Türkiye'de İngilizce Yüksek Lisans Sunan Üniversiteler

İçindekiler

1. "İngilizce yüksek lisans" mevzuatta nasıl tanımlanır?

2. Bir program hangi şartlarla İngilizce yürütülebilir?

3. Başvuruda yabancı dil puanı zorunlu mu?

4. Hazırlık sınıfı ve yeterlik sınavı: iki yıl kuralı

5. İngilizce yüksek lisans sunan üniversitelerden örnekler

6. Kabul edilen sınavlar ve kurumdan kuruma değişen eşikler

7. Sık karıştırılan bir nokta

8. Program seçerken kontrol edilebilecek başlıklar

Genel Bilgilendirme

Yükseköğretim kurumlarında yabancı dille yapılan öğretimin çerçevesini Yükseköğretim Kurumlarında Yabancı Dil Öğretimi ve Yabancı Dille Öğretim Yapılmasında Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete: 23.03.2016 - 29662) çizer. Yönetmeliğin kapsam maddesi, 2547 sayılı Kanun'a tabi yükseköğretim kurumlarında yapılan "her türdeki" yabancı dil öğretimi ve yabancı dille öğretimi kapsadığını belirtir; metnin pek çok fıkrasında lisansüstü programlar açıkça sayılır. Yani bu yönetmelik yalnızca lisans düzeyine ait değildir, yüksek lisans programlarını da doğrudan ilgilendirir.

İkinci çerçeve belge Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğidir (Resmî Gazete: 20.04.2016 - 29690). Bu yönetmelik başvuru ve kabul koşullarını düzenler; öğretim dilini değil.

Bu iki belgeyi ayırmak, yazının en pratik faydasıdır. Çünkü İngilizce bir yüksek lisans programına girmek isteyen adayın karşısına yabancı dil iki ayrı noktada çıkar ve bu iki nokta farklı kaynaklardan doğar: biri başvuru aşamasındaki puan şartı, diğeri programa fiilen başlayabilmek için gereken dil yeterliğidir. Yazı boyunca hiçbir üniversite için ücret, burs ya da maddi tutar bilgisi verilmemekte; hiçbir programın rekabete bağlı taban puanı tahmin edilmemektedir.

Bölüm 1: "İngilizce yüksek lisans" mevzuatta nasıl tanımlanır?

Günlük dilde "İngilizce program" tek bir şey gibi konuşulur; mevzuat ise iki ayrı kavram tanımlar ve aralarındaki fark adayın alacağı dersleri doğrudan etkiler.

Yönetmeliğin tanımlar maddesi, kısmen yabancı dil eğitimini "programda verilen derslerin toplam kredisinin en az %30'unun yabancı dilde verildiği eğitim" olarak tanımlar. Buradaki %30 bir alt sınırdır; "en az" ifadesi, oranın daha yüksek olabileceğini gösterir.

Aynı maddede yabancı dilde eğitim, "programın öğretim müfredatının tamamının yabancı dilde verildiği eğitim" biçiminde tanımlanır. Kamuoyunda yaygın olarak kullanılan "%100 İngilizce" ifadesi bu tanımın gündelik karşılığıdır; ancak mevzuat metninde bir yüzde değil, "tamamı" ifadesi geçer.

Bu ayrımın somut bir sonucu vardır. Yönetmeliğin 8. maddesinin on dördüncü fıkrası, derslerin sadece belirli bir yabancı dille verildiği programlarda sınavların bu dille yapılmasını, ödev ve tezlerin bu dille yazılmasını zorunlu kılar. Yani tamamen İngilizce yürütülen bir yüksek lisans programında tez de İngilizce yazılır. Programın hangi kategoride olduğunu öğrenmek, bu nedenle sadece bir etiket meselesi değildir.

Bölüm 2: Bir program hangi şartlarla İngilizce yürütülebilir?

Bir yükseköğretim kurumu, istediği programı kendi kararıyla İngilizceye çeviremez. Yönetmeliğin 8. maddesinin birinci fıkrası, önlisans, lisans veya lisansüstü programlarda kısmen ya da tamamen yabancı dilde eğitim verilebilmesini senato kararı ve Yükseköğretim Kurulunun onayı şartına bağlar. Aynı fıkra, bu programlarda zorunlu hazırlık sınıfı açılacağını da belirtir.

Tablo 1 — Bir programın yabancı dille yürütülebilmesi için mevzuatın aradığı şartlar

Tablodaki son satır, öğretim dilinin kalıcı bir etiket olmadığını gösterir. Yönetmeliğin 9. maddesi, yapılan denetim sonucuna göre bir programın yabancı dille okutulması izninin Yükseköğretim Kurulu kararıyla geri alınabileceğini düzenler. Aynı maddenin ikinci fıkrası, iznin geri alınması hâlinde öğrencilerin izleyebileceği yolları belirler.

Yönetmelikte ayrıca, yabancı dilde eğitim veren programlardaki öğretim elemanı kadrosunun dil şartını belirlenen tarihe kadar sağlaması gerektiği; sağlanamaması hâlinde söz konusu programlara yeni kontenjan verilmeyeceği hükme bağlanmıştır.

Bölüm 3: Başvuruda yabancı dil puanı zorunlu mu?

Bu, adayların en çok yanıldığı noktalardan biridir ve yanıt yüksek lisans ile doktora arasında farklılaşır.

Doktorada durum nettir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği madde 16'nın beşinci fıkrası, doktora programına öğrenci kabulünde anadilleri dışında Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen merkezî yabancı dil sınavlarından en az 55 puan veya eşdeğerliği kabul edilen uluslararası sınavlardan bu puan muadili bir puan alınmasını zorunlu kılar. Aynı fıkra, bu asgari puanın programların özelliklerine göre yükseltilmesine üniversite senatolarının karar vereceğini belirtir.

Yüksek lisansta ise böyle bir ulusal zorunluluk yoktur. Aynı yönetmeliğin yüksek lisans başvurusunu düzenleyen 5. maddesinde aranan şartlar lisans diploması ve ALES puanıdır; yabancı dil puanı şartı bu maddede yer almaz. Maddenin üçüncü fıkrası, öğrenci kabulüne dair diğer hususların senato tarafından belirleneceğini düzenler. Dolayısıyla bir yüksek lisans programında yabancı dil puanı isteniyorsa bunun kaynağı ulusal yönetmelik değil, ilgili üniversitenin kendi düzenlemesidir.

Aday: Yüksek lisans için yabancı dil puanı zorunlu değilse, İngilizce programa dilsiz mi başvurabiliyorum?
Danışman: İki farklı şeyi ayırmak gerekiyor. Başvuru şartı ile programa başlama şartı aynı şey değil.
Aday: Farkı ne?
Danışman: Başvuruda yabancı dil puanı isteyip istememek üniversitenin kararı. Ama program İngilizce yürütülüyorsa, kayıt sonrasında dil yeterliğinizi göstermeniz mevzuat gereği zorunlu.
Aday: Gösteremezsem?
Danışman: O zaman zorunlu hazırlık sınıfına devam ediyorsunuz. Yönetmelik bunu bir seçenek değil, yükümlülük olarak tanımlıyor.
Aday: Yani iki ayrı eşik var.
Danışman: Evet. Birincisi kurumun ilanında yazar, ikincisi yönetmelikten gelir. Başvuru öncesinde ikisini de kontrol etmek gerekir.

Bölüm 4: Hazırlık sınıfı ve yeterlik sınavı: iki yıl kuralı

Yönetmeliğin 6. maddesi, öğretim dili kısmen veya tamamen yabancı dilde olan bir programa ilk defa kayıt yaptıran öğrencilerin, kayıt yaptırdığı öğretim yılının başında yükseköğretim kurumu tarafından düzenlenen yabancı dil seviye tespit ve/veya yeterlilik sınavına tabi tutulacağını belirtir. Bu sınavdan alınan puana göre öğrencinin hazırlık sınıfından muaf olup olmadığı ve hangi seviyeden öğrenim göreceği belirlenir.

Aynı maddenin üçüncü fıkrası iki muafiyet yolu tanımlar. Birincisi, en az son üç yılında ilgili yabancı dilin anadil olarak konuşulduğu bir ülkede o ülke vatandaşlarının devam ettiği ortaöğretim kurumlarında eğitim görüp ortaöğrenimini bu kurumlarda tamamlamış olmaktır. İkincisi, Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen merkezî yabancı dil sınavları ile eşdeğerliği kabul edilen uluslararası sınavlarda yükseköğretim kurumu senatosunun belirlediği puanla başarılı olmaktır.

Bu ikinci yol, yazının en çok tekrarlanan mesajını doğrular: mevzuat bir taban puan söylemez, taban puanı senato belirler.

DİKKAT EDİLMESİ FAYDALI NOKTA
Yönetmeliğin 8. maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi ve on beşinci fıkrası, hazırlık sınıfını iki yıl içinde başarıyla tamamlayamayan öğrencilerin programdan ilişiğinin kesileceğini düzenler. Burada lisansüstü öğrenciler için ayrıca dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı vardır: on beşinci fıkranın devamında, hazırlık sınıfında başarısız olarak ilişiği kesilen öğrencilerin öğretim dili Türkçe olan bir programa yerleştirilmesine ilişkin düzenleme yalnızca önlisans ve lisans öğrencileri için öngörülmüştür. Ayrıca 8. maddenin dokuzuncu fıkrasına göre hazırlık sınıfında geçirilen süre, öğrencinin lisansüstü programda görmekle yükümlü olduğu derslere ilişkin kredi saatleri bakımından dikkate alınmaz.

Bölüm 5: İngilizce yüksek lisans sunan üniversitelerden örnekler

Aşağıdaki tablo, kendi resmî sayfasında İngilizce yürütülen yüksek lisans programı sunduğu doğrulanabilen üniversitelerden bir seçkidir. Tablo bir sıralama değildir, kapsayıcı bir liste de değildir; yalnızca kurumun kendi beyanına dayanan doğrulanmış örnekler içerir.

Tablo 2 — Resmî sayfasında İngilizce yüksek lisans programı doğrulanan üniversitelerden örnekler

Bu tablo hazırlanırken üç kurum daha incelenmiş, ancak öğretim diline dair açık bir kurumsal beyan yerine yalnızca program adı ya da ders etiketi düzeyinde bilgi bulunabildiği için tabloya alınmamıştır. Bir kurumun listede bulunmaması, İngilizce program sunmadığı anlamına gelmez; yalnızca bu yazı için doğrulanamadığı anlamına gelir.

Dil belgenizin başvuru dönemine yetişip yetişmediğini nasıl kontrol edersiniz?

1. Elinizdeki dil sınavı sonucunun hangi kurumca yapıldığını ve geçerlilik süresini belirleyin. Yönetmelik md. 6/4, geçerlilik süresi için sınavı yapan kurumun belirlediği süreyi esas alır; süre belli değilse Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir.

2. Bazı kurumlar kendi sayfalarında bu süreyi ayrıca ilan eder. Örneğin Bilkent Üniversitesi, kabul ettiği sınavlar için "Validity period for all exams: 2 years" ifadesini yayımlamaktadır.

3. Belgenin geçerlilik penceresinin kapanış tarihini bulun.

4. Başvurmayı düşündüğünüz dönemin başvuru ve kayıt tarihlerini bu pencerenin içine düşürüp düşürmediğinizi kontrol edin.

5. İki ayrı kuruma başvuracaksanız bu kontrolü ayrı ayrı yapın: kabul edilen sınav listeleri ve asgari puanlar kurumdan kuruma değişir. Not: Bu adımlar yalnızca belgenin geçerliliğiyle ilgilidir. Puanın yeterli olup olmadığı, kurumun ilanında yazan asgari değere göre belirlenir.

Bölüm 6: Kabul edilen sınavlar ve kurumdan kuruma değişen eşikler

Yabancı Dil Yönetmeliği hangi sınavların kabul edileceğini isim isim saymaz; "Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen merkezî yabancı dil sınavları ile eşdeğerliği kabul edilen uluslararası yabancı dil sınavları" ifadesini kullanır ve taban puanı senatoya bırakır. Sonuç olarak kabul edilen sınav listesi ve asgari puanlar üniversiteden üniversiteye farklılaşır.

Aşağıdaki tablo bu farklılığı göstermek için hazırlanmıştır. Değerler, kurumların yazının hazırlandığı tarihte kendi sayfalarında yayımladığı bilgilerdir ve değişebilir; bağlayıcı olan her zaman kurumun güncel ilanıdır.

Tablo 3 — Bazı kurumların yayımladığı lisansüstü dil yeterlik bilgilerinden örnekler

Tablodaki aralık, tek bir "İngilizce yüksek lisans için şu puan gerekir" cümlesinin neden kurulamayacağını açıkça gösterir. Aynı sınav türünde bile kurumların ilan ettiği asgari değerler birbirinden belirgin biçimde ayrışmaktadır.

Bir başka değişken, kurumun kendi yeterlik sınavıdır. Yönetmeliğin 6. maddesinin birinci fıkrası, yükseköğretim kurumlarının senato kararıyla seviye tespit sınavı ile yeterlilik sınavını tek bir sınav ya da ayrı ayrı sınavlar hâlinde uygulayabileceğini düzenler. Birçok kurum, dışarıdan alınan bir sınav belgesinin yanında kendi yeterlik sınavını da bir yol olarak sunar.

Bölüm 7: Sık karıştırılan bir nokta

En yaygın karışıklık, "İngilizce program" etiketinin her yerde aynı şeyi ifade ettiği varsayımıdır. Mevzuat iki ayrı kategori tanımladığı için bu doğru değildir: bir program kısmen yabancı dilde olabilir, yani derslerin toplam kredisinin en az %30'u İngilizce verilir; ya da tamamen yabancı dilde olabilir, yani müfredatın tamamı İngilizcedir. Programın hangi kategoride olduğu, alacağınız derslerin dilini ve tez dilinizi doğrudan belirler.

SIK KARIŞTIRILAN BİR NOKTA
İkinci karışıklık, başvuru şartı ile programa devam şartının aynı şey sanılmasıdır. Bir üniversite yüksek lisans başvurusunda yabancı dil belgesi istemeyebilir; çünkü Lisansüstü Yönetmeliği'nin yüksek lisansı düzenleyen maddesinde böyle bir zorunluluk yoktur. Ancak program İngilizce yürütülüyorsa, Yabancı Dil Yönetmeliği'nin 8. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca öğrenci ya yeterlik sınavında başarılı olur, ya muafiyet kapsamına girer, ya da zorunlu hazırlık sınıfına devam eder. "Başvuruda istenmiyor" ile "gerekmiyor" aynı anlama gelmez.

Üçüncü karışıklık, kurumların yayımladığı puanların ulusal bir standart sanılmasıdır. Yönetmelik açık biçimde taban puanı senatoya bırakır. Bu nedenle bir üniversitenin sayfasında gördüğünüz asgari değer, başka bir üniversite için bağlayıcı değildir. Aynı şey kabul edilen sınav listesi için de geçerlidir.

Dördüncü ve daha teknik bir karışıklık, internette dolaşan eski yönetmelik nüshalarından kaynaklanır. Yabancı Dil Yönetmeliği yayımlandıktan sonra birkaç kez değiştirilmiştir; bazı üniversite sunucularındaki nüshalar bu değişiklikleri içermez. Bir hükmü esas alacaksanız, nüshanın güncel olup olmadığını kontrol etmek gerekir.

Bölüm 8: Program seçerken kontrol edilebilecek başlıklar

Aşağıdaki başlıklar bir formül değil, karar öncesi bakılabilecek bir kontrol listesidir. Her birinin yanıtı programa ve kuruma özgüdür.

Öğretim dili tam olarak nedir? Programın tamamen mi yoksa kısmen mi İngilizce yürütüldüğünü, kurumun bilgi paketinden ya da enstitü sayfasından doğrulayın. Tamamen İngilizce yürütülen bir programda tez de İngilizce yazılır.

Başvuruda hangi belgeler isteniyor? ALES puan türü ve asgari değeri, yabancı dil belgesi istenip istenmediği ve isteniyorsa hangi sınavların kabul edildiği ilanda yazar.

Yeterlik sınavı ve muafiyet nasıl işliyor? Kurumun kendi yeterlik sınavını uygulayıp uygulamadığını, muafiyet için hangi sınav ve puanları kabul ettiğini kontrol edin.

Hazırlık sınıfı sizin için geçerli mi? Yeterlik sınavında başarılı olamayan ya da muafiyet kapsamına girmeyen öğrenciler için hazırlık zorunludur ve iki yıllık üst sınır uygulanır. Bu, toplam eğitim planınızı etkiler.

Dil belgenizin geçerlilik süresi ne zaman doluyor? Sınavı yapan kurumun belirlediği süre esastır. Başvuru ve kayıt tarihlerinin bu pencerenin içinde kaldığından emin olun.

Bilgiyi nereden doğruladınız? Üçüncü kaynaklar yerine kurumun kendi enstitü sayfasını ve güncel ilanını esas almak, bu konuda en güvenilir yoldur.

