Yüksek Lisans

Yüksek Lisans Ders Seçimi Hataları: Mezuniyeti Geciktirenler

ŞÜKRAN Ç.

Yazar

8 Ekim 2026
Güncellendi: 31 Ekim 2026
20 dk okuma
Yüksek Lisans Ders Seçimi Hataları: Mezuniyeti Geciktirenler

Yüksek Lisans Ders Seçimi Hataları: Mezuniyeti Geciktirenler

İçindekiler

  1. Ders Aşamasının Saati: Dört Yarıyıl Kuralı

  2. Programınızın Ders Yükü Haritası: Kaç Ders, Kaç Kredi Sayılır?

  3. Krediye Sayılmayan Dersler: En Sık Yapılan Ders Seçimi Hataları

  4. Kayıt Yenileme ve Danışman Onayı: Sessiz Gecikme Nedenleri

  5. Ekle-Bırak ve Dersten Çekilme: Üniversiteler Neden Farklı?

  6. Başarısