Öncelikli Alan Doktorasına Merkezî Yazılı Sınavla Öğrenci Seçimi

İçindekiler

• Genel Bilgilendirme: sistemin kısa cevabı ve temel veriler

• Öncelikli alan doktorasına merkezî yazılı sınavla seçim nedir?

• Hangi alanlarda kaç kontenjan açıldı?

• Seçim hangi yönetmeliklere dayanıyor?

• Başvuru ve seçim adım adım nasıl işler?

• Puan nasıl hesaplanır, hangi şartlar aranır?

• Enstitüye yapılan doktora başvurusundan farkı ne?

• Merkezî yazılı sınav ALES'in yerine geçer mi?

• Adaylar başvurudan sonra neleri planlamalı?

• Gerçek Hayattan Örnekler: dört temsili aday durumu

• Sıkça Sorulan Sorular

• Kaynakça

• Yasal Bilgilendirme

Genel Bilgilendirme

Öncelikli alan doktorası merkezî yazılı sınav sistemi, YÖK'ün belirlediği üniversitelerin öncelikli teknoloji alanlarındaki doktora programlarına öğrencileri tek bir sınavla seçer ve seçilenleri araştırma görevlisi kadrosuna atar. YÖK'ün 2026 ilanına göre dört alanda toplam 550 kontenjan bulunuyor. Başvurular 8–22 Eylül 2026 arasında alınıyor, yazılı sınav 28 Kasım 2026'da ÖSYM tarafından yapılıyor.

Sistem, belirli alanlarda lisansüstü eğitime öğrenci seçimini üniversite enstitülerinin kendi değerlendirmesinden ayırıp merkezî bir sıralamaya bağlıyor. Yazıda resmî kaynaklar esas alındı: Resmî Gazete'de yayımlanan iki yönetmelik değişikliği, YÖK'ün 16 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren usul ve esasları, YÖK'ün başvuru ilanı ve Yükseköğretim İstatistikleri bülteni. Kontenjanlar, tarihler ve alan listesi ilk başvuru dönemine aittir; sonraki dönemlerde değişebilir.

Öncelikli alan doktorasına merkezî yazılı sınavla seçim nedir?

Öncelikli alan doktorasına öğrenci seçimi, YÖK'ün belirlediği yükseköğretim kurumlarında ve alanlarda açılan doktora kontenjanlarına adayların merkezî bir yazılı sınavla sıralandığı yoldur. Seçilen adaylar doktora öğrencisi olur ve üniversitelerde araştırma görevlisi kadrosuna atanır. YÖK bu yolu 29 Ağustos 2026'da "Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı" adıyla duyurdu.

Sistemin iki ayağı vardır. Birincisi lisansüstü eğitimdir: aday, yerleştiği üniversitenin enstitüsünde doktora programına kaydolur. Enstitü, üniversitelerde lisansüstü eğitimin yürütüldüğü, başvuru ve kayıt süreçlerini yöneten akademik birimdir. İkincisi istihdamdır: aynı aday, üniversite tarafından araştırma görevlisi kadrosuna atanır. YÖK'ün 16 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren usul ve esaslarının 7. maddesi, atamaların üniversiteler tarafından yürürlükteki mevzuat uyarınca yapılacağını belirtir.

Karar mekanizması üç kurum arasında paylaşılmıştır. YÖK alanları, üniversiteleri ve kontenjanları belirler, başvuruları kendi elektronik sistemi üzerinden alır ve sonuçları ilan eder. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) yazılı sınavı uygular. Üniversiteler ise kayıt ve atama işlemlerini yürütür. Adayın doktora eğitimi, yerleştiği üniversitenin enstitüsünde ve o üniversitenin lisansüstü mevzuatına göre sürdürülür.

İlk dönemin kapsamı dar tutulmuştur. YÖK'ün 29 Ağustos 2026 tarihli duyurusuna göre program ilk yılında 550, beş yıllık süreçte ise yaklaşık 3.000 genç araştırmacıyı hedefliyor. YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar aynı duyuruda programın amacını stratejik alanlarda nitelikli insan kaynağı yetiştirmek olarak tanımladı.

Bu yol, Türkiye'deki doktora başvurularının tamamını merkezîleştirmez. Bilişim veya yapay zekâ alanında doktora yapmak isteyen bir aday, üniversitelerin enstitü ilanlarına ayrıca başvurabilir. Doktora başvurusunun genel koşullarını, belgelerini ve aşamalarını görmek isteyenler için doktora başvurusu şartları ve doktora yapmak için gerekenler yazısı temel çerçeveyi sunuyor. Öncelikli alan yolunu ayıran şey, sınavın merkezî olması, puan formülünün yönetmelikle sabitlenmesi ve doktora yerinin araştırma görevliliğiyle birlikte gelmesidir.

Hangi alanlarda kaç kontenjan açıldı?

Öncelikli alan doktorası için 2026 ilanında dört alan ve toplam 550 kontenjan bulunuyor. Anadolu Ajansı'nın 11 Eylül 2026 tarihli haberine göre kontenjanların 222'si Yapay Zekâ ve Akıllı Sistemler, 144'ü Bilişim Teknolojileri, 108'i Siber Güvenlik ve 76'sı Donanım ve Bilgisayar Sistemleri alanına ayrıldı. Program bazındaki kontenjanlar YÖK'ün başvuru sisteminde listeleniyor.

Aşağıdaki tablo, alanların toplam içindeki ağırlığını ve tek bir üniversitede dağılımın nasıl görünebileceğini birlikte gösteriyor. Örnek olarak Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Personel Daire Başkanlığı'nın Eylül 2026 duyurusu kullanıldı.

Tablodaki yüzdeler Anadolu Ajansı'nın aynı haberinde verilen yaklaşık değerlerdir. KTÜ sütunu tek bir kurumun örneğidir; diğer üniversitelerde alan dağılımı farklıdır.

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü'nün 1 Eylül 2026 tarihli duyurusuna göre ilk etapta 23 araştırma üniversitesi programa katılıyor. YÖK ilanı, kontenjanların üniversitelere dağılımını tek bir listede vermiyor; dağılım başvuru ekranında program program görülüyor. Bu nedenle bir üniversitenin hangi alanda kontenjan açtığını görmenin en güvenilir yolu, YÖK başvuru sistemindeki program listesidir.

Tercih kuralı da alan dağılımıyla bağlantılıdır. YÖK ilanına göre aday, en fazla iki farklı alandan toplam beş tercih yapabilir. Örneğin yapay zekâ ve siber güvenlik alanlarını seçen bir aday, bu iki alandaki programlardan beşini sıralayabilir; üçüncü bir alandan tercih ekleyemez. Kontenjanı yüksek bir alan, yerleşmenin daha kolay olacağı anlamına gelmeyebilir. Aday sayısı ve puan dağılımı alanlara göre farklılaşabilir; incelenen resmî kaynaklarda 2026 dönemine ait başvuru istatistiğine rastlanmadı.

Seçim hangi yönetmeliklere dayanıyor?

Öncelikli alan doktorasına öğrenci seçimi iki yönetmelik hükmüne ve bir usul-esas belgesine dayanır. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 16. maddesine eklenen 7. fıkra yolu kurar. Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 15. maddesine eklenen 3. fıkra puanlamayı düzenler. İki değişiklik de 6 Mart 2026 tarihli, 33188 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Yolun temel hükmü Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'ndedir:

Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen yükseköğretim kurumlarının Yükseköğretim Kurulunca tespit edilen öncelikli alanlarındaki doktora programlarına Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen sayı kadar doktora öğrencisi seçimi; Türk vatandaşları için 9/11/2018 tarihli ve 30590 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri, yabancı uyruklular için Yükseköğretim Kurulunca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılır.
— Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md. 16/7, Resmî Gazete, 6 Mart 2026

Hüküm üç şeyi netleştirir. Kurumu, alanı ve kontenjan sayısını YÖK belirler. Türk vatandaşı adaylar için Merkezi Sınav Yönetmeliği uygulanır. Yabancı uyruklu adaylar için ise YÖK'ün ayrıca belirleyeceği usul ve esaslar esas alınır.

Merkezi Sınav Yönetmeliği'nin 15. maddesinin 3. fıkrası seçimin matematiğini kurar. Ön değerlendirmede ALES puanının yüzde 40'ı, yabancı dil puanının yüzde 30'u ve lisans mezuniyet notunun yüzde 30'u dikkate alınır. Kontenjanın en fazla dört katı aday yazılı sınava girer. Yazılı sınavda 70 puanın altında kalanlar ve nihai değerlendirme puanı 70'in altında olanlar başarısız sayılır.

Üçüncü belge, YÖK'ün "Öncelikli Alanlardaki Doktora Programlarına Öğrenci Seçilmesi ve Bu Öğrencilerin Araştırma Görevlisi Kadrolarına Atanmalarına ve Diğer Hususlara İlişkin Usul ve Esaslar" metnidir. Belge 16 Temmuz 2026'dan itibaren geçerlidir ve YÖK tarafından 28 Ağustos 2026'da duyurulmuştur. Usul ve esaslar başvuru ekranını, sonuçların ilanını, atamayı, bilimsel hazırlığı, yatay geçişi ve azami süre içinde mezuniyet koşulunu düzenler.

Resmî Gazete'deki hükümler ile usul ve esaslar değiştirilebilir. Başvuru öncesinde yönetmeliklerin Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel hâli ve YÖK'ün son duyurusu kontrol edilmelidir.

Başvuru ve seçim adım adım nasıl işler?

Öncelikli alanlardaki doktora programlarına seçim altı aşamada ilerler: elektronik başvuru, tercih, ön değerlendirme, merkezî yazılı sınav, nihai puan ve üniversitede atama. 2026 döneminde başvurular 8–22 Eylül 2026 arasında YÖK'ün "Öncelikli Alanlardaki Doktora Programlarına Başvuru Sistemi" üzerinden alınıyor, yazılı sınav 28 Kasım 2026'da yapılıyor. Sözlü sınav uygulanmıyor.

YÖK ilanı ile usul ve esaslara göre süreç, hazırlık adımıyla birlikte şu sırayla ilerler:

1. Başvuru şartlarını kontrol edin: ALES Sayısal puanı, yabancı dil puanı, not ortalaması, yaş sınırı ve mezuniyet alanı ilanla karşılaştırılır.

2. Başvuruyu YÖK başvuru ekranından elektronik ortamda tamamlayın; usul ve esasların 4. maddesi başvurunun bu ekrandan yapılacağını belirtir.

3. Tercihleri belirleyin: en fazla iki farklı alandan toplam beş program seçilebilir.

4. Ön değerlendirme sonucunu izleyin: ALES yüzde 40, yabancı dil yüzde 30 ve lisans mezuniyet notu yüzde 30 ağırlıkla hesaplanır, kontenjanın en fazla dört katı aday sınava çağrılır.

5. Merkezî yazılı sınava girin: 28 Kasım 2026'daki sınavı ÖSYM uygular, 70 puanın altı başarısız sayılır.

6. Nihai sonucu takip edin: asıl adaylar ve kontenjan sayısı kadar yedek aday YÖK internet sitesinde ilan edilir.

7. Kayıt ve atamayı tamamlayın: doktora öğrencisi olmaya hak kazananların araştırma görevlisi kadrolarına atamasını üniversiteler yapar.

Sınavın yapısı hakkında YÖK'ün 29 Ağustos 2026 tarihli duyurusu, yazılı sınavın yarısının ortak temel modülden, diğer yarısının alan modülünden oluştuğunu belirtiyor. Ortak temel modül, öncelikli alan doktora yazılı sınavında alan modülünden ayrı tutulan ve sınavın yarısını oluşturan ortak bölümdür. Soru sayısı, süre ve konu listesi gibi ayrıntılar incelenen YÖK belgelerinde yer almıyor; bu bilgiler için ÖSYM'nin sınava ilişkin duyuruları beklenmelidir.

Takvimin bir inceliği vardır. ÖSYM'nin 2026-ALES Başvuru Kılavuzu'na göre 2026-ALES/3 oturumu 29 Kasım 2026'da, yani yazılı sınavdan bir gün sonra yapılıyor. Başvuru 22 Eylül 2026'da kapandığı için bu oturumun sonucu 2026 başvurusunda kullanılamaz. Başvuruda geçerli olan, başvuru tarihinde elde bulunan ALES sonucudur. ALES ve diğer sınav tarihlerini tek takvimde izlemek için Mezun Kampüsü'nün akademik tarihler sayfası kullanılabilir.

Puan nasıl hesaplanır, hangi şartlar aranır?

Öncelikli alanlardaki doktora seçiminde iki ayrı puan hesaplanır. Ön değerlendirme puanı ALES, yabancı dil ve lisans notundan oluşur ve kimin sınava gireceğini belirler. Nihai puan ise bu üç ölçüte yazılı sınavı ekler ve yüzde 30 yazılı sınav, yüzde 25 lisans notu, yüzde 25 ALES, yüzde 20 yabancı dil ağırlığıyla hesaplanır. Nihai puanı 70'in altında olan aday başarısız sayılır.

ALES, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan, lisansüstü programlara başvuruda ve akademik personel alımında kullanılan merkezî sınavdır (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı). Öncelikli alan yolunda ALES her iki aşamada da hesaba girer, ancak ağırlığı ön değerlendirmede daha yüksektir.

Ön değerlendirme ağırlıkları Merkezi Sınav Yönetmeliği'nin 15/3 maddesinden, nihai puan ağırlıkları usul ve esasların 6. maddesinden, asgari şartlar YÖK'ün 2026 ilanından alınmıştır. Asgari şartlar başvuru hakkı verir, yerleşmeyi garanti etmez.

Ağırlıkların etkisini temsilî bir hesapla görmek mümkündür. Bu örnek türetilmiştir ve resmî bir hesaplama aracı değildir. ALES puanı 80, yabancı dil puanı 70 ve 100'lük sisteme çevrilmiş lisans notu 80 olan bir adayın ön değerlendirme puanı 32 + 21 + 24 işlemiyle 77 olur. Aynı aday yazılı sınavdan 75 alırsa nihai puanı 22,5 + 20 + 20 + 14 işlemiyle 76,5 olur. Lisans notunun 100'lük sisteme hangi tabloyla çevrileceği için YÖK ilanı ve başvuru sistemindeki açıklamalar esas alınmalıdır.

Başvuru iki mezuniyet yolundan yapılabilir. YÖK ilanına göre birinci yol, belirtilen lisans alanlarından mezun olup bu alanlardan birinde tezli yüksek lisans yapmış olmaktır. İkinci yol, yüksek lisans olmadan lisans derecesiyle başvurudur; bu durumda not ortalaması en az 3,00 ve ALES puanı en az 80 aranır. Lisans derecesiyle doktoraya kabulün genel koşulları bütünleşik doktora programının şartları yazısında ayrıntılı olarak işleniyor.

Genel şartlar da vardır. YÖK ilanı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesindeki genel şartları, araştırma görevliliğine engel sağlık durumu bulunmamasını ve 1 Ocak 2026 itibarıyla 35 yaşın doldurulmamış olmasını arar. 1 Ocak 1991 ve sonrasında doğanlar yaş şartını karşılar.

Enstitüye yapılan doktora başvurusundan farkı ne?

Öncelikli alan yolu ile enstitüye yapılan klasik doktora başvurusu arasındaki temel fark, değerlendirmenin kim tarafından ve hangi formülle yapıldığıdır. Klasik başvuruda her üniversite kendi ilanını, değerlendirme ölçütlerini ve bilim sınavını belirler. Öncelikli alan yolunda ise YÖK kontenjanı belirler, ÖSYM tek bir yazılı sınav uygular ve puan formülü yönetmelikle sabittir.

Bilim sınavı, üniversitelerin lisansüstü başvurularda uyguladığı, alan bilgisini ölçen yazılı veya sözlü değerlendirmedir; merkezî bir sınav değildir ve kapsamı programa göre değişir. Öncelikli alan yolundaki yazılı sınav bu tanımın dışında kalır, çünkü tek merkezden ve tüm adaylar için aynı takvimle uygulanır.

İki yol arasındaki başlıca farklar şöyle özetlenebilir:

• Kontenjan: Klasik başvuruda genellikle enstitü önerisiyle üniversite belirler; öncelikli alan yolunda YÖK alan ve kurum bazında belirler.

• Sınav: Klasik başvuruda bilim sınavı veya mülakat programa göre değişir; öncelikli alan yolunda ÖSYM'nin uyguladığı tek bir merkezî yazılı sınav vardır ve sözlü sınav yoktur.

• Puan formülü: Klasik başvuruda üniversite yönetmelik sınırları içinde belirler; öncelikli alan yolunda Merkezi Sınav Yönetmeliği md. 15/3 ile sabittir.

• Takvim: Klasik başvurular üniversiteden üniversiteye farklı tarihlerde açılır; öncelikli alan yolunda tek başvuru dönemi ve tek sınav tarihi vardır.

• Statü: Klasik başvuruda kabul doktora öğrenciliği sağlar; öncelikli alan yolunda doktora yeri araştırma görevlisi kadrosuyla birlikte gelir.

• Tercih: Klasik başvuruda aday farklı üniversitelerin ilanlarına ayrı ayrı başvurabilir; öncelikli alan yolunda iki alandan en fazla beş tercih yapılır.

Araştırma görevlisi kadrosu da farklı bir çerçevede doldurulur. Üniversitelerin olağan araştırma görevlisi ilanları, ön değerlendirme ve giriş sınavı ağırlıkları bakımından kendi kurallarına tabidir; bu kuralların ayrıntıları araştırma görevlisi olma koşulları ve süreci yazısında anlatılıyor. Öncelikli alan yolu ise aynı yönetmeliğin 15. maddesine eklenen ayrı bir fıkrayla işler.

İki yol birbirini dışlamaz. 2026 yılında yükseköğretim mevzuatında yapılan diğer değişikliklerle birlikte bu düzenlemenin yerini görmek isteyenler 2026'da yükseköğretimde değişen kurallar ve yürürlük tarihleri yazısına bakabilir. Aynı alanda doktora hedefleyen bir aday, öncelikli alan başvurusunu yaparken üniversitelerin enstitü ilanlarını da izleyebilir.

Merkezî yazılı sınav ALES'in yerine geçer mi?

Hayır, öncelikli alanlardaki doktora seçiminde uygulanan merkezî yazılı sınav ALES'in yerine geçmez. Merkezi Sınav Yönetmeliği'nin 15/3 maddesine göre ALES hem ön değerlendirmede yüzde 40, hem nihai puanda yüzde 25 ağırlıkla hesaba girer. ALES Sayısal puanı olmayan aday başvuru şartını karşılamaz. Yazılı sınav, ALES'e eklenen ikinci ve alana özgü bir ölçümdür.

Karışıklığın bir kaynağı adlandırmadır. ALES de merkezî bir sınavdır ve bazı metinlerde "merkezî sınav" ifadesi ALES için kullanılır. Öncelikli alan yolundaki "merkezî yazılı sınav" ise ayrı bir sınavdır: 28 Kasım 2026'da yapılır, yalnızca ön değerlendirmeyi geçen adaylar girer ve ortak temel modül ile alan modülünden oluşur. ALES ise 2026 yılında üç oturumda yapılır ve ÖSYM'nin 2026-ALES Başvuru Kılavuzu'na göre sonuçlar açıklandığı tarihten itibaren beş yıl geçerlidir.

İkinci karışıklık, üniversitelerin kendi yazılı sınavlarıyla ilgilidir. Enstitülerin uyguladığı yazılı bilim sınavı ile ALES arasındaki farkı ayrıntılı görmek isteyenler ALES ile yazılı bilim sınavı arasındaki fark yazısını okuyabilir. Öncelikli alan yolundaki merkezî yazılı sınav, bilim sınavının merkezî bir karşılığı gibi düşünülebilir, ancak hukuki dayanağı ve uygulayıcısı farklıdır.

Üçüncü karışıklık "öncelikli alan" teriminden doğar. YÖK 100/2000 Doktora Burs Programı da öncelikli alanlar üzerinden yürür, ancak burs odaklı bir programdır ve alan listesi üniversiteye göre değişir. Programın başvuru ve değerlendirme yapısı YÖK 100/2000 doktora bursunun başvuru süreci yazısında anlatılıyor. Merkezî yazılı sınavla seçim ise dört teknoloji alanıyla sınırlıdır ve doktora yerini araştırma görevlisi kadrosuyla birleştirir.

Adaylar başvurudan sonra neleri planlamalı?

Öncelikli alanlardaki doktora programlarına başvuran bir aday için başvuru sonrası dönem iki işe ayrılır: 28 Kasım 2026 sınavına hazırlık ve kazanılması hâlinde doktora ile araştırma görevliliğini birlikte sürdürmeye hazırlık. Usul ve esaslar, yerleşen adayın azami süre içinde doktorayı tamamlamasını ve kadroya başlamasını bekler. Plan, bu iki koşula göre kurulabilir.

Azami süre, bir lisansüstü programın mevzuatta belirlenen, kayıt hakkının sona ermesinden önce tamamlanması gereken en uzun öğrenim süresidir. Usul ve esasların 9. maddesine göre öncelikli alanlarda araştırma görevlisi kadrosuna atananlardan bu süre içinde eğitimini tamamlamayanların kadroyla ilişiği kesilir. Doktora sürelerinin yüksek lisansla ve lisansla kabul edilenler için nasıl hesaplandığı doktora azami süresi ve kaç yılda bitmesi gerektiği yazısında anlatılıyor.

Usul ve esaslar başka koşullar da getirir. Atanmaya hak kazandığı hâlde göreve başlamayan veya başladıktan sonra istifa eden adayların, bu kapsamdaki kontenjanlara yeniden başvurmaları hâlinde ön değerlendirme ve nihai puanları, sonuç tarihinden itibaren bir yıl süreyle yüzde 10 düşürülür. Yanlış beyan nedeniyle ataması yapılmayanların başvurusu iki başvuru dönemi boyunca kabul edilmez.

Alan farkı olan adaylar için bir ara adım bulunabilir. Bilimsel hazırlık, lisansüstü programa farklı bir alandan kabul edilen öğrencinin, asıl programa başlamadan önce tamamlaması istenen tamamlama dersleri programıdır. Usul ve esasların 8. maddesi, yerleşilen üniversitenin bu eğitimi verebileceğini belirtir. Başka bir lisansüstü programda kayıtlı olan adaylar için ise yatay geçiş gündeme gelir. Yatay geçiş, bir yükseköğretim programından, belirlenen koşulları sağlayarak başka bir programa geçiş yapılmasıdır.

• Başvurunun 22 Eylül 2026'dan önce tamamlandığını ve tercihlerin kaydedildiğini başvuru ekranından doğrulayın.

• ALES, yabancı dil ve not belgelerindeki bilgilerin başvuruya girilen bilgilerle aynı olduğunu kontrol edin.

• Ön değerlendirme sonuçlarını YÖK'ün internet sitesinden takip edin.

• 28 Kasım 2026 sınavı için ortak temel modül ve seçtiğiniz alan modülüne göre çalışma planı hazırlayın.

• ÖSYM'nin sınav giriş belgesi ve sınav kurallarına ilişkin duyurularını izleyin.

• Yerleşme hâlinde üniversitenin kayıt ve atama belgelerini önceden hazırlayın.

• Kayıtlı olduğunuz başka bir lisansüstü program varsa yatay geçiş koşullarını enstitüye sorun.

Takvim ve koşullar dönemden döneme değişebilir. Her aşamadan önce YÖK'ün güncel ilanı, ÖSYM duyuruları ve yerleşilen üniversitenin enstitü ilanı kontrol edilmelidir.

Gerçek Hayattan Örnekler

Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır.

Zeynep: tezli yüksek lisanstan doktoraya

Zeynep bilgisayar mühendisliği lisansından sonra aynı alanda tezli yüksek lisansını bitirmiştir ve 29 yaşındadır. ALES Sayısal ve yabancı dil puanları ilandaki asgari şartların üzerindedir. Zeynep, yapay zekâ ve siber güvenlik alanlarını seçer ve iki alandan toplam beş program sıralar. Tercih listesini kurarken yalnızca kontenjan büyüklüğüne değil, programların bulunduğu üniversitelerin araştırma konularına da bakar. Böylece yerleştiği yerde hem doktora tezini hem araştırma görevliliğini ilgi alanına yakın bir grupta sürdürme olasılığını artırır. Sınava kadar ortak temel modül ve yapay zekâ alan modülü için ayrı çalışma blokları planlar.

