Turnitin mi iThenticate mi? Benzerlik Raporu Nasıl Okunur

İçindekiler

• Genel Bilgilendirme — konunun çerçevesi ve kullanılan kaynak türleri

• Turnitin ve iThenticate nedir? — iki yazılımın tanımı ve ortak yönü

• İki yazılım hangi kaynaklarla karşılaştırma yapar? — karşılaştırma matrisi

• Benzerlik raporu neyi gösterir? — puan, kaynak listesi ve mevzuattaki karşılığı

• Benzerlik raporu adım adım nasıl okunur? — sıralı okuma yöntemi

• Hangi filtreler benzerlik oranını değiştirir? — üniversite yönergeleri karşılaştırması

• Hangi çalışma için hangi yazılım kullanılır? — tez, ödev ve makale ayrımı

• Yüksek benzerlik oranı intihal midir? — sık karıştırılan nokta

• Tez teslimi öncesinde hangi sıra izlenir? — kontrol listesi ve yol haritası

• Gerçek Hayattan Örnekler — dört temsilî senaryo

• Sıkça Sorulan Sorular — on bir soru ve yanıtı

• Kaynakça — kullanılan resmî ve kurumsal kaynaklar

• Yasal Bilgilendirme — kapsam ve son kontrol tarihi

Genel Bilgilendirme

Benzerlik raporu, bir metnin karşılaştırma veri tabanındaki kaynaklarla örtüşen bölümlerini ve bu örtüşmenin metne oranını gösteren yazılım çıktısıdır. Turnitin ve iThenticate, raporu üreten iki ayrı üründür. Turnitin daha çok öğrenci çalışmaları ve lisansüstü tezler, iThenticate ise yayımlanmak üzere hazırlanan makaleler için kullanılır. Rapor, tek başına bir etik ihlal kararı vermez.

Bu yazı üç soruyu cevaplıyor: iki yazılım arasındaki fark nedir, benzerlik raporu hangi sırayla okunur ve oranı yükseltip düşüren ayarlar nelerdir. Kaynak olarak Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, Yükseköğretim Kurulu'nun yayımladığı düzenlemeler ve istatistikler, Turnitin ile iThenticate'in kendi kullanım rehberleri, Crossref'in Similarity Check belgelendirmesi ve dört üniversitenin yürürlükteki orijinallik raporu yönergesi kullanıldı.

Bir noktayı baştan belirtmek gerekir: yazılımların rapor arayüzü, oran sınırları ve enstitü uygulamaları dönemsel olarak değişebilir. 2026 Ağustos ayı itibarıyla geçerli olan bir ayar, bir sonraki başvuru döneminde farklılaşabilir. Bu nedenle yazıdaki her oran, hangi kurumun hangi tarihli belgesinden alındığıyla birlikte veriliyor. Mezun Kampüsü üzerinden takip edilen enstitü duyurularında da benzer güncellemeler yayımlanabiliyor.

Yazı boyunca "benzerlik", "orijinallik" ve "intihal" kelimeleri birbirinin yerine kullanılmıyor. Yazılımın ürettiği sayı bir benzerlik ölçümüdür; orijinallik raporu bu ölçümün üniversite yönergelerindeki adıdır; intihal ise mevzuatta tanımlanmış bir etik ihlaldir ve tespiti insan değerlendirmesine bağlıdır.

Turnitin ve iThenticate nedir?

Turnitin ve iThenticate, metinleri geniş bir içerik veri tabanıyla karşılaştırıp örtüşen bölümleri işaretleyen iki yazılımdır. İkisi de Turnitin şirketi tarafından sunulur. Turnitin öğrenci çalışmaları ve lisansüstü tezler için, iThenticate ise araştırmacılar, dergi editörleri ve yayıncılar için tasarlanmıştır. Turnitin'in kendi rehberlerinde belirtildiği üzere ikisi de intihali değil benzerliği ölçer.

Bu ayrım, iki yazılımın ne yapıp ne yapmadığını netleştirir:

• Turnitin ve iThenticate, metni internet sayfaları, akademik yayınlar ve arşivlenmiş içeriklerle karşılaştırır.

• Eşleşen her bölüm renklendirilir ve kaynağıyla birlikte bir listede gösterilir.

• Yazılım, alıntının usulüne uygun yapılıp yapılmadığını değerlendirmez.

• Kaynak gösterilerek yapılmış doğru bir alıntı da eşleşme olarak görünür.

• Nihai değerlendirme danışmana, jüriye veya dergi editörüne bırakılır.

Enstitü, üniversitelerde lisansüstü eğitimin yürütüldüğü, başvuru ve kayıt süreçlerini yöneten akademik birimdir. Benzerlik raporunun alınması, jüriye iletilmesi ve arşivlenmesi de enstitü üzerinden yürür. Lisansüstü eğitimin bütününü, başvurudan mezuniyete kadar olan aşamalarıyla birlikte lisansüstü eğitim sürecinin işleyişi yazısında bulmak mümkündür.

İki yazılımın adının aynı cümlede geçmesi, birinin diğerinin yerine kullanılabileceği anlamına gelmez. Artvin Çoruh Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı'nın 8 Nisan 2022 tarihli duyurusunda, iThenticate'in tez ve ödev analizi için kullanılmasının kurumun doküman yükleme kotasını hızla tükettiği ve diğer kullanıcıların erişimini kısıtladığı belirtilmiştir. Yazılımın seçimi bir tercih meselesi değil, çalışmanın türüyle ilgili bir eşleştirmedir.

İki yazılım hangi kaynaklarla karşılaştırma yapar?

Turnitin ve iThenticate farklı içerik havuzlarına ağırlık verir. Turnitin'in havuzunda öğrenci çalışmaları belirgin bir yer tutar; iThenticate ise yayıncı abonelik içeriğine ve açık erişim koleksiyonlarına odaklanır. Turnitin'in iThenticate ürün sayfasında bildirilen rakamlara göre iThenticate, güncel ve arşivlenmiş 54 milyar internet sayfasını tarar.

Aşağıdaki matris, iki yazılımı altı ölçüt üzerinden karşılaştırır:

Matristeki ayrımların pratik karşılığı şudur: aynı metin iki yazılıma yüklendiğinde farklı oranlar çıkabilir. Bir tez metni Turnitin'de daha önce yüklenmiş öğrenci çalışmalarıyla eşleşebilirken, iThenticate'te aynı eşleşme görünmeyebilir. Tersine, dar bir alandaki dergi makalesi iThenticate'in yayıncı koleksiyonunda daha çok karşılık bulabilir.

Crossref'in Similarity Check hizmeti de iThenticate altyapısını kullanır. Crossref'in 8 Nisan 2020 tarihli belgelendirmesinde, hizmetin dayandığı veri tabanının 78 milyondan fazla tam metin bilimsel içerik barındırdığı bildirilmiştir. Dergiye gönderilen bir makalenin editör tarafından taranması çoğunlukla bu yolla yapılır.

Benzerlik raporu neyi gösterir?

Benzerlik oranı, bir metinde başka kaynaklarla eşleşen kelimelerin toplam kelime sayısına bölünmesiyle elde edilen yüzdedir. Rapor iki parçadan oluşur: metnin üzerinde renklendirilmiş eşleşmeler ve sağ tarafta bu eşleşmelerin hangi kaynaktan geldiğini gösteren kaynak listesi. Turnitin'in rehberinde bu sayının doğrudan intihal anlamına gelmediği açıkça belirtilir.

Renk ölçeği bir yorum kolaylığı sağlar ancak karar üretmez. Turnitin'in rapor rehberinde tanımlanan ölçekte hiç eşleşme bulunmayan belgeler mavi, %1–24 aralığı yeşil, %25–49 aralığı sarı, %50–74 aralığı turuncu ve %75–100 aralığı kırmızı ile gösterilir. Aynı rehber, kabul edilebilir bir yüzde önermez ve değerlendirmeyi kullanıcıya bırakır.

Türkiye'deki lisansüstü süreçte raporun hukuki karşılığı Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nde tanımlanmıştır. Yönetmeliğin tezli yüksek lisans için 9, doktora için 22. maddesi, enstitünün intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine göndermesini düzenler. Aynı maddeler, raporun kendisiyle bir tespitin birbirinden ayrı olduğunu şu ifadeyle ortaya koyar:

Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir.
— Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, 20 Nisan 2016

Bu ifadedeki "gerçek bir intihalin tespiti" vurgusu önemlidir. Yönetmelik, belirli bir yüzdeyi aşan her tezi doğrudan sonuca bağlamaz; raporu bir veri kaynağı, tespiti ise ayrı bir değerlendirme aşaması olarak konumlandırır. Yüzde sınırlarını belirleyen düzenlemeler yönetmelikte değil, üniversitelerin kendi senato yönergelerinde yer alır.

Benzerlik raporu adım adım nasıl okunur?

Benzerlik raporu, en üstteki yüzdeye bakılarak okunmaz. Anlamlı okuma, oranın hangi ayarlarla üretildiğini görmekle başlar ve kaynak listesinin ilk sıralarında yoğunlaşır. Aynı metin, kaynakça hariç tutulup tutulmamasına göre belirgin biçimde farklı iki oran üretebilir. Sıralama şu şekilde işler:

1. Raporun hangi filtrelerle üretildiğini kontrol edin: kaynakça hariç mi, alıntılar dâhil mi, kelime eşiği kaç?

2. Genel orana değil, kaynak listesinin ilk beş satırına bakın.

3. En yüksek paya sahip kaynağın türünü belirleyin: internet sayfası mı, dergi makalesi mi, başka bir öğrenci çalışması mı?

4. Tek bir kaynaktan gelen eşleşme oranını ayrıca not edin.

5. İşaretlenen bölümlerin metindeki yerini inceleyin: tanım ve yöntem bölümleri mi, tartışma bölümü mü?

6. Kendi önceki yayınlarınızla eşleşen bölümleri ayrı bir başlık altında toplayın.

7. Kalan eşleşmelerde atıf ve tırnak kullanımını tek tek doğrulayın.

Bu sıralamanın mantığı şudur: yöntem ve tanım bölümlerinde ortaya çıkan eşleşmeler alanın ortak diline bağlı olabilirken, tartışma bölümünde yoğunlaşan eşleşmeler daha dikkatli bakmayı gerektirir. Tek kaynaktan gelen yüksek pay da genel orandan daha anlamlı bir uyarıdır.

Tezsiz yüksek lisans, tez yerine dönem projesi ile tamamlanan, ders ağırlıklı lisansüstü programdır. Üsküdar Üniversitesi'nin 4 Şubat 2021 tarihli yönergesinde olduğu gibi bazı üniversitelerde dönem projeleri de orijinallik raporu kapsamına alınmıştır. Program yapısının ayrıntıları tezsiz yüksek lisans programlarının işleyişi yazısında anlatılmıştır.

Hangi filtreler benzerlik oranını değiştirir?

Aynı metin, farklı filtre ayarlarıyla farklı oranlar üretir. iThenticate rehberinde alıntıları hariç tutma, kaynakçayı hariç tutma, belirli bir uzunluğun altındaki eşleşmeleri dışlama ve tek tek kaynakları çıkarma seçenekleri tanımlıdır. Her hariç tutma işleminden sonra sistem oranı yeniden hesaplar.

Küçük eşleşme filtresi en çok fark yaratan ayardır. iThenticate rehberinde bu filtre için asgari dokuz kelime tanımlıdır; Türkiye'deki üniversite yönergelerinde ise beş ardışık kelime eşiği yaygın biçimde kullanılır. Beş kelimeden kısa örtüşmeler alanın ortak terminolojisinden kaynaklandığı için genellikle dışarıda bırakılır.

Oran sınırlarının kurumdan kuruma nasıl değiştiği aşağıdaki tabloda görülebilir:

Tablodaki dört kurumun üçünde alıntılar dâhil üst sınır aynı olsa da hariç tutma kuralları ve tek kaynak sınırları farklılaşıyor. Üsküdar Üniversitesi yönergesinde doktora tezleri için azami oran ayrıca %20 olarak belirlenmiştir. Malatya Turgut Özal Üniversitesi'nin uygulama esaslarında rapor dışında bırakılan bölümler kapak, içindekiler, önsöz, kısaltmalar, onay sayfaları ve kaynakça olarak tek tek sayılmıştır.

Bu tablo bir genel kural değil, kurumlar arası farklılaşmanın örneğidir. Adayların kendi enstitülerinin yürürlükteki yönergesinden teyit alması gerekir; yönergeler senato kararıyla güncellenebilir.

Hangi çalışma için hangi yazılım kullanılır?

Yazılım seçimi çalışmanın türüne ve değerlendirici tarafa göre yapılır. Lisansüstü tez, dönem projesi ve ders ödevi için üniversiteler ağırlıklı olarak Turnitin kullanır. Dergiye gönderilecek makale, kitap bölümü ve proje önerisi için iThenticate tercih edilir. Bu ayrım, mevzuattan değil kurumların lisans ve kullanım politikalarından doğar.

Birincil kaynak ile uygulama arasındaki fark burada belirginleşir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği hangi yazılımın kullanılacağını belirtmez; yalnızca enstitünün bir intihal yazılım programı raporu almasını düzenler. Hangi ürünün kullanılacağı, hangi filtrelerin açılacağı ve hangi oranın sınır kabul edileceği üniversite yönergelerinde belirlenir. Çukurova Üniversitesi'nin Turnitin kullanım ilkelerinde olduğu gibi bazı kurumlar filtre ayarlarını madde madde tanımlar.

Hesap sahipliği de bir ayrım noktasıdır. Artvin Çoruh Üniversitesi'nin 8 Nisan 2022 tarihli duyurusunda öğrencilerin doğrudan Turnitin hesabı açamadığı, yüklemelerin öğretim elemanları üzerinden yapıldığı belirtilmiştir. Bu nedenle raporu adayın kendisi değil, çoğunlukla danışmanı alır. Danışmanla kurulan çalışma düzeninin nasıl şekillendiği doktora danışmanı seçiminde dikkat edilen ölçütler yazısında ele alınmıştır.

Yüksek benzerlik oranı intihal midir?

Yüksek benzerlik oranı tek başına intihal anlamına gelmez, düşük oran da tek başına bir yeterlilik belgesi sayılmaz. Crossref'in Similarity Check belgelendirmesinde, editörlerin otomatik ret uygulanacak bir benzerlik puanı belirlememesi gerektiği yazılıdır. Aynı belgede, yoğun atıf içeren iyi araştırılmış bir metnin de yüksek örtüşme üretebileceği belirtilir.

Karışıklığın kaynağı, iki farklı kavramın aynı sayıyla ifade edilmesidir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin tanımlar maddesinde intihal, başkalarının fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek olarak tanımlanır. Tanımın merkezinde atıf yapılmaması vardır; oran ise atıf yapılıp yapılmadığına bakmaz.

En sık karşılaşılan yanılgı bunun teknik bir örneğidir. Artvin Çoruh Üniversitesi'nin duyurusunda, Turnitin'e yükleme yapılırken depo ayarının doğru seçilmemesi durumunda aynı belgenin ikinci yüklemesinde oranın %100'e çıkacağı hatırlatılır. Öğrenci ödevi deposu, yüklenen çalışmaların sonraki karşılaştırmalarda kaynak olarak kullanılmak üzere saklandığı arşivdir; metin bir kez depoya eklendiğinde kendisiyle eşleşir. Çukurova Üniversitesi'nin kullanım ilkelerinde bu nedenle savunma öncesinde depoya eklemeyen ayarın, savunma sonrasında ise depoya ekleyen ayarın seçilmesi öngörülmüştür.

Yapay zekâ yazım göstergesi de benzerlik oranıyla karıştırılabiliyor. Turnitin'in yapay zekâ tespiti hakkındaki rehberinde, benzerlik puanı ile yapay zekâ yazım yüzdesinin tamamen bağımsız olduğu ve birbirini etkilemediği belirtilir. Aynı rehber, yapay zekâ göstergesindeki yüzdenin tek başına bir işlem gerekçesi sayılmaması gerektiğini yazar.

Tez teslimi öncesinde hangi sıra izlenir?

Tez teslimi öncesindeki hazırlık, raporu almakla değil yönergeyi okumakla başlar. Sıra genellikle şu şekilde işler: yönergedeki oran ve filtre kurallarının tespiti, raporun bu ayarlarla alınması, kaynak listesinin incelenmesi, gerekiyorsa metnin düzeltilmesi ve raporun beyan formuyla birlikte enstitüye teslimi. Aşağıdaki liste bu sırayı takip edilebilir maddelere ayırıyor.

• Enstitünün yürürlükteki orijinallik raporu yönergesini indirin ve oran sınırını not edin.

• Raporu, yönergede tanımlanan filtre ayarlarıyla aldırın.

• Savunma öncesi yüklemenin depo ayarını danışmanla birlikte teyit edin.

• Kaynak listesindeki ilk beş kaynağı tek tek inceleyin.

• Kendi önceki yayınlarınızla eşleşen bölümleri danışmana yazılı olarak bildirin.

• Rapor çıktısını ve yönergenin istediği beyan formunu birlikte teslim edin.

Teslimden sonraki aşama da mevzuatla belirlenmiştir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 10. maddesinin üçüncü fıkrası ile 23. maddesinin dördüncü fıkrası, tezin tesliminden itibaren üç ay içinde bir kopyasının elektronik ortamda Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına gönderilmesini düzenler. Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açılır.

Tez yazımına yeni geçen adaylar için sürecin başlangıcı farklı olabilir. Program değiştirerek tez aşamasına gelenlerin izlediği yol tezsiz programdan tezli programa geçiş koşulları yazısında adım adım anlatılmıştır. Yönergeler ve yazılım arayüzleri dönemsel olarak güncellenebildiği için, teslim döneminden önce enstitünün son duyurusunun kontrol edilmesi önerilir.

Gerçek Hayattan Örnekler

Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsilî senaryolardır.

Selim — kaynakça filtresi kapalı alınan rapor

Selim, tezli yüksek lisans tezini danışmanına gönderdiğinde raporda %38 benzerlik görüyor ve teslim tarihinin kaçacağından endişeleniyor. Danışmanı raporun ayarlarına bakıyor: kaynakça hariç tutulmamış ve kelime eşiği tanımlanmamış. Rapor, enstitü yönergesinde belirtilen ayarlarla yeniden alındığında oran belirgin biçimde düşüyor. Kalan eşleşmelerin çoğu yöntem bölümündeki ölçek tanımlarından geliyor. Selim, tanımların tırnak içine alınıp alınmadığını kontrol ediyor ve iki cümlede atıf eksiği buluyor. Düzeltmeleri yaptıktan sonra raporu beyan formuyla birlikte enstitüye teslim ediyor. Bu senaryonun gösterdiği şey, oranın kendisinden önce raporun hangi ayarlarla üretildiğine bakılması gerektiğidir.

