Arkeoloji Yüksek Lisans: Üniversiteler, Alan Dışı Başvuru ve Dersler
ŞÜKRAN Ç.
Yazar

Arkeoloji Yüksek Lisans: Hangi Üniversitelerde Var?
Özet
Arkeoloji yüksek lisans, Türkiye'de üniversitelerin sosyal bilimler ya da lisansüstü eğitim enstitülerinde yürütülen ve arkeolojik araştırma, kazı ve kültürel miras alanında uzmanlaşmayı amaçlayan lisansüstü programdır. İncelenen programların çoğu tezlidir; Ondokuz Mayıs Üniversitesi ve Bursa Uludağ Üniversitesi gibi bazı üniversiteler tezsiz seçenek de açar. Bu yazıda programı sunan sekiz üniversiteyi şehir, tür ve enstitü bilgisiyle bir tabloda bulacaksınız. Alan dışından başvurunun nasıl işlediğini, bilimsel hazırlığın ne zaman istendiğini ve derslerin hangi uzmanlık alanlarına ayrıldığını üniversite ilanlarından örneklerle görebilirsiniz. Son bölümlerde doktoraya geçiş, arkeoloji ile sanat tarihi arasındaki fark ve başvuru dönemlerinin nasıl izleneceği yer alıyor. Bilgiler Yükseköğretim Kurulu mevzuatına ve üniversitelerin kendi belgelerine dayanır; kontenjan ve koşullar her dönem yeniden ilan edilir.
İçindekiler
Arkeoloji yüksek lisans nedir, kimler için uygundur?
Arkeoloji yüksek lisans hangi üniversitelerde var?
Arkeolojide tezli, tezsiz ve uzaktan seçenekler nasıl ayrılır?
Arkeoloji yüksek lisansa kimler başvurabilir, alan dışı olur mu?
Arkeoloji yüksek lisans derslerinde neler var?
Arkeoloji yüksek lisans mezunu ne iş yapar?
Arkeoloji doktorası nasıl ilerler, sanat tarihinden farkı ne?
Arkeoloji başvuru dönemleri nasıl takip edilir?
Gerçek Hayattan Örnekler
Arkeoloji Yüksek Lisans Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
Yasal Bilgilendirme
Genel Bilgilendirme
Türkiye'de arkeoloji yüksek lisans çoğunlukla tezli yürütülür ve Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'ne göre tezli programın normal süresi dört yarıyıl, en uzun süresi altı yarıyıldır. Tezli programlara başvuruda ALES istenir, yabancı dil şartı ise programdan programa değişir. Bu yazı programların nerede açıldığını, kimlerin başvurabileceğini ve doktoraya nasıl geçildiğini resmî belgelerle anlatır.
Yazıda Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından 20 Nisan 2016 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 29690) yayımlanan yönetmelik, üniversitelerin 2026-2027 güz yarıyılı kontenjan ilanları, bölüm tanıtım belgeleri ve ders katalogları kullanıldı. Yönetmelik md.6'ya göre tezli yüksek lisans en az yedi ders, en az 21 kredi ve toplam en az 120 AKTS'den oluşur. Kontenjan, puan türü ve dil şartı her dönem yeniden belirlendiği için tablodaki bilgiler bir sonraki ilanla değişebilir. Güncel program listesini Mezun Kampüsü Atlas üzerinden izleyebilirsiniz.
120 AKTS
Tezli YL yüküYÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md.6, 2016
6 yarıyıl
Tezli azami süreYÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md.7, 2016
Arkeoloji yüksek lisans hakkında bilinmesi gereken bir nokta daha var: program adları üniversiteye göre değişir. Selçuk Üniversitesi "Klasik Arkeoloji", Orta Doğu Teknik Üniversitesi "Yerleşim Arkeolojisi", Koç Üniversitesi "Archaeology and History of Art" adını kullanır. Atlas'ta ararken alanın bu farklı adlarını da denemek doğru programa ulaşmayı kolaylaştırır.
Arkeoloji yüksek lisans nedir, kimler için uygundur?
Arkeoloji yüksek lisans, insanlığın geçmişini kazı, yüzey araştırması ve buluntu analiziyle inceleyen arkeoloji alanında lisans sonrası uzmanlaşma sağlayan programdır. Program genellikle bir enstitüde yürütülür, ders aşaması ve tezle tamamlanır. Arkeoloji, klasik arkeoloji ve sanat tarihi mezunları ile akademik kariyer, kazı çalışması ya da müzecilik düşünen adaylar için uygundur.
Enstitü, üniversitelerde lisansüstü eğitimin yürütüldüğü, başvuru ve kayıt süreçlerini yöneten akademik birimdir. Arkeoloji programları çoğu üniversitede Sosyal Bilimler Enstitüsü'ne bağlıdır. Ondokuz Mayıs Üniversitesi ve Hitit Üniversitesi gibi bazı üniversitelerde bütün lisansüstü programlar tek bir Lisansüstü Eğitim Enstitüsü altında toplanır.
Programın odak noktası üniversiteye göre değişir. Bilkent Üniversitesi Arkeoloji Bölümü, MA programının Anadolu arkeolojisi ve sanatını Tarih Öncesi Çağ'dan Orta Çağ'a kadar Akdeniz ve Yakın Doğu bağlamında ele aldığını yazar. Ege Üniversitesi broşürü ise bölümün Klasik Arkeoloji ile Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi olmak üzere iki anabilim dalıyla çalıştığını belirtir. Bursa Uludağ Üniversitesi'nin bölüm tanıtımında Prehistorya, Protohistorya ve Ön Asya Arkeolojisi, Klasik Arkeoloji, Sualtı Arkeolojisi ve Ortaçağ Arkeolojisi alt alanları sayılır.
Kimler için uygun sorusunun cevabı adayın hedefine bağlıdır. Akademisyen olmak isteyen biri için tezli program doktoraya giden yolun ilk adımıdır. Kazı ekiplerinde daha fazla sorumluluk almak isteyen bir lisans mezunu için program, yöntem ve yayın deneyimi kazandırır. Lisansüstü eğitimin genel yapısını, derece türlerini ve başvuru mantığını ilk kez inceleyenler yüksek lisansın ne olduğunu ve nasıl işlediğini anlatan rehbere göz atabilir.
Arkeoloji bölümleri uzun süredir lisansüstü öğrenci yetiştirir. Hacettepe Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nün sayfasına göre bölüm 1982'den itibaren lisans, yüksek lisans ve doktora programları yürütmüştür. Ege Üniversitesi broşürü ise 27 Kasım 1962'de üniversite bünyesinde bir Arkeoloji Enstitüsü kurulduğunu aktarır. Bu köklü yapı, birçok bölümün uzun soluklu kazılarla öğrenci yetiştirmesinin de zeminini oluşturur.
Lisansüstü Programları Tek Noktadan İnceleyin
Arkeoloji, klasik arkeoloji ve yerleşim arkeolojisi programlarını Mezun Kampüsü Atlas'ta üniversiteye ve program türüne göre karşılaştırın.
Atlası İnceleArkeoloji yüksek lisans hangi üniversitelerde var?
Arkeoloji yüksek lisans Türkiye'de hem devlet hem vakıf üniversitelerinde açılır. Aşağıdaki tablo, programı kendi resmî belgesinde gösteren sekiz üniversiteyi içerir: Bilkent, ODTÜ, Koç, Ege, Selçuk, Ondokuz Mayıs, Bursa Uludağ ve Hitit. Tablo bir sıralama değildir. Program türü ve enstitü bilgisi üniversitenin ilanından ya da bölüm sayfasından alınmıştır; doğrulanamayan üniversite tabloya alınmamıştır.
Üniversite | Şehir | Tür | Program türü | Enstitü |
|---|---|---|---|---|
Ankara | Vakıf | Tezli (MA in Archaeology), İngilizce yeterlik istenir | Kaynakta belirtilmemiş (Arkeoloji Bölümü) | |
Ankara | Devlet | Yüksek lisans (Yerleşim Arkeolojisi), İngilizce yeterlik istenir | Sosyal Bilimler Enstitüsü | |
İstanbul | Vakıf | Tezli (Archaeology and History of Art) | Sosyal Bilimler ve Beşeri Bilimler Enstitüsü | |
İzmir | Devlet | Yüksek lisans, bütünleşik doktora, doktora | Sosyal Bilimler Enstitüsü | |
Konya | Devlet | Tezli (Klasik Arkeoloji), doktora | Sosyal Bilimler Enstitüsü | |
Samsun | Devlet | Tezli, tezsiz, bütünleşik tezli | Lisansüstü Eğitim Enstitüsü | |
Bursa | Devlet | Yüksek lisans, tezsiz, Sualtı Arkeolojisi, doktora | Kaynakta belirtilmemiş (Arkeoloji Bölümü) | |
Çorum | Devlet | Tezli | Lisansüstü Eğitim Enstitüsü |
Tabloyu okurken iki noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, program adı her zaman "arkeoloji" değildir. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü belgesinde yüksek lisans "Arkeoloji Anabilim Dalı, Klasik Arkeoloji Bilim Dalı" altında geçer. Klasik arkeoloji yüksek lisans arayan bir aday, genel arkeoloji programlarını da incelemelidir.
İkincisi, program türü dönemden döneme değişebilir. Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin 2026-2027 güz yarıyılı kontenjan tablosunda arkeoloji için tezli, tezsiz, bütünleşik tezli ve uluslararası öğrenci satırları ayrı ayrı açılmıştır. Bir sonraki dönemde bu satırların hepsinin açılacağı kesin değildir. Bursa Uludağ Üniversitesi'nin bölüm tanıtım belgesi 2023 tarihlidir; güncel ilan enstitü sayfasından kontrol edilmelidir.
Arkeolojide tezli, tezsiz ve uzaktan seçenekler nasıl ayrılır?
Arkeolojide en yaygın seçenek tezli yüksek lisanstır; tezsiz program yalnızca bazı üniversitelerde açılır. Tezli program akademik kariyer ve doktora için temel yoldur. Tezsiz program ders ağırlıklıdır ve bir dönem projesiyle biter. Bu yazıda incelenen sekiz üniversitenin kaynaklarında uzaktan öğretimle yürütülen bir arkeoloji yüksek lisansı yer almıyor.
Tezli yüksek lisans, ders aşaması ve bir tez çalışmasının tamamlanmasıyla bitirilen lisansüstü programdır. Yönetmelik md.7'ye göre tezli programın süresi dört yarıyıldır ve program en çok altı yarıyılda tamamlanır. Arkeolojide tez çoğu zaman bir kazı ya da yüzey araştırmasının buluntu grubuna, bir bölgenin yerleşim tarihine ya da belirli bir malzeme türüne odaklanır.
Tezsiz yüksek lisans, tez yerine dönem projesi ile tamamlanan, ders ağırlıklı lisansüstü programdır. Yönetmelik md.11'e göre tezsiz program en az on ders ile dönem projesi dersinden oluşur, md.12'ye göre en çok üç yarıyılda tamamlanır. Ondokuz Mayıs Üniversitesi ve Bursa Uludağ Üniversitesi arkeoloji alanında tezsiz seçenek gösteren üniversitelerdir. Tezsiz programın genel kurallarını, dönem projesini ve doktoraya etkisini tezsiz yüksek lisansın süresini ve dönem projesini anlatan yazıda bulabilirsiniz.
İki seçenek arasındaki önemli farklardan biri ALES'tir. Yönetmelik, tezli programlar için en az 55 puanlık ALES şartı koyarken tezsiz programlarda kararı üniversiteye bırakır:
Tezsiz yüksek lisans programlarına öğrenci kabulünde, yükseköğretim kurumları ALES puanı aramayabilir, ALES puanı istenildiği takdirde taban puan senatolar tarafından belirlenir.
— Yükseköğretim Kurulu, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md.5/2, 20 Nisan 2016
Uzaktan arkeoloji yüksek lisans arayan adaylar için durum farklıdır. Arkeoloji eğitiminde kazı, depo çalışması ve buluntu çizimi gibi uygulamalar öne çıkar. İncelenen ilanların hiçbirinde uzaktan program satırı görülmedi. Bu, gelecekte açılmayacağı anlamına gelmez; Atlas'ta program türü filtresiyle düzenli kontrol etmek en sağlıklı yoldur.

Arkeoloji yüksek lisansa kimler başvurabilir, alan dışı olur mu?
Arkeoloji yüksek lisansa öncelikle arkeoloji ve yakın alanların lisans mezunları başvurur; alan dışı başvuru ise üniversiteye göre değişir. Bazı ilanlar alan dışından gelen adaya ayrı kontenjan açar, bazıları kabul edilen adaydan bilimsel hazırlık ister. Başvuruda belirleyici olan, her dönem yayımlanan program ilanıdır.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin 2026-2027 güz yarıyılı tablosu bu farkı açıkça gösterir. Alan içi kontenjan için arkeoloji, klasik arkeoloji, prehistorya ya da protohistorya ve önasya arkeolojisi lisans mezunu olmak istenir. Alan dışı tezsiz program için 5 kontenjan ayrılmış ve şart "herhangi bir lisans programı mezunu olmak" diye yazılmıştır. Alan dışı tezli satırda ise "herhangi bir tezli yüksek lisans programı mezunu olmak" şartı yer alır.
Bilimsel hazırlık, lisansüstü programa farklı bir alandan kabul edilen öğrencinin, asıl programa başlamadan önce tamamlaması istenen tamamlama dersleri programıdır. Yönetmelik md.30'a göre bu süre en çok iki yarıyıldır ve asıl programın süresine sayılmaz. Bilkent Üniversitesi Arkeoloji Bölümü, farklı alanlardan gelen öğrencilerin bir ya da iki yarıyıl hazırlık dersi alacağını belirtir. Hazırlık sürecinin genel kurallarını bilimsel hazırlık programının kaç dönem sürdüğünü anlatan yazı ayrıntılı açıklar.
ALES, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan, lisansüstü programlara başvuruda ve akademik personel alımında kullanılan merkezî sınavdır (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı). Selçuk Üniversitesi arkeoloji başvurusunda ALES sözel puanı ve YDS ya da eşdeğeri bir dil puanı ister. ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yerleşim Arkeolojisi için ALES'in sayısal, sözel ve eşit ağırlık puan türlerinden birini kabul eder ve İngilizce yeterlik belgesi arar. Başvuru öncesinde hazırlanacaklar:
Program ilanında kabul edilen lisans alanlarını kontrol edin
ALES puan türünü ve geçerlilik tarihini doğrulayın
Yabancı dil şartını ve kabul edilen sınavları öğrenin
Alan dışıysanız bilimsel hazırlık koşulunu okuyun
Yazılı bilim sınavı ya da mülakat konularını belirleyin
Niyet mektubu ve referans mektuplarını hazırlayın
Alan dışından gelen adayların genel durumunu, farklı programlardaki örneklerle birlikte alan dışı yüksek lisansın şartlarını anlatan haberde inceleyebilirsiniz.
Arkeoloji yüksek lisans derslerinde neler var?
Arkeoloji yüksek lisans dersleri araştırma yöntemi, arkeoloji kuramı ve dönem ya da bölge odaklı seçmeli derslerden oluşur. Zorunlu dersler genellikle yöntem ve etik üzerinedir. Seçmeli dersler ise seramik, mimari, ikonografi, sikke ya da belirli bir bölgenin yerleşimleri gibi uzmanlık konularına ayrılır. Dersler bittikten sonra öğrenci tez ya da dönem projesi aşamasına geçer.
Aşağıdaki tablo, üniversitelerin kendi ders listelerinden alınmış örnekleri gösterir. Tablo bir müfredat karşılaştırması değildir; her üniversitenin ders listesi yıldan yıla güncellenebilir.