Gerçek Hayattan Örnekler

Selim — 24, mühendislik mezunu, tamamen İngilizce bir programa girmek istiyor

Selim iki farklı üniversitenin bilgisayar mühendisliği yüksek lisans programını inceliyor. İkisi de "İngilizce" etiketi taşıyor; ancak bilgi paketlerini açtığında birinin müfredatının tamamının İngilizce olduğunu, diğerinde ise derslerin bir kısmının Türkçe yürütüldüğünü görüyor. Bu fark onun için önemli, çünkü tezini İngilizce yazmayı planlıyor ve mevzuatın tamamen yabancı dilde yürütülen programlarda sınav, ödev ve tez dilini de belirlediğini okumuş. Kararını etikete değil, bilgi paketindeki ders dillerine bakarak veriyor. Ardından her iki kurumun kabul ettiği dil sınavlarını ve asgari puanlarını ayrı ayrı not ediyor, elindeki belgenin bu listelerde yer alıp almadığını kontrol ediyor ve eksik kalan noktaları enstitüye sormak üzere bir liste hâline getiriyor.

Zeynep — 27, çalışan, tezsiz bir İngilizce programa bakıyor

Zeynep başvuru koşullarını okuduğunda bir programın yabancı dil belgesi istemediğini görüyor ve bunu ilk anda "dil şartı yok" diye yorumluyor. Enstitünün sayfasını daha dikkatli okuduğunda tabloyu tamamlıyor: program İngilizce yürütüldüğü için kayıt sonrasında yeterlik sınavına girmesi, başarılı olamazsa zorunlu hazırlık sınıfına devam etmesi gerekiyor. Bu, çalışma takvimini doğrudan etkileyen bir bilgi. Elindeki dil belgesinin kurumun muafiyet için kabul ettiği sınavlar arasında olup olmadığını kontrol ediyor ve puanının ilan edilen asgari değeri karşılayıp karşılamadığına bakıyor. Hazırlık ihtimalini baştan planına dâhil ederek, işinden izin gerekip gerekmeyeceğini şimdiden değerlendiriyor.

Mert — 30, iki farklı üniversiteye başvuracak

Mert aynı dil belgesiyle iki üniversiteye başvurmayı planlıyor. İki kurumun sayfalarını yan yana koyduğunda kabul edilen sınav listelerinin ve asgari puanların aynı olmadığını görüyor; bir kurumda yeterli olan puan, diğerinde eşiğin altında kalıyor. Bu farkın ulusal bir kuraldan değil, senato kararlarından doğduğunu okuyunca genel geçer bir eşik aramaktan vazgeçiyor. Belgesinin geçerlilik süresini de her iki kurumun başvuru ve kayıt takvimine göre ayrı ayrı kontrol ediyor. Sonuçta bir kuruma mevcut belgesiyle başvurmaya, diğeri için ise kurumun kendi yeterlik sınavına girmeye karar veriyor ve sınav tarihini takvimine işliyor.

Elif — 26, doktoraya devam etmeyi düşünüyor

Elif İngilizce bir yüksek lisans programına başvurmayı planlarken ileride doktora yapmak istediğini de hesaba katıyor. Lisansüstü Yönetmeliği'ni okuduğunda doktora kabulünde merkezî yabancı dil sınavlarından asgari bir puanın zorunlu tutulduğunu ve senatoların bu puanı yükseltebildiğini görüyor. Yüksek lisans aşamasında ise böyle bir ulusal zorunluluk bulunmadığını, şart konuluyorsa bunun kurumun kendi kararı olduğunu fark ediyor. Bu iki bilgiyi birleştirerek dil hazırlığını yalnızca yüksek lisansa girişe göre değil, doktora aşamasını da düşünerek planlıyor. Böylece aynı hazırlığı iki kez yapmak zorunda kalmayacağını hesaplıyor ve hedeflediği sınav tarihini buna göre belirliyor.

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; resmî bir başvuru rehberi ya da hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Aktarılan hükümler, yazının hazırlandığı tarihte erişilebilen yönetmelik nüshalarına; üniversitelere ilişkin bilgiler ise ilgili kurumların kendi resmî sayfalarında yayımladığı ifadelere dayanmaktadır. Yazıdaki üniversite listesi kapsayıcı bir liste ya da sıralama değildir. Mevzuat, senato kararları, kabul edilen sınav listeleri ve asgari puanlar zaman içinde değişebilir; internette dolaşan bazı yönetmelik nüshalarının güncel olmadığı görülmektedir. Başvuru yapmadan önce başvurulacak kurumun güncel ilanının ve yürürlükteki mevzuatın doğrudan incelenmesi gerekir. Bağlayıcı olan, ilgili kurumun kendi resmî duyurusu ile Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir.