvuru yapamayacağını düşünüyor. İncelediği üç enstitünün ilanını karşılaştırdığında, yabancı uyruklu kontenjanı için farklı ölçütler tanımlandığını görüyor. Amina önce diplomasının tanınırlığı için gereken başvuruyu başlatıyor, ardından ilanlarda istenen dil belgesini hazırlıyor. Sınav koşulunu genel bir kural gibi değil, program program okuduğunda başvurabileceği seçeneklerin sayısı artıyor. Kabul kararı yine enstitünün değerlendirmesine bağlı; ancak Amina, dosyasını doğru sırayla kurmuş oluyor.
Yusuf — Türkiye'de lisans bitiren yabancı uyruklu aday. Yusuf lisansını Türkiye'de tamamlamış bir yabancı uyruklu öğrenci. Yüksek lisansa başvurmak istediğinde iki farklı kontenjan görüyor: genel kontenjan ve yabancı uyruklu kontenjanı. Hangisine başvuracağına karar vermeden ALES hazırlığına başlıyor. Enstitünün öğrenci işleri birimine sorduğunda, iki kontenjanın değerlendirme ölçütlerinin farklı olabildiğini öğreniyor. Yusuf, hazırlığını sürdürürken başvuru tercihini de kontenjan türüne göre planlıyor. İncelediği ilanlarda hangi kontenjanın hangi belgeleri istediğini ayrı bir listede topluyor ve iki seçeneği yan yana görebiliyor. Böylece hem sınav takvimini hem başvuru dosyasını aynı hedefe göre düzenlemiş oluyor.
Selim — alan değiştirmek isteyen aday. Selim iktisat lisansı mezunu ve veri bilimi alanında tezsiz yüksek lisans yapmak istiyor. İlanları okuduğunda bazı programların bilimsel hazırlık uygulayabildiğini fark ediyor. Bu durum kabulün reddi anlamına gelmiyor; programa uyum için ek ders dönemi öngörülüyor. Selim, öğrenim süresinin uzayabileceğini hesaba katarak takvimini kuruyor ve öğrenci ikamet izni süresini de bu plana göre değerlendiriyor. Başvurusunu, alan farkını dosyasında açıkça anlatan bir niyet metniyle destekliyor. Ayrıca ders içeriklerini önceden okuyarak hangi konularda eksiği olduğunu kendi başına çıkarıyor ve mülakatta bu hazırlığı anlatabilecek duruma geliyor.
Elif — yurt dışında okumuş Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı. Elif lisans eğitiminin tamamını yurt dışında tamamlamış bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı. Yabancı uyruklu olmadığı için senato esaslarının kendisini kapsamadığını düşünüyor. Yönetmeliğin ilgili maddesini okuduğunda, lisansının tamamını yurt dışında bitiren vatandaşların da aynı fıkrada anıldığını görüyor. Elif, başvuracağı enstitülerin esaslarında bu gruba ilişkin ayrı bir başlık olup olmadığını kontrol ediyor ve diplomasının tanınırlığı için gereken adımları erkenden başlatıyor. İki enstitüde bu grubun ayrı bir kontenjanda değerlendirildiğini, bir enstitüde ise genel hükümlerin uygulandığını görüyor. Bu farkı başvurudan önce öğrendiği için hangi belgeyi nereye vereceğini karıştırmıyor.
Üniversiteleri ve Akademik Olanakları Keşfedin
Hangi üniversitenin hangi enstitüde yabancı uyruklu kontenjanı açtığını görmek, başvuru öncesinde seçenekleri karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Üniversiteleri İnceleYabancı uyruklu öğrenciler Türkiye'de ALES'siz yüksek lisans yapabilir mi?+
Yapabilir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, yabancı uyruklu adayların lisansüstü programlara kabulüne ilişkin usul ve esasları yükseköğretim kurumlarının senatolarına bırakır. Bu yetki nedeniyle bazı enstitüler ALES istemez, bazıları ister. Genel geçer bir muafiyetten söz edilemez; koşul programın ilanında görünür. Aday, başvuracağı her program için ilanı ayrı ayrı okumalı ve ilgili üniversitenin güncel açıklamasından teyit etmelidir.
ALES olmadan yüksek lisans başvurusu hangi programlarda daha olasıdır?+
Tezsiz yüksek lisans programlarında olasılık daha yüksektir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, tezsiz yüksek lisans programlarına öğrenci kabulünde yükseköğretim kurumlarının ALES puanı aramayabileceğini düzenler. Bu hüküm her uyruktan aday için geçerlidir. Tezli yüksek lisans ve doktorada ise ALES genel kuraldır; yabancı uyruklu adayda uygulamanın nasıl olacağını senato belirler. Karar, program ilanında duyurulur.
Uluslararası öğrenci ile yabancı uyruklu öğrenci aynı şey midir?+
Uygulamada iki ifade genellikle aynı grubu tanımlar. Yabancı uyruklu öğrenci, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan ve yükseköğretim kurumlarına uluslararası öğrenci statüsünde kabul edilen kişidir. Üniversiteler ilanlarında bazen uluslararası öğrenci, bazen yabancı uyruklu aday ifadesini kullanır; resmî metinlerde ikinci ifade daha yaygındır. Aday, hangi ifade kullanılırsa kullanılsın kontenjanın kapsamını ve başvuru koşullarını ilanın kendisinden kontrol etmelidir. İfade farkı bir hak farkı yaratmaz.
TR-YÖS puanı yüksek lisans başvurusunda kullanılır mı?+
Genellikle kullanılmaz. YÖS / TR-YÖS, uluslararası öğrencilerin Türkiye'deki yükseköğretim programlarına başvurusunda kullanılan sınavdır; esas olarak lisans düzeyi için düzenlenir. Yükseköğretim Kurulu'nun Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar belgesi de ön lisans ve lisans kontenjanlarını kapsar; aynı belge üniversite giriş sınavı statüsündeki sınavların geçerliliğini iki yılla sınırlar. Lisansüstü başvurularda ölçütü senato belirlediği için aday, ilanda TR-YÖS'e yer verilip verilmediğini kontrol etmelidir.
Denklik belgesi olmadan yüksek lisansa başvurulabilir mi?+
Program ilanına bağlıdır. Bazı enstitüler başvuru aşamasında Okul Tanıma Belgesi'ni yeterli görebilir, bazıları kayıt aşamasında ek belge isteyebilir. Denklik Belgesi, yurt dışından alınan bir yükseköğretim diplomasının, Türkiye'deki hangi alan ve düzeydeki diplomaya eşdeğer olduğunun Yükseköğretim Kurulu tarafından tespit edilmesidir. İki belgenin işlevi farklıdır ve biri diğerinin yerine geçmez; aday hangisinin istendiğini ilandan teyit etmelidir. Süreç uzayabildiği için başvuru erken başlatılabilir.
GRE veya GMAT puanı ALES yerine geçer mi?+
Bazı üniversitelerin senato esaslarında geçebilir. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün yayımladığı esaslarda GRE ve GMAT puanlarının ALES eşdeğeri olarak kullanılabileceği ve dönüşümün senato tarafından kabul edilen tablo üzerinden yapılacağı belirtilmiştir. Bu bir kurum uygulamasıdır, genel bir kural değildir. Başka bir enstitünün aynı eşdeğerliği tanıyacağı varsayılamaz; koşul program ilanından okunmalı ve ilgili üniversitenin güncel açıklamasından teyit edilmelidir.
TÖMER belgesi olmadan başvuru yapılabilir mi?+
Programın öğretim diline bağlıdır. Öğretim dili Türkçe olan programlarda Türkçe Yeterlik Belgesi istenmesi yaygındır. TÖMER, üniversitelere bağlı Türkçe öğretim merkezlerinin ortak adıdır; Türkçe kursu verir ve Türkçe yeterlik belgesi düzenler. Öğretim dili yabancı dil olan programlarda ise Türkçe belgesi yerine kabul edilen yabancı dil sınavı belgesi sorulabilir. Kabul edilen düzey üniversiteye göre değişebilir.
Yabancı uyruklu kontenjanı ile genel kontenjan arasındaki fark nedir?+
Yabancı uyruklu kontenjanı, yükseköğretim programlarında uluslararası öğrenciler için ayrılan, genel kontenjandan bağımsız başvuru kontenjanıdır. Bu kontenjanda değerlendirme ölçütleri genel kontenjandan farklı belirlenebilir ve kontenjan sayısı program bazında ilan edilir. Türkiye'de lisans bitiren yabancı uyruklu bir aday, ilanın izin verdiği ölçüde iki kontenjandan birini tercih edebilir. Hangi kontenjana başvurulduğu istenen belgeleri de değiştirebileceğinden, tercih başvurudan önce netleştirilmelidir.
Yüksek lisans kabulünden sonra ikamet izni nasıl ilerler?+
Kabul ve kayıt tamamlandıktan sonra öğrenci ikamet izni süreci başlar. Öğrenci ikamet izni, Türkiye'de eğitim görecek yabancıya, öğrenimi süresince ülkede kalabilmesi için verilen ikamet iznidir. Göç İdaresi Başkanlığı'nın ikamet izni çeşitleri sayfasına göre bu izin yüksek lisans ve doktora düzeyindeki öğrencileri de kapsar ve dayanağını 6458 sayılı Kanun oluşturur. Güncel belge listesi için Göç İdaresi Başkanlığı'nın açıklamaları esas alınmalıdır.
Lisansı yurt dışında bitiren Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı hangi kurala tabidir?+
Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 35 inci maddesi, lisans eğitiminin tamamını yurt dışında tamamlayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı adayları yabancı uyruklu adaylarla aynı fıkrada anar ve kabul esaslarını senatolara bırakır. Bu adayların lisansın tamamını yurt dışında bitirmiş olması aranır. Enstitü esaslarında bu gruba ayrı bir başlık açılıp açılmadığı başvurudan önce kontrol edilmelidir.
Ücretsiz Başvurunuzu Buradan Başlatın
Yabancı uyruklu kontenjanı bulunan programlara başvurunuzu ücretsiz olarak oluşturabilir, dosyanızı tek yerden ilerletebilirsiniz. Kabul kararı ilgili üniversitenin değerlendirmesine bağlıdır.
Ücretsiz BaşvurMezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye'deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Uluslararası adaylar Atlas üzerinden yüksek lisans programlarını inceleyip başvuru koşullarını karşılaştırabilir, Tarihler bölümünden enstitülerin başvuru dönemlerini takip edebilir, Duyurular bölümünden üniversitelerin güncel ilanlarını izleyebilir ve Üniversiteler sayfası üzerinden ücretsiz başvuru oluşturabilir.
Güncelleme Bilgisi
Yayın tarihi: 20 Ağustos 2026
Son güncelleme: 20 Ağustos 2026
Sonraki inceleme: 19 Eylül 2026
Kaynakça
Yükseköğretim Kurulu — Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (Resmî Gazete: 20 Nisan 2016, Sayı 29690) — Son değişiklik: 6 Mart 2026 — https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=21510&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5 — Erişim: 20 Ağustos 2026
Yükseköğretim Kurulu — Yükseköğretim İstatistikleri 2025-2026, Bülten Sayı 6 — 27 Mart 2026 — https://veriyonetim.yok.gov.tr/documentFiles/17768717381.B%C3%BClten20252026.pdf — Erişim: 20 Ağustos 2026
Yükseköğretim Kurulu — Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar — https://egitim.yok.gov.tr/documentFiles/1759306432459.yurt-disi-ogrenci-kabulune-iliskin-esaslar.pdf — Erişim: 20 Ağustos 2026
İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı — İkamet İzni Çeşitleri, Öğrenci İkamet İzni — https://www.goc.gov.tr/ikamet-izni-cesitleri — Erişim: 20 Ağustos 2026
Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü — Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Uygulama Esasları — https://w3.sdu.edu.tr/SDU_Files/Files/sosyalbilimleryeni(2).pdf — Erişim: 20 Ağustos 2026
Karabük Üniversitesi KAPGEM — Türkiye Uluslararası Öğrenci Politikası Raporu — 2025 — https://kapgem.karabuk.edu.tr/wp-content/uploads/2025/12/Turkiye-Uluslararasi-Ogrenci-Politikasi-Raporu-03.12.2025.pdf — Erişim: 20 Ağustos 2026
Özenci, Furkan — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Göç Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, Bilgi Notu 2: Türkiye'de Uluslararası Öğrenci Hareketliliği — 2023 — https://aybu.edu.tr/GetFile?id=91244793-2c72-4201-9dc0-aa8773e0dc07.pdf — Erişim: 20 Ağustos 2026
Yasal Bilgilendirme
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel akademik, hukuki veya mali danışmanlık niteliği taşımaz. Yazıda esas alınan başlıca düzenlemeler, 20 Nisan 2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'dur. Mevzuat ve uygulamalar zaman içinde değişebilir; üniversitelerin senato esasları ve program koşulları dönemsel olarak farklılaşabilir. Adayların başvuru öncesinde ilgili üniversitenin ve resmî kurumların güncel açıklamalarını kontrol etmesi önerilir. İçerikteki bilgiler 20 Ağustos 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.
Güncel Akademik Duyuruları Takip Edin
Enstitülerin yabancı uyruklu kontenjanlarına ilişkin ilanları dönem başlarında yayımlanır; duyuruları izlemek başvuru takvimini kaçırmamayı kolaylaştırır.
Duyuruları İncele