ALES Bilim Sınavı mı? Yazılı Bilim Sınavı ile ALES Farkı ve Hazırlık Rehberi (2026)

İçindekiler

1. Kısa cevap: ALES bir bilim sınavı değildir

2. ALES tam olarak neyi ölçüyor? Kılavuzun kendi cümlesi

3. "Yazılı bilim sınavı" mevzuatta nerede geçiyor?

4. Puan nasıl hesaplanıyor: ALES'in %50 tabanı ve bilim sınavının payı

5. Karıştırılan üçüncü sınav: doktora yeterlik sınavı

6. Akademik kadroda "giriş sınavı" da bir yazılı sınavdır

7. 2026'nın yeni başlığı: merkezi yazılı sınav (YÖK-YKDS)

8. İkisine birden hazırlık: 12 haftalık çalışma planı

9. Sıkça Sorulan Sorular

10. Kaynakça ve yasal bilgilendirme

Genel Bilgilendirme

Lisansüstü başvuru sezonu açıldığında en çok dolaşan sorulardan biri şudur: "ALES bilim sınavı mı, yoksa ayrıca bir bilim sınavına daha mı gireceğim?" Sorunun bu kadar sık sorulmasının çok makul bir nedeni var: Türkiye'de bir adayın lisansüstü yolculuğunda karşısına adı benzeyen ama işlevi bambaşka olan en az dört ayrı sınav çıkıyor ve bunların üçünün içinde "sınav" kelimesi geçiyor.

Kısa cevabı baştan verelim: ALES, alan bilgisi ölçen bir bilim sınavı değildir. Yazılı bilim sınavı ise üniversitelerin kendi açtığı, alan bilginizi ölçen ayrı bir aşamadır. İkisi birbirinin yerine geçmez; çoğu programda birlikte kullanılır.

Bu rehber, iki sınavı yan yana koyup farkı mevzuat düzeyinde ayrıştırıyor. İçerikteki bilgiler; Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20 Nisan 2016, Sayı 29690), bu yönetmeliğin 6 Mart 2026 tarihli değişikliği, Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 9 Kasım 2018, Sayı 30590) ve bunun yine 6 Mart 2026 tarihli değişikliği, 2026-ALES Başvuru Kılavuzu, ÖSYM Sınav Takvimi, YÖK'ün 8 Eylül 2026 tarihli duyurusu ile YÖK Yükseköğretim İstatistikleri 2025-2026 Bülteni'nden derlendi.

Ölçek fikri vermek gerekirse: YÖK'ün 27 Mart 2026'da yayımladığı bültene göre Türkiye'de 208 yükseköğretim kurumunda 330.464 yüksek lisans ve 89.665 doktora öğrencisi öğrenim görüyor; toplam lisansüstü öğrenci sayısı 420.129. Bu kalabalığın neredeyse tamamı, bu yazıda ayrıştırdığımız sınav basamaklarından geçerek programına yerleşti.

Net Cevaplar

ALES bilim sınavı mı? Hayır. 2026-ALES Başvuru Kılavuzu'nun 3.1 Sınavın Kapsamı bölümü bunu doğrudan söylüyor: "Sorular, belirli yükseköğretim programlarında kazanılan yeterlikleri ve bilgileri ölçmeye yönelik olmayacak, farklı alanlardan gelen yükseköğretim kurumu mezunlarının cevaplayabilecekleri nitelikte olacaktır." Sınav, "sayısal ve mantıksal akıl yürütme (muhakeme)" ile "sözel akıl yürütme (muhakeme)" becerilerini ölçen iki testten oluşuyor.

O zaman yazılı bilim sınavı nedir? Üniversitelerin lisansüstü başvurularında uygulayabildiği, alan bilginizi ölçen ayrı bir sınavdır. Mevzuattaki adı "yazılı olarak yapılacak bilimsel değerlendirme"dir (Lisansüstü Yönetmelik md. 5/4 ve md. 16/1-c).

Her programda bilim sınavı yapılıyor mu? Hayır. Aynı yönetmelik, yükseköğretim kurumlarının yalnız ALES puanı ile de öğrenci kabul edebileceğini açıkça söylüyor. Yani uygulama üniversiteden üniversiteye, hatta anabilim dalından anabilim dalına değişebilir.

Bilim sınavı yazılı mı, sözlü mü? İkisi de olabilir. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün ifadesiyle: "Yazılı bilim sınavı klâsik sınav formatında, sözlü bilim sınavı jüri üyelerinin karşısında sözlü mülâkat olarak gerçekleşmektedir."

ALES puanım yüksekse bilim sınavı önemsiz mi? Hayır. ALES'in ağırlığı %50'den az olamaz ama kalan pay bilim sınavı ve not ortalamasına ayrılabilir; ayrıca bilim sınavına baraj konulabiliyor. Örneğin DEÜ SBE'de bilim sınavı barajı tezli yüksek lisansta 65, doktorada 75 olarak duyurulmuş; sınava girmeyen aday değerlendirmeye alınmıyor.

Doktora yeterlik sınavı da bilim sınavı mı? Hayır, o bambaşka bir aşamadır. Yönetmelik md. 19/4 uyarınca doktora yeterlik sınavı, programa girdikten sonra "yazılı ve sözlü olarak iki bölüm halinde" yapılır.

Akademik kadro başvurusundaki "giriş sınavı" hangisi? 2018 tarihli Yönetmelik md. 11/1 uyarınca, kapsamdaki kadrolarda giriş sınavı "ilan edilen alanla ilgili bilgi düzeyini ölçecek şekilde sadece yazılı sınav" olarak yapılır. Yani akademik kadroda da ALES'in yanında ayrı bir yazılı sınav vardır.

2026'da merkezi bir yazılı bilim sınavı geldi mi? Evet, belirli bir alan için. 6 Mart 2026 tarihli değişiklikle öncelikli alanlardaki doktora programlarına öğrenci seçimi için merkezi yazılı sınav düzenlendi; ÖSYM Sınav Takvimi'nde 2026-YÖK-YKDS adıyla yer alıyor ve sınav 28 Kasım 2026'da yapılacak.

1. Kısa Cevap: ALES Bir Bilim Sınavı Değildir

Karışıklığın kaynağı aslında ALES'in tam adında gizli: Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı. Adında "giriş" var, "bilim" yok. ÖSYM'nin kendi tanımına göre ALES, 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye 5538 sayılı Kanunla eklenen Ek Madde 8 uyarınca üç ayrı amaca puan sağlar: yükseköğretim kurumlarında öğretim görevlisi, araştırma görevlisi, uzman gibi kadrolara yapılacak atamalarda; ülkemizde lisansüstü eğitime girişte; ve yurt dışına lisansüstü eğitim için gönderilecek adayların seçiminde.

Dikkat edilecek nokta şu: ALES bir puan sağlayıcıdır, bir seçici değildir. Seçimi yapan kurum, o puanı kendi ölçütleriyle birleştirir. İşte bilim sınavı tam olarak bu birleştirme aşamasında devreye girer.

Dört farklı sınavı tek tabloda görmek meseleyi büyük ölçüde çözüyor:

Bu tabloyu bir kez içselleştirdiğinizde, forumlarda dolaşan "ALES'ten 80 aldım, bilim sınavına gerek var mı?" tarzı sorular kendiliğinden cevaplanır: ALES puanı bir ön koşul ve bir ağırlıktır; bilim sınavı ise ayrı bir aşamadır.

2. ALES Tam Olarak Neyi Ölçüyor? Kılavuzun Kendi Cümlesi

Bu sorunun cevabını yorumla değil, 2026-ALES Başvuru Kılavuzu'nun 3.1 Sınavın Kapsamı bölümündeki birebir ifadeyle vermek en sağlıklısı:

"Sayısal Testi, adayların sayısal ve mantıksal akıl yürütme (muhakeme) becerilerini ölçmeye yönelik 50 sorudan; Sözel Testi, sözel akıl yürütme (muhakeme) becerilerini ölçmeye yönelik 50 sorudan oluşacaktır."

Aynı bölümde, bu yazının ana sorusunu tek başına cevaplayan bir cümle daha var:

"Sorular, belirli yükseköğretim programlarında kazanılan yeterlikleri ve bilgileri ölçmeye yönelik olmayacak, farklı alanlardan gelen yükseköğretim kurumu mezunlarının cevaplayabilecekleri nitelikte olacaktır."

Bu, tartışmayı bitiren ifadedir: ALES, tanımı gereği programa özgü bilgi ölçmeyen bir sınavdır. Kılavuz ayrıca sınavın dilini de netleştirir: "Sınav Türkçe olacaktır."

İlk cümle ise üç şeyi birden söylüyor:

Birincisi, ölçülen şey "beceri"dir, "bilgi" değil. Kılavuz "akıl yürütme becerisi" diyor. Bir tarih mezunundan tarih bilgisi, bir makine mühendisinden termodinamik bilgisi istenmiyor. Bu yüzden ALES'te tüm adaylar aynı soruları çözer.

İkincisi, sınav iki testten oluşur ve toplam 100 sorudur. Süre 150 dakika, sınav saati 10.15. Yani soru başına ortalama bir buçuk dakikadan biraz fazla süre düşüyor — ALES'in gerçek zorluğu, konunun derinliği değil tempodur.

Üçüncüsü, sonuç uzun ömürlüdür. ALES sonucu açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl geçerlidir. Bu, aday açısından rahatlatıcı bir çerçevedir: iyi bir ALES puanı, beş yıl boyunca farklı programlara ve farklı bilim sınavlarına açılan bir anahtar gibi çalışabilir.

Peki ALES neden alan bilgisi ölçmüyor? Çünkü ölçemez. Tek bir sınav oturumunda hukuktan moleküler biyolojiye kadar yüzlerce alanın bilgi düzeyini ölçmek pratikte mümkün değil. Sistem bu işi bilinçli olarak üniversiteye bırakmıştır — çünkü sizi hangi alanda değerlendireceğini bilen taraf, programı açan anabilim dalıdır. Bilim sınavının varlık nedeni tam olarak budur.

"Yazılı Bilim Sınavı" Mevzuatta Nerede Geçiyor?

Günlük dilde "bilim sınavı" diyoruz ama mevzuatta bu ifade aynen geçmez. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin kullandığı terim "yazılı olarak yapılacak bilimsel değerlendirme"dir.

Yüksek lisans için — MADDE 5/4:
"Yükseköğretim kurumları yüksek lisans programlarına yalnız ALES puanı ile de öğrenci kabul edebileceği gibi ALES puanına ek olarak lisans not ortalaması, yazılı olarak yapılacak bilimsel değerlendirme ve/veya mülakat sonucunu da değerlendirmeye alabilir."

Doktora için — MADDE 16/1-c:
"Doktora programına başvuracak olanların programa kabulünde, ALES puanı yanı sıra yazılı olarak yapılacak bilimsel değerlendirme sınavı ve/veya mülakat sonucu ile yüksek lisans derecesiyle başvuranlar için yüksek lisans not ortalaması da değerlendirilebilir."

Sanatta yeterlik için — MADDE 25/2:
Burada terminoloji değişir; değerlendirmeye mülakat / yetenek sınavı / portfolyö incelemesi sonucu girebilir. Sanat alanlarında ölçülen şey klasik bir yazılı sınavla değil, ürünle ve uygulamayla gösterilir.

Bu maddelerdeki iki kelime çok kritik: "edebilir" ve "ve/veya".

• "Edebilir" demek, bilim sınavının mevzuat tarafından zorunlu kılınmadığı anlamına gelir. Karar senatonundur. Bu yüzden bazı programlar yalnız ALES ve not ortalamasıyla öğrenci alırken, bazıları üç aşamalı bir süreç işletebilir.

• "Ve/veya" demek, bir programın yalnız yazılı, yalnız mülakat ya da ikisini birden uygulayabileceği anlamına gelir.

Pratikte bu, adaya şunu söyler: başvuracağınız programın ilanını okumadan hazırlık planı kurmayın. Aynı üniversitenin iki farklı enstitüsü, hatta aynı enstitünün iki farklı anabilim dalı farklı yöntem seçebilir.

Uygulamada nasıl görünüyor? Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, adayların en çok sorduğu noktayı şu cümleyle netleştiriyor: "Yazılı bilim sınavı klâsik sınav formatında, sözlü bilim sınavı jüri üyelerinin karşısında sözlü mülâkat olarak gerçekleşmektedir." Aynı enstitü, bilim sınavına girmeyen adayın değerlendirmeye alınmadığını da belirtiyor. Yani bilim sınavı, "isteğe bağlı ek puan" değil, sürecin zorunlu bir halkası olarak kurgulanabiliyor.

4. Puan Nasıl Hesaplanıyor: ALES'in %50 Tabanı ve Bilim Sınavının Payı

Burada mevzuatın koyduğu tek sabit kural şudur: ALES puanının ağırlığı %50'den az olamaz. Bu hüküm yüksek lisans için md. 5/3, doktora için md. 16/3, sanatta yeterlik için md. 25/4 olmak üzere üç yerde ayrı ayrı tekrarlanır. Aynı maddeler, kurumun yalnız ALES puanı ile de öğrenci kabul edebileceğini söyler.

Yani formül şöyle bir çerçeveye oturur:

• ALES payı: en az %50 (senato yükseltebilir)

• Kalan pay (en fazla %50): lisans/yüksek lisans not ortalaması + bilim sınavı + mülakat, senatonun belirlediği dağılımla

Somut bir örnek: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, tezli yüksek lisans ve doktora başarı puanını ALES %50 + lisans not ortalaması %25 + bilim sınavı %25 olarak duyuruyor. Bilim sınavı barajı tezli yüksek lisansta 65, doktorada 75. Tezsiz yüksek lisansta ise ALES aranmayabildiği için hesap tamamen değişiyor.

Bu örnek, adayların kafasındaki en yaygın yanılgıyı da düzeltiyor: %25'lik bir ağırlık "küçük" değildir. Çünkü baraj var. Baraja takılan aday, ALES'i ne olursa olsun listede yer alamayabilir.

Hesaplama Kutusu — Bilim Sınavı Ağırlığı Sıralamayı Nasıl Değiştirir?
Kurgu: Bir enstitünün tezli yüksek lisans formülü ALES %50 + lisans notu %25 + bilim sınavı %25, bilim sınavı barajı 65.
Aday A: ALES 82 · Lisans notu (100'lük) 78 · Bilim sınavı 62
(82 × 0,50) + (78 × 0,25) + (62 × 0,25) = 41 + 19,5 + 15,5 = 76,0
Ancak bilim sınavı notu 65 barajının altında olduğu için aday değerlendirme dışı kalabilir.
Aday B: ALES 71 · Lisans notu 74 · Bilim sınavı 88
(71 × 0,50) + (74 × 0,25) + (88 × 0,25) = 35,5 + 18,5 + 22 = 76,0
Barajı aştığı için listede yer alır.
Aday C: ALES 76 · Lisans notu 80 · Bilim sınavı 78
(76 × 0,50) + (80 × 0,25) + (78 × 0,25) = 38 + 20 + 19,5 = 77,5
Okunacak ders: ALES'te 11 puanlık üstünlük (82 → 71), bilim sınavındaki 26 puanlık farkla eşitlenebiliyor; barajı ıskalamak ise puan hesabını hiç yaptırmadan süreci bitirebiliyor. Rakamlar yalnızca mekanizmayı göstermek için kurgulanmıştır; kendi programınızın formülünü ve barajını ilanından teyit edin.

5. Karıştırılan Üçüncü Sınav: Doktora Yeterlik Sınavı

Adaylar "bilim sınavı" derken bazen aslında doktora yeterlik sınavını kastediyor. Bu ikisi birbirine hiç benzemez; aralarında yıllar vardır.

Yönetmelik md. 19/1, yeterlik sınavını şöyle tanımlar: "derslerini ve seminerini tamamlayan öğrencinin alanındaki temel konular ve kavramlar ile doktora çalışmasıyla ilgili bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmadığının ölçülmesidir."

Temel farklar:

• Kim girer: Bilim sınavına aday girer, yeterlik sınavına kayıtlı öğrenci girer.

• Ne zaman: Yeterlik sınavına, yüksek lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın, lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar girmek zorundadır (md. 19/2).

• Kaç hak: Bir öğrenci bir yılda en fazla iki kez yeterlik sınavına girer (md. 19/1).

• Nasıl yapılır: md. 19/4 açıktır — "Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olarak iki bölüm halinde yapılır. Yazılı sınavda başarılı olan öğrenci sözlü sınava alınır."

• Jüri: Sınav jürisi, en az ikisi kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur; danışmanın oy hakkı yoksa jüri altı üyeli olur (md. 19/3).

Bir de tezsiz yüksek lisans tarafında benzer adlı bir uygulama var: md. 11/4 uyarınca senatonun belirlediği esaslara göre tezsiz yüksek lisans programının sonunda yeterlik sınavı uygulanabilir. Yani "yeterlik" kelimesi de tek bir şeyi işaret etmiyor.

Özetle: girişte bilim sınavı, program içinde yeterlik sınavı. Bu ayrımı netleştirmek, hazırlık takviminizi kurarken yaşayacağınız kafa karışıklığının büyük bölümünü ortadan kaldırır.

6. Akademik Kadroda "Giriş Sınavı" da Bir Yazılı Sınavdır

Hedefiniz yalnız lisansüstü eğitim değil de araştırma görevlisi veya öğretim görevlisi kadrosuysa, karşınıza bir yazılı sınav daha çıkar. Bunun çerçevesi Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 9 Kasım 2018, Sayı 30590) ile çizilmiştir.

Önce eşikler. md. 6/1-b: ALES'ten en az 70, YÖK tarafından kabul edilen merkezî yabancı dil sınavından en az 50 puan gerekir. md. 5, ALES'te "alanlarındaki puan türünde 100 üzerinden 70 puan alanlar sınavda başarılı sayılırlar" der ve sonucun beş yıl geçerli olduğunu belirtir. md. 6/2 uyarınca üniversiteler senato kararıyla bu barajların üzerinde bir asgari puan belirleyebilir.

Sonra ön değerlendirme — md. 10. Sınav jürisi, ilan edilen kadro sayısının on katına kadar adayı belirler:

• Genel kadrolarda: ALES %60 + yabancı dil %40

• Yabancı dille eğitim/uygulamalı birim kadrolarında: ALES %40 + yabancı dil %60

• Meslek yüksekokullarına müracaatlarda: ALES %70 + lisans mezuniyet notu %30

Sonra giriş sınavı — md. 11/1. Kilit cümle şudur: kapsamdaki kadrolar için giriş sınavı "ilan edilen alanla ilgili bilgi düzeyini ölçecek şekilde sadece yazılı sınav olarak yapılır." Bilim alanı yabancı dille ilgili kadrolarda ise sadece sözlü sınav yapılır. md. 11/2 ayrıca jürinin sınavın "nesnel, ölçülebilir ve denetlenebilir" olmasını sağlamasını ve raportör üyenin soru ve cevapları tutanak altına almasını öngörür — bu, aday açısından önemli bir şeffaflık güvencesidir.

En son nihai değerlendirme — md. 12. Genel kadrolarda hesap şöyledir:

• ALES %30 + lisans mezuniyet notu %30 + yabancı dil %10 + giriş sınavı notu %30

• Yabancı dil ağırlıklı kadrolarda: ALES %30 + lisans notu %10 + yabancı dil %30 + giriş sınavı %30

• Meslek yüksekokullarında: ALES %35 + lisans notu %30 + giriş sınavı %35

• Değerlendirme puanı 65'in altında olanlar başarısız sayılır.

Bir de muafiyet var — md. 14/1. Doktorasını ya da tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta, veteriner hekimlikte uzmanlığını veya sanatta yeterliğini tamamlamış olanlarda ve yükseköğretim kurumlarında öğretim elemanı kadrolarında çalışmış/çalışmakta olanlarda merkezi sınav (ALES) şartı aranmaz. Muafiyetten yararlananların ALES puanı, md. 6/1-b uyarınca ön ve nihai değerlendirmede 70 olarak kabul edilir.

Buradaki tablo, lisansüstü girişin neredeyse aynadaki görüntüsüdür: merkezî bir puan (ALES) + kurumun kendi yazılı sınavı. Fark, ağırlıkların ve barajların mevzuatla sabitlenmiş olmasıdır; lisansüstü girişte bu takdir senatoya bırakılmıştır.

7. 2026'nın Yeni Başlığı: Merkezi Yazılı Sınav (YÖK-YKDS)

Bu yazının en güncel başlığı burası. 6 Mart 2026 tarihli ve 33188 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan iki ayrı değişiklikle, belirli alanlarda merkezî bir yazılı sınav modeli kuruldu.

Birinci değişiklik — Lisansüstü Yönetmeliği md. 16'ya eklenen 7. fıkra: YÖK tarafından belirlenen yükseköğretim kurumlarının, yine YÖK'çe tespit edilen öncelikli alanlarındaki doktora programlarına öğrenci seçimi; Türk vatandaşları için 2018 tarihli Yönetmelik hükümlerine, yabancı uyruklular için YÖK'ün belirlediği usul ve esaslara göre yapılır.

İkinci değişiklik — 2018 tarihli Yönetmeliğin md. 15'ine eklenen 3. fıkra. Mekanizmayı birebir tarif eder:

• (a) Yazılı sınava çağrı: Kontenjan sayısının en fazla 4 katı aday, ALES puanının %40'ı, yabancı dil puanının %30'u ve lisans mezuniyet notunun %30'u dikkate alınarak sınava girmeye hak kazanır. Yazılı sınav, YÖK tarafından belirlenen usul ve esaslar dahilinde merkezi olarak yapılır. Yazılı sınav sonucu 70 puanın altında olanlar başarısız sayılır.

• (b) Nihai değerlendirme: ALES %25 + lisans mezuniyet notu %25 + yabancı dil %20 + yazılı sınav notu %30. 70 puanın altında olanlar başarısız sayılır. Bu kapsamda doktora öğrencisi olmaya hak kazananların araştırma görevlisi kadrolarına atamaları yürürlükteki mevzuata göre yapılır.

Pratikte 2026'da ne oldu? YÖK'ün 8 Eylül 2026 tarihli duyurusuna göre başvurular 8–22 Eylül 2026 arasında e-Devlet şifresiyle basvuru.yok.gov.tr üzerinden alındı. Başvuru kılavuzuna göre toplam 550 kontenjan ilan edildi ve alanlar şunlar: bilişim teknolojileri, donanım ve bilgisayar sistemleri, siber güvenlik, yapay zekâ ve akıllı sistemler. Sınav tek aşamalı olacak ve sözlü sınav yapılmayacak; test yapısı Ortak Temel Test %50 + Alan Testi %50 olarak tanımlandı.

ÖSYM Sınav Takvimi'nde bu sınav 2026-YÖK-YKDS kodu ve "Yükseköğretim Kurumlarının Öncelikli Alanlardaki Doktora Programlarına Öğrenci Seçme Sınavı" adıyla yer alıyor: sınav 28 Kasım 2026, sonuç 24 Aralık 2026.

Dikkat çekici bir takvim detayı: 2026-YÖK-YKDS 28 Kasım, 2026-ALES/3 ise 29 Kasım 2026'da — yani arka arkaya iki gün. Her iki sınava da girmeyi planlayan adayların hazırlık ve dinlenme planını buna göre kurgulaması yerinde olur.

Bu düzenleme, yazının ana sorusuna bir katman daha ekliyor: artık "merkezî sınav = ALES, alan sınavı = üniversite" denklemi tek başına yetmiyor. Belirli alanlarda merkezî bir alan sınavı da devrede. Ancak bunun kapsamı sınırlıdır; adayların büyük çoğunluğu için klasik yol — ALES + enstitünün kendi bilim sınavı — geçerliliğini koruyor.

8. İkisine Birden Hazırlık: 12 Haftalık Çalışma Planı

İki sınav farklı şeyler ölçtüğü için hazırlık yöntemleri de farklıdır. Aynı çalışma saatini ikisine birden harcamaya çalışmak, genellikle her ikisinde de ortalama sonuç verir.

ALES hazırlığının mantığı: beceri + tempo. Ölçülen şey akıl yürütme olduğu için kazanım, konu ezberinden değil tekrarlı uygulamadan gelir. Soru tipini tanımak, çözüm yolunu otomatikleştirmek ve 150 dakikayı 100 soruya doğru dağıtmak esastır. Deneme çözmek burada "ölçme" değil, doğrudan öğrenme aracıdır.

Bilim sınavı hazırlığının mantığı: kaynak + kapsam. Ölçülen şey alan bilgisi olduğu için önce kapsamı öğrenmek gerekir. Çoğu anabilim dalı, ilanında ya da enstitü sayfasında sınav konularını, bazen de önerilen kaynakları duyurur. Buradaki en büyük hata, "genel kültürümle çözerim" varsayımıdır; ikinci en büyük hata ise kapsamı ilandan okumadan ders kitabına gömülmektir.

12 Haftalık Çift Hazırlık Planı

Planı nasıl uyarlarsınız?

• Bilim sınavı tarihi ALES'ten önceyse sıralamayı ters çevirin: önce alan bilgisi bloğunu bitirin, ALES denemelerini sona yığın.

• Programınız yalnız ALES ile alıyorsa ikinci sütunu boşaltıp tüm zamanı ALES denemelerine aktarın.

• Hedefiniz akademik kadroysa ikinci sütun "ilan edilen alanla ilgili bilgi düzeyi"ne dönüşür ve ALES için 70 barajı ile yabancı dil için 50 barajı ayrıca gündeme gelir.

• Hedefiniz öncelikli alan doktorasıysa ikinci sütuna Ortak Temel Test başlıklarını (matematiksel temeller, istatistik, algoritma, araştırma okuryazarlığı gibi) ekleyin; bu sınavda yazılı bölüm %30 ağırlıkta ve 70 barajlıdır.

Karar Matrisi: Senin Durumun ve Önerilen Adım

Gerçek Senaryolar

Murat, 24, yeni mezun mühendis. ALES'ten iyi bir puan aldı ama başvurduğu enstitünün yazılı bilim sınavı yaptığını kayıt haftasında öğrendi. Doğru rota: başvuru öncesinde ilanı okuyup kapsamı çıkarmak. Değeri: puanını boşa harcamamak.

Selin, 29, kamu çalışanı ve doktora hedefli. Alan bilgisi güçlü, ALES sayısalı zayıf. Doğru rota: ALES ağırlığının %50'den az olamayacağını dikkate alıp önce ALES'e yüklenmek. Değeri: formülün en ağır kalemini güçlendirmek.

Burak, 26, yüksek lisans adayı. "Bilim sınavı zaten mülakat" sanıyordu, klasik yazılı sınavla karşılaştı. Doğru rota: enstitünün açıklamasını okumak — yazılı bilim sınavı klasik sınav formatında, sözlü bilim sınavı jüri karşısında yapılır. Değeri: doğru formata doğru pratikle gitmek.

Ayşe, 31, araştırma görevlisi hedefliyor. ALES'i 68. Doğru rota: kadro başvurusu için barajın 70 olduğunu görüp bir sonraki ALES dönemine hazırlanmak. Değeri: başvurusu ön değerlendirmede elenmeden önce eşiği aşmak.

Kemal, 35, doktorasını yeni bitirdi. ALES puanının süresi dolmuş. Doğru rota: md. 14/1 muafiyetini kontrol etmek; doktorasını tamamlamış adaylarda merkezi sınav şartı aranmayabiliyor. Değeri: gereksiz bir sınav döneminden tasarruf.

Esra, 27, yapay zekâ alanında doktora istiyor. Doğru rota: klasik enstitü başvurusunun yanı sıra öncelikli alan merkezî sınavını da takvimine almak. Değeri: doktora öğrenciliği ile araştırma görevlisi kadrosunu birlikte değerlendirebilen bir yol.

Furkan, 33, tezsiz yüksek lisanstan tezliye geçmek istiyor. Doğru rota: md. 14/3 uyarınca tezli program için belirlenen asgari şartları sağlamak; bu şartlar arasında bilim sınavı da olabilir. Değeri: geçiş yolunu baştan doğru kurgulamak.

Sıkça Sorulan Sorular

Yasal Bilgilendirme

Bu içerikte yer alan bilgiler; Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20/4/2016-29690) ve bu Yönetmeliğin 6/3/2026-33188 sayılı değişikliği, Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 9/11/2018-30590) ve bunun 6/3/2026-33188 sayılı değişikliği, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 8. maddesi, 2026-ALES Başvuru Kılavuzu, ÖSYM Sınav Takvimi ile YÖK'ün 8 Eylül 2026 tarihli duyurusu esas alınarak hazırlanmıştır.

Resmî Gazete'nin arşiv sayfaları yönetmeliklerin ilk yayım metnini gösterir. Bu nedenle yazıda değişiklik yönetmelikleri ayrıca kaynak gösterilmiştir; buna rağmen madde numaraları ve oranlar için yürürlükteki güncel metinden teyit alınması önerilir.

Başvuru koşulları, baraj puanları, değerlendirme ağırlıkları, sınav takvimleri ve bilim sınavı uygulamaları dönemsel olarak değişebilir; ayrıca lisansüstü girişte bu hususların önemli bölümü üniversite senatoları tarafından belirlenir. Bu nedenle herhangi bir başvuru yapmadan önce ÖSYM, YÖK ve başvurulacak üniversitenin/enstitünün resmî sayfalarındaki güncel ilan ve kılavuzların kontrol edilmesi gerekir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Hesaplama kutusundaki puanlar mekanizmayı göstermek için kurgulanmış örneklerdir; gerçek bir programın formülünü yansıtmaz. İçerikte hiçbir ücret, harç, maaş veya burs tutarı yer almamaktadır.