Üniversite | Örnek ders ya da alan | Kaynak |
|---|---|---|
Selçuk Üniversitesi | Klasik Arkeolojide Araştırma Yöntemleri ve Yayın Etiği | SBE ders bilgisi |
Selçuk Üniversitesi | Hellenistik Dönem Portre Sanatı, Antik Dönemde Kutsal Alanlar | SBE ders bilgisi |
Bilkent Üniversitesi | Issues in Archaeological Theory (HART 501) | Bölüm MA sayfası |
Bilkent Üniversitesi | Research Directions for Anatolian Archaeology and Art (HART 519) | Bölüm MA sayfası |
Ege Üniversitesi | Klasik Arkeoloji; Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi | Bölüm broşürü |
Bursa Uludağ Üniversitesi | Sualtı Arkeolojisi; Ortaçağ Arkeolojisi | Bölüm tanıtımı |
Bilkent Üniversitesi'nin katalog sayfası MA programında en az 21 birimlik ders yükü (en az 7 ders) ve ikinci yıl sonuna kadar Fransızca ya da Almanca okuma bilgisinin sınavla gösterilmesini ister. Bölüm sayfasına göre tez metni en az 15.000 kelime, en fazla 20.000 kelimedir ve üçüncü ile dördüncü yarıyılda hazırlanır.
En az 10 ders
Tezsiz ders sayısıYÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md.11, 2016
3 yarıyıl
Tezsiz azami süreYÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md.12, 2016
Klasik arkeoloji yüksek lisans düşünen adaylar için Selçuk Üniversitesi'nin listesi iyi bir örnektir: dersler Lykaonia, Kilikya ve İonia gibi Anadolu bölgelerine ve tapınak, tiyatro, savunma mimarisi gibi yapı türlerine ayrılır. Prehistorya ya da Önasya arkeolojisiyle ilgilenen bir aday ise Ege ve Bursa Uludağ'daki anabilim dallarını incelemelidir. Ders seçerken tez konusunu erken düşünmek, danışman seçimini de kolaylaştırır.
Arkeoloji yüksek lisans mezunu ne iş yapar?
Arkeoloji yüksek lisans mezunu çoğunlukla akademi, kazı ve yüzey araştırması ekipleri, müzecilik ve kültürel miras projelerinde çalışır. Tezli derece doktoraya geçişte temel yoldur; akademik ilanlarda lisansüstü öğrenim durumu da aranabilir. Kamu kurumlarındaki kadrolarda unvan ve atanma koşullarını ilgili kurumun ilanı belirler; yüksek lisans tek başına bir kadro hakkı vermez.
Arkeolojide iş deneyimi büyük ölçüde kazılarda kazanılır. Ege Üniversitesi broşürü, Klasik Arkeoloji anabilim dalının Antandros ve Klaros kazılarını, Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi anabilim dalının ise Yeşilova Höyük, Başur Höyük, Beycesultan Höyük, Ekşi Höyük ve Gürcütepe kazılarını yürüttüğünü yazar. Bursa Uludağ Üniversitesi'nin tanıtım belgesi Priene, Apollonia ad Rhyndacum ve İznik Gölü bazilikası sualtı kazısını sayar. Yüksek lisans öğrencileri bu tür kazılarda belgeleme, buluntu işleme ve rapor yazımında görev alabilir.
Arkeoloji yüksek lisans ne işe yarar sorusunun bir cevabı da disiplinler arası beceridir. ODTÜ kataloğunda Yerleşim Arkeolojisi doktora programının kazanımları arasında arkeolojik yöntem ve kuramda uzmanlaşmak ve disiplinler arası ortamda çalışabilme yeteneği geliştirmek sayılır. ODTÜ'nün yüksek lisans programında ayrıca bir Dijital Arkeoloji seçeneği yer alır; bu seçenek veri ve dijital belgeleme yöntemlerine ilgi duyan adaylar için ayrı bir yön sunabilir.
Kariyer planı yaparken komşu alanlara da bakmak faydalıdır. Eskiçağ tarihi ya da Osmanlı dönemi gibi tarih alanlarına geçmeyi düşünen adaylar tarih yüksek lisans veren üniversiteleri ve şartları inceleyebilir. Restorasyon ve koruma işlerine yönelmek isteyenler için mimarlık kökenli programlar farklı bir giriş koşulu taşır; arkeoloji derecesiyle bu programlara başvuru, ilanın kabul ettiği lisans alanlarına bağlıdır.
Mezuniyet sonrası iş arayışında tez konusu belirleyicidir. Seramik, nümizmatik ya da sualtı belgeleme gibi dar bir uzmanlık, kazı başkanlarının ekip kurarken aradığı becerilerle örtüşebilir. Yayın ve kongre bildirisi deneyimi ise akademik ilanlarda öne çıkar.

Arkeoloji doktorası nasıl ilerler, sanat tarihinden farkı ne?
Arkeoloji doktorası çoğunlukla tezli yüksek lisanstan sonra başlar; bazı üniversiteler lisans derecesiyle doğrudan doktora yolu da açar. Doktora ders aşaması, yeterlik sınavı ve tez aşamasından oluşur. Sanat tarihi ise sanat eserlerini üslup ve dönem açısından inceler; arkeoloji kazı ve buluntu verisine dayanır. İki alanın lisansüstü programları birbirinin mezunlarını sıkça kabul eder.
Bütünleşik doktora, yüksek lisans derecesi olmadan, lisans derecesiyle doğrudan doktora programına kabul edilmeyi sağlayan yoldur. Ege Üniversitesi broşürü bölümün yüksek lisans, bütünleşik doktora ve doktora programları yürüttüğünü yazar. Yönetmelik md.16'ya göre tezli yüksek lisans mezunu doktora için ALES'ten en az 55, lisans mezunu ise en az 80 puan sunar.
Yeterlik sınavı, doktora öğrencisinin ders aşamasını tamamladıktan sonra alanındaki bilgi birikimini ve araştırma yetkinliğini ölçen, tez aşamasına geçiş koşulu olan sınavdır. Yönetmelik md.19'a göre yüksek lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci bu sınava en geç 5. yarıyılın sonuna kadar girer. Doktoranın genel yapısı ve başvuru şartları doktora için neler gerektiğini anlatan haberde ayrıca ele alınır.
Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün 2026-2027 güz yarıyılı doktora 2. öğrenci kabul ilanı arkeolojideki uzmanlaşmayı iyi gösterir. İlanda Klasik Arkeoloji, Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi ve Tarih Öncesi Arkeolojisi ayrı doktora programlarıdır. Klasik Arkeoloji için kabul edilen alanlar arasında arkeolojinin yanında sanat tarihi, tarih ve mimarlık da sayılır. Protohistorya ve Tarih Öncesi programlarında alan dışından gelen adaylardan bilimsel hazırlık istenir.
Arkeoloji ile sanat tarihi arasında kararsız kalan adaylar için Koç Üniversitesi'nin Archaeology and History of Art programı iki alanı tek çatıda birleştirir. Sanat tarihi programlarının kabul koşullarını ve ders yapısını sanat tarihi yüksek lisansın şartlarını anlatan rehberde karşılaştırabilirsiniz. Kazı verisiyle çalışmak isteyen aday için arkeoloji, eserin üslubu ve dönemiyle ilgilenen aday için sanat tarihi daha yakın bir seçim olabilir.
55 ve 80 puan
Doktora ALES alt sınırıYL ve lisans mezunu için, Yönetmelik md.16, 2016
En geç 5. yarıyıl
Yeterlik sınavıYL ile kabul, YÖK Lisansüstü Yönetmeliği md.19, 2016
Arkeoloji başvuru dönemleri nasıl takip edilir?
Arkeoloji yüksek lisans başvuruları genellikle güz ve bahar yarıyılları öncesinde, her enstitünün kendi ilanıyla açılır. Tarihler, kontenjanlar ve puan türü üniversiteden üniversiteye değişir. Bu nedenle tek bir takvim yerine enstitü ilanlarını, Atlas'taki program kayıtlarını ve Duyurular sayfasını birlikte izlemek gerekir.
Üniversitelerin ilan biçimi de farklıdır. Bilkent Üniversitesi Arkeoloji Bölümü 2026 MA ilanında son başvuru tarihini 1 Mayıs 2026, mülakat tarihini 8 Mayıs 2026 olarak duyurmuştu. Ege ve Ondokuz Mayıs ise 2026-2027 güz yarıyılı için kontenjan tablolarını enstitü sitelerinde PDF olarak yayımladı. Ege'nin tablosunda arkeoloji doktora satırları için seçim yöntemi "Mülakat ve Yazılı Bilimsel Değerlendirme" olarak geçer.
Başvuru dönemini kaçırmamak için izlenebilecek adımlar:
Atlas'ta arkeoloji ve klasik arkeoloji programlarını listeleyin.
Hedef üniversitelerin enstitü duyuru sayfalarını not edin.
Duyurular sayfasında lisansüstü ilanlarını haftalık kontrol edin.
İlan çıktığında kabul edilen lisans alanlarını okuyun.
Yazılı bilim sınavı ve mülakat tarihlerini takvime ekleyin.
Belgeleri son başvuru gününden önce tamamlayın.
Mülakat ya da yazılı değerlendirme yapılan programlarda hazırlık süresi kısadır. Selçuk Üniversitesi'nin kayıt ve kabul koşullarında yazılı sınavın arkeolojik bilgi, yorum ve yöntem yetkinliğini ölçtüğü belirtilir. Bu sınava ilan çıkmadan hazırlanmaya başlamak, adaya zaman kazandırır. Hazırlıkta temel arkeoloji kaynakları, bölge ve dönem kronolojisi ile başvurulan programın öğretim üyelerinin kazı yayınları birlikte okunabilir. Mülakatta tez fikrini kısaca anlatabilmek de değerlendirmede olumlu bir izlenim bırakabilir. Yabancı dil puanı isteyen programlar için sınav sonuçlarının başvuru tarihinden önce açıklanacağı bir oturum seçmek gerekir.
İlan takibini tek bir yerden yapmanın yollarını yüksek lisans ilanlarının ve kontenjanlarının nasıl izlendiğini anlatan haber adım adım gösterir. Kontenjan ve koşullar her dönem yeniden ilan edildiğinden, bu yazıdaki örnekler de bir sonraki dönem ilanıyla karşılaştırılmalıdır.

Gerçek Hayattan Örnekler
Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır.
Selim, arkeoloji lisansını yeni bitirdi ve akademisyen olmak istiyor. İlk planı yalnızca bir üniversiteye başvurmaktı. Atlas'ta arkeoloji ve klasik arkeoloji programlarını listeleyince aynı alanın farklı adlarla açıldığını gördü. ALES sözel puanını ve YDS sonucunu hazırladı, üç enstitünün ilanını takvimine ekledi. Tezli programları seçti, çünkü doktoraya geçmek için tezli derecenin yolu açtığını öğrendi. Yazılı bilim sınavına kazı raporlarını okuyarak hazırlandı. Lisans döneminde katıldığı kazının buluntu grubunu tez konusu olarak düşündüğü için danışman adaylarının yayınlarını da inceledi. Böylece mülakatta neden o programı seçtiğini somut bir araştırma fikriyle anlatabildi.
Zeynep, işletme mezunu ve yıllardır müze gezilerine katılıyor. Arkeolojiye geçmek istiyor ama alan dışı olduğu için kararsız. Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin ilanında alan dışı tezsiz program için ayrı kontenjan bulunduğunu fark etti. Önce tezsiz programla alanı tanımayı, ardından ilgisi sürerse tezli programlara bakmayı planladı. Başvurudan önce ilanın kabul ettiği lisans alanlarını tek tek okudu ve bilimsel hazırlık şartı olup olmadığını enstitüye sordu. Aldığı cevaba göre başvuru dosyasına müze gönüllülüğünü anlatan kısa bir niyet mektubu ekledi. Program süresince kazı sezonunda bir ekibe katılmayı hedefliyor, böylece alanı yalnızca derste değil sahada da tanımış olacak.
Mert, sanat tarihi mezunu ve Anadolu'daki antik tiyatrolarla ilgileniyor. Hem arkeoloji hem sanat tarihi programlarına bakıyor. Selçuk Üniversitesi'nin ders listesinde tiyatro mimarisi dersini görünce klasik arkeoloji yüksek lisansın ilgisine uyduğunu düşündü. Koç Üniversitesi'nin iki alanı birleştiren programını da listesine ekledi. Her programın kabul edilen alanlar listesinde sanat tarihinin yer alıp almadığını kontrol ederek başvuru listesini daralttı. İngilizce adla açılan programlar için dil belgesinin geçerlilik tarihine baktı. Son olarak her programın yazılı sınav ya da mülakat yaptığını not etti ve hazırlığını antik tiyatro mimarisi üzerine okumalarla sürdürdü.
Elif, arkeoloji yüksek lisansını bitirdi ve doktora düşünüyor. Ankara Üniversitesi'nin doktora ilanında klasik arkeoloji, protohistorya ve tarih öncesi arkeolojisinin ayrı programlar olduğunu gördü. Tezini Demir Çağı seramiği üzerine yazdığı için protohistorya programının kendisine uygun olabileceğini düşündü. İlandaki dil şartını ve kabul edilen alanları okudu, tez danışmanından referans mektubu istedi ve başvuru tarihini Duyurular sayfasından takip etmeye başladı. Doktora sonrasında araştırma görevliliği ilanlarına da başvurmayı düşündüğü için tezinden bir makale hazırlamaya başladı. Böylece hem doktora mülakatında hem de akademik ilanlarda gösterebileceği bir yayın planı oluştu.
Üniversiteleri ve Akademik Olanakları Keşfedin
Arkeoloji programı olan üniversitelerin enstitülerini, kampüslerini ve lisansüstü seçeneklerini Mezun Kampüsü üniversite sayfalarında inceleyin.
Üniversiteleri İnceleArkeoloji Yüksek Lisans Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Arkeoloji yüksek lisans hangi üniversitelerde var?+
Arkeoloji yüksek lisans; Bilkent, ODTÜ, Koç, Ege, Selçuk, Ondokuz Mayıs, Bursa Uludağ ve Hitit gibi devlet ve vakıf üniversitelerinde açılır. Program adı bazı üniversitelerde klasik arkeoloji, yerleşim arkeolojisi ya da arkeoloji ve sanat tarihi olarak geçer. Liste her dönem değişebilir; açılan programların güncel durumunu Mezun Kampüsü Atlas'ta ve üniversitelerin enstitü ilanlarında kontrol etmek gerekir. Tablodaki üniversiteler bir sıralama değildir, yalnızca resmî kaynaklarında programı gösteren örneklerdir.
Arkeoloji yüksek lisans kaç yıl sürer?+
Tezli arkeoloji yüksek lisans normalde dört yarıyıl, yani iki yıl sürer. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md.7'ye göre tezli program en çok altı yarıyılda tamamlanır. Tezsiz program ise md.12'ye göre en az iki, en çok üç yarıyıldır. Alan dışından kabul edilen öğrenci bilimsel hazırlık alırsa bu süre en çok iki yarıyıl ekler, ancak asıl programın süresinden sayılmaz.
Alan dışından arkeoloji yüksek lisans yapılır mı?+
Alan dışından arkeoloji yüksek lisans yapmak bazı üniversitelerde mümkündür. Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin 2026-2027 güz ilanında alan dışı adaylara ayrı tezsiz ve tezli kontenjan açılmıştır. Bilkent Üniversitesi farklı alandan gelen öğrencilerin bir ya da iki yarıyıl hazırlık dersi alacağını belirtir. Her programın kabul ettiği lisans alanları ilanda yazar; başvurudan önce bu listeyi okumak ve gerekirse enstitüye sormak gerekir.
ALES'siz arkeoloji yüksek lisans yapılabilir mi?+
ALES'siz başvuru yalnızca tezsiz programlarda mümkün olabilir. Yönetmelik md.5'e göre tezsiz programlarda üniversiteler ALES aramayabilir; tezli programlarda ise en az 55 puanlık ALES şartı vardır. Arkeolojide tezsiz seçenek az sayıda üniversitede açıldığı için ALES'siz yol sınırlıdır. Tezsiz ilanı inceleyen adayın ALES satırını ayrıca kontrol etmesi gerekir, çünkü bazı üniversiteler tezsizde de puan isteyebilir.
Arkeoloji yüksek lisans için hangi ALES puan türü istenir?+
Arkeoloji yüksek lisans için istenen ALES puan türü üniversiteye göre değişir. Selçuk Üniversitesi sözel puanı ister. ODTÜ Yerleşim Arkeolojisi programı eşit ağırlık, sayısal ve sözel puan türlerinden birini kabul eder. Ege Üniversitesi'nin arkeoloji doktora satırlarında sözel puan türü yazılıdır. Başvuru yapılacak programın ilanındaki puan türü esas alınır; yanlış türde puanla yapılan başvuru değerlendirmeye alınmayabilir.
Arkeoloji tezsiz yüksek lisans var mı?+
Arkeoloji tezsiz yüksek lisans bazı üniversitelerde vardır. Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin 2026-2027 güz tablosunda alan içi ve alan dışı tezsiz arkeoloji kontenjanları yer alır. Bursa Uludağ Üniversitesi'nin bölüm tanıtımı da tezsiz yüksek lisansı sayar. Tezsiz program en az on ders ve dönem projesiyle tamamlanır. Akademik kariyer hedefleyen adaylar için tezli program daha uygun bir başlangıç olabilir.
Uzaktan arkeoloji yüksek lisans var mı?+
Bu yazıda incelenen sekiz üniversitenin resmî belgelerinde uzaktan öğretimle yürütülen bir arkeoloji yüksek lisans programı görülmedi. Arkeoloji eğitimi kazı, depo çalışması ve buluntu belgeleme gibi yüz yüze uygulamalara dayanır. Uzaktan program arayan adaylar Atlas'ta program türü filtresini kullanarak yeni açılan programları izleyebilir. Uzaktan program açıldığında koşulları YÖK'ün uzaktan öğretim kurallarına ve üniversitenin ilanına göre belirlenir.
İngilizce arkeoloji yüksek lisans hangi üniversitelerde var?+
İngilizce yeterlik isteyen arkeoloji programları arasında Bilkent Üniversitesi MA in Archaeology ve ODTÜ Yerleşim Arkeolojisi bulunur. ODTÜ, başvuruda TOEFL ya da IELTS gibi bir İngilizce yeterlik belgesi ister. Koç Üniversitesi'nin Archaeology and History of Art programı da İngilizce adla ilan edilir. Programın öğretim dilini ve kabul edilen dil sınavlarını her başvuru döneminde enstitü ilanından doğrulamak gerekir.
Arkeoloji yüksek lisansta hangi dersler var?+
Arkeoloji yüksek lisansta araştırma yöntemi, arkeoloji kuramı ve dönem ya da bölge odaklı seçmeli dersler bulunur. Selçuk Üniversitesi'nde Klasik Arkeolojide Araştırma Yöntemleri ve Yayın Etiği yöntem dersine bir örnektir. Bilkent Üniversitesi'nde Issues in Archaeological Theory ve Anadolu arkeolojisi üzerine iki zorunlu ders vardır. Seçmeli dersler seramik, mimari, ikonografi ve bölgesel yerleşim konularına ayrılır.
Sanat tarihi mezunu arkeoloji yüksek lisans yapabilir mi?+
Sanat tarihi mezunu birçok arkeoloji programına başvurabilir, ancak bu programın kabul ettiği alanlara bağlıdır. Bilkent Üniversitesi, MA programına arkeoloji, sanat tarihi, antropoloji ya da ilgili alan lisansı olan adayları beklediğini yazar. Ankara Üniversitesi'nin klasik arkeoloji doktora ilanı da sanat tarihi mezunlarını sayar. Bazı programlar sanat tarihi mezunundan bilimsel hazırlık isteyebileceği için ilanı dikkatle okumak gerekir.
Sualtı arkeolojisi yüksek lisans hangi üniversitede var?+
Sualtı arkeolojisi yüksek lisans bu yazıda incelenen kaynaklarda Bursa Uludağ Üniversitesi'nde görülür. Üniversitenin bölüm tanıtım belgesi arkeoloji yüksek lisansının yanında sualtı arkeolojisi yüksek lisansını da sayar. Bölüm, İznik Gölü'ndeki bazilika sualtı kazısını yürütür. Belge 2023 tarihli olduğundan programın güncel durumunu, kontenjanını ve başvuru koşullarını enstitünün son ilanından kontrol etmek gerekir.
Arkeoloji YL bitince doktoraya nasıl geçilir?+
Arkeoloji YL bitince doktoraya, üniversitenin doktora ilanına başvurarak geçilir. Yönetmelik md.16'ya göre tezli yüksek lisans mezunu ALES'ten en az 55 puan sunar ve dil şartını karşılar. Ankara Üniversitesi gibi bazı üniversitelerde klasik arkeoloji, protohistorya ve tarih öncesi arkeolojisi ayrı doktora programlarıdır. Tez konusunun hangi programa yakın olduğu, doğru doktora programını seçmeye yardımcı olur.
Ücretsiz Başvurunuzu Buradan Başlatın
Arkeoloji programına başvurmaya hazırsanız üniversiteyi seçip başvurunuzu başlatın. Mezun Kampüsü üzerinden başvuru oluşturmak ücretsizdir.
Ücretsiz BaşvurMezun Kampüsü Hakkında
Mezun Kampüsü, Türkiye'deki üniversitelerin lisansüstü programlarını, başvuru takvimlerini ve akademik duyurularını tek noktada toplayan bir platformdur. Arkeoloji, klasik arkeoloji ve yerleşim arkeolojisi gibi farklı adlarla açılan programları Atlas'ta bir arada görmek, üniversitelerin enstitü ilanlarını Duyurular sayfasında izlemek ve üniversite sayfalarından başvuru adımlarına geçmek mümkündür. Platformdaki bilgiler üniversitelerin resmî ilanlarına dayanır; başvuru koşulları için her zaman ilgili enstitünün güncel ilanı esas alınır.
Kaynakça
Yükseköğretim Kurulu · Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (Resmî Gazete, sayı 29690) · 20 Nisan 2016 · https://gshs.ku.edu.tr/wp-content/uploads/2023/12/YOK-LISANSUSTU-EGITIM-VE-OGRETIM-YONETMELIGI-1.pdf · Erişim: 13 Kasım 2026
Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü · 2026-2027 Güz Yarıyılı Doktora Programlarına 2. Öğrenci Kabulü Kontenjan ve Koşulları · Ağustos 2026 · https://sosbilens.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/271/2026/08/2026-2027-Guz-Lisansustu-Kontenjan-ve-Kosullari_SON.pdf · Erişim: 13 Kasım 2026
Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü · 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı Güz (Erken) Yarıyılı Öğrenci Kontenjanları ve Başvuru Koşulları · 2026 · https://sosbilen.ege.edu.tr/files/sosbilen/icerik/Basvuru/20262027Guz/2d.pdf · Erişim: 13 Kasım 2026
Ege Üniversitesi Arkeoloji Bölümü · Bölüm broşürü · tarih belirtilmemiş · https://arkeoloji.ege.edu.tr/files/arkeoloji/icerik/brosur.pdf · Erişim: 13 Kasım 2026
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü · 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Yarıyılı Lisansüstü Öğrenci Kontenjanları · 2026 · https://lisansustu.omu.edu.tr/tr/degisken/ilk-kayit/2026-2027%20E%C4%9Fitim-%C3%96%C4%9Fretim%20Y%C4%B1l%C4%B1%20G%C3%BCz%20Yar%C4%B1y%C4%B1l%C4%B1%20Kontenjan%20Tablosu%20(%C4%B0lan).pdf · Erişim: 13 Kasım 2026
Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü · Arkeoloji Anabilim Dalı Kayıt ve Kabul Koşulları · tarih belirtilmemiş · https://webadmin.selcuk.edu.tr/uploads/contents/sosyal_bilimler_ens-arkeoloji/icerik/60170/Kayıt ve Kabul Koşulları_638829465568654699.pdf · Erişim: 13 Kasım 2026
Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü · Arkeoloji Anabilim Dalı Dersler Hakkında Bilgi · 2026 · https://webadmin.selcuk.edu.tr/uploads/Contents/sosyal_bilimler_ens-arkeoloji/icerik-serbest/55785/Arkeoloji YL-DR Anabilim Dalı Web_26072026231516.pdf · Erişim: 13 Kasım 2026
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Arkeoloji Bölümü · MA in Archaeology · tarih belirtilmemiş · https://arkeo.bilkent.edu.tr/?p=152 · Erişim: 13 Kasım 2026
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Arkeoloji Bölümü · Master of Arts in Archaeology 2026 ilanı · 2026 · https://arkeo.bilkent.edu.tr/wp-content/uploads/2026/02/MA_Advert_2026.pdf · Erişim: 13 Kasım 2026
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi · Akademik Katalog, Department of Archaeology · tarih belirtilmemiş · https://catalog.bilkent.edu.tr/dep/gd23.html · Erişim: 13 Kasım 2026
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yerleşim Arkeolojisi · Program sayfası · tarih belirtilmemiş · https://sa.metu.edu.tr/en/node/53 · Erişim: 13 Kasım 2026
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü · Settlement Archaeology başvuru koşulları · tarih belirtilmemiş · https://sbe.metu.edu.tr/en/node/152 · Erişim: 13 Kasım 2026
Orta Doğu Teknik Üniversitesi · Akademik Katalog, Graduate Program of Settlement Archaeology · tarih belirtilmemiş · https://catalog2.metu.edu.tr/node/26432 · Erişim: 13 Kasım 2026
Koç Üniversitesi Sosyal Bilimler ve Beşeri Bilimler Enstitüsü · Archaeology and History of Art · tarih belirtilmemiş · https://gsssh.ku.edu.tr/en/?p=15570 · Erişim: 13 Kasım 2026
Bursa Uludağ Üniversitesi Arkeoloji Bölümü · Bölüm Tanıtımı (uzun versiyon) · 7 Temmuz 2023 · https://uludag.edu.tr/dosyalar/arkeoloji/arkeoloji_bolumu_tanitim_uzun_versiyon_guncel_07072023.pdf · Erişim: 13 Kasım 2026
Hitit Üniversitesi Arkeoloji Anabilim Dalı · Curriculum · tarih belirtilmemiş · https://hitit.edu.tr/en/lee/arkeoloji/curriculum · Erişim: 13 Kasım 2026
Hacettepe Üniversitesi Arkeoloji Bölümü · Ana sayfa · tarih belirtilmemiş · https://arkeo.hacettepe.edu.tr/en/menu/homepage-55 · Erişim: 13 Kasım 2026
Yasal Bilgilendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel akademik, hukuki ya da mali danışmanlık yerine geçmez. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ve üniversitelerin senato kararları değişebilir; program türü, kontenjan, puan türü ve dil şartı dönemden döneme farklılaşabilir. Başvuru öncesinde ilgili enstitünün güncel ilanının ve Yükseköğretim Kurulu'nun resmî açıklamalarının kontrol edilmesi önerilir. Mezun Kampüsü, üniversitelerin kabul kararları üzerinde söz sahibi değildir ve kabul ya da sonuç garantisi vermez.
Gelişmeleri Kaçırma!
Mezun Kampüsü projesi ile lisansüstü programlar, duyurular ve eğitim içeriklerinden haberdar olmak için kayıt ol.