Mert: lisans derecesiyle başvurmayı düşünen aday

Mert matematik bölümünü 4 üzerinden 3,20 ortalamayla bitirmiştir, ancak ALES Sayısal puanı 78'dir. Lisans derecesiyle başvuruda ALES puanının en az 80 olması istendiği için Mert 2026 döneminde bu yoldan başvuru şartını karşılamaz. Mert iki seçeneği değerlendirir. Birincisi, sonraki başvuru dönemleri açıklandığında geçerli olacak daha yüksek bir ALES puanı için hazırlanmaktır. İkincisi, üniversitelerin enstitü ilanlarındaki doktora veya tezli yüksek lisans programlarına başvurmaktır. Mert, tezli yüksek lisansı tamamlarsa ileride yüksek lisans derecesiyle başvuru yolunu da kullanabileceğini not eder. Bu yolda ALES Sayısal için aranan asgari puanın 70 olduğunu da hesaba katar.

Elif: yaş şartı dışında kalan adayın seçenekleri

Elif 1990 doğumludur ve elektrik-elektronik mühendisliğinde tezli yüksek lisans yapmıştır. 1 Ocak 2026 itibarıyla 35 yaşını doldurduğu için öncelikli alan yolunun yaş şartını karşılamaz. Elif, siber güvenlik alanında doktora hedefini bırakmaz ve üniversitelerin enstitü ilanlarını takip etmeye karar verir. Enstitü başvurularında yaş şartının aranıp aranmadığını her üniversitenin kendi ilanından kontrol eder. Aynı zamanda burs olanaklarını araştırır ve öncelikli alan listesi olan burs programlarının başvuru koşullarını ayrıca inceler. Hedef üniversiteleri belirledikten sonra enstitü ilan tarihlerini tek bir takvimde toplar ve başvuru belgelerini dönem açılmadan hazırlar.

Selim: başka bir doktora programında kayıtlı aday

Selim bir devlet üniversitesinde bilgisayar mühendisliği doktorasının ilk yarıyılındadır. Öncelikli alan yolunda bilişim teknolojileri alanında bir programa başvurur ve yerleşirse ne olacağını merak eder. Usul ve esasların 9. maddesi, yerleşen adayların önceki lisansüstü programlarından yatay geçişinde Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 32. maddesinin birinci fıkrasının uygulanacağını belirtir. Selim, aldığı derslerin yeni programda nasıl sayılacağını öğrenmek için hem kayıtlı olduğu enstitüye hem tercih ettiği üniversitenin enstitüsüne danışmayı planlar. Başvurusunu tamamlarken mevcut programındaki ders ve seminer yükünü de not ederek olası intibak görüşmesine hazırlıklı gider.

Sıkça Sorulan Sorular

Mezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye'deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Bilişim, siber güvenlik ve yapay zekâ gibi öncelikli teknoloji alanlarında doktora düşünen adaylar Atlas üzerinden doktora programlarını filtreleyebilir, Tarihler bölümünden ALES ve başvuru dönemlerini izleyebilir, Duyurular bölümünden üniversitelerin enstitü ilanlarını takip edebilir ve Üniversiteler sayfası üzerinden ücretsiz başvuru oluşturabilir. Platform, merkezî seçim yolunun yanında enstitülerin kendi doktora ilanlarını da aynı ekranda görmeyi kolaylaştırır.

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel akademik, hukuki veya mali danışmanlık niteliği taşımaz. Öncelikli alan doktorasına öğrenci seçimi; Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md. 16/7, Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik md. 15/3 ve YÖK'ün 16 Temmuz 2026 tarihli usul ve esaslarına dayanır. Bu düzenlemeler, kontenjanlar, alanlar ve takvim zaman içinde değişebilir; üniversitelerin kayıt ve atama koşulları da dönemden döneme farklılaşabilir. Adayların başvuru öncesinde YÖK, ÖSYM ve ilgili üniversitenin güncel resmî açıklamalarını kontrol etmesi önerilir. Metindeki bilgiler en son 18 Eylül 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.