Zeynep — kendi yayınıyla eşleşme

Zeynep, doktora tezinin bir bölümünü daha önce bir dergide yayımlamış. Aldığı raporda tek bir kaynaktan gelen eşleşme oranı dikkat çekiyor ve bu kaynak kendi makalesi. Zeynep, enstitünün yönergesindeki tek kaynak sınırını kontrol ediyor ve durumu danışmanına yazılı olarak bildiriyor. Danışmanı, kendi yayınla örtüşen bölümlerin tez metninde nasıl konumlandırıldığına bakıyor: atıf yapılmış mı, hangi bölümler yeniden yazılmalı? Değerlendirme sonucunda bazı paragraflar yeniden kurgulanıyor, bazıları atıfla korunuyor. Zeynep, raporun ekine kendi yayınlarının listesini de koyuyor. Bu senaryo, tek kaynaktan gelen payın genel orandan daha anlamlı bir uyarı olabileceğini gösteriyor.

Mert — depo ayarı yüzünden yüzde yüz

Mert, tezini savunma provası için bir kez yüklüyor. Birkaç hafta sonra jüri için alınan raporda oran %100 çıkıyor ve Mert paniğe kapılıyor. Danışmanı kaynak listesine baktığında eşleşmenin tek bir kayıttan geldiğini görüyor: Mert'in kendi ilk yüklemesi. İlk yükleme sırasında depo ayarı çalışmayı arşive ekleyecek biçimde bırakılmış. Kütüphane birimiyle iletişime geçilerek kaydın raporlamadan çıkarılması talep ediliyor ve rapor yeniden üretiliyor. Mert bundan sonraki yüklemelerde ayarı danışmanıyla birlikte kontrol ediyor. Bu senaryo, yüksek oranın her zaman metnin içeriğiyle ilgili olmadığını hatırlatıyor.

Elif — dergiye makale gönderimi

Elif, tez çalışmasından çıkardığı bir makaleyi uluslararası bir dergiye göndermeyi planlıyor. Üniversitesinin kütüphanesine başvurduğunda iThenticate hesabının öğretim elemanları ve dergi editörleri için tanımlandığını öğreniyor ve danışmanıyla birlikte tarama yaptırıyor. Raporda kendi tezinin Ulusal Tez Merkezi'ndeki açık erişimli kopyasıyla belirgin bir örtüşme görünüyor. Danışmanı, tezden üretilen makalelerde bu durumun olağan sayılabildiğini, ancak dergiye gönderim sırasında açıklama yazısı eklenmesinin yerinde olacağını söylüyor. Elif, gönderim mektubunda tezine atıf yaparak durumu belirtiyor. Bu senaryo, tez ile makale taramalarının farklı bağlamlarda değerlendirildiğini gösteriyor.

Mezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye'deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Adaylar Atlas üzerinden tezli ve tezsiz programları karşılaştırabilir, hangi enstitünün hangi tez yazım ve orijinallik raporu koşullarını uyguladığını inceleyebilir, Tarihler bölümünden başvuru dönemlerini takip edebilir, Duyurular bölümünden enstitülerin güncel ilanlarını izleyebilir ve Üniversiteler sayfası üzerinden ücretsiz başvuru oluşturabilir.
Güncelleme Bilgisi
Yayın tarihi: 22 Ağustos 2026
Son güncelleme: 22 Ağustos 2026
Sonraki inceleme: 21 Eylül 2026

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve kişiye özel akademik, hukuki veya mali danışmanlık niteliğinde değildir. Yazıda anılan düzenlemeler, başta Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi olmak üzere yürürlükteki metinler esas alınarak aktarılmıştır; mevzuat ve uygulamalar zaman içinde değişebilir.

Üniversitelerin orijinallik raporu yönergeleri, benzerlik oranı üst sınırları ve filtre ayarları senato kararlarıyla güncellenebilir ve kurumdan kuruma farklılık gösterebilir. Yazılımların rapor arayüzleri ve filtre seçenekleri de sağlayıcı tarafından değiştirilebilir. Adayların kendi enstitülerinin güncel yönergesini ve kütüphane duyurularını kontrol etmesi önerilir.

Son kontrol tarihi: 22 Ağustos 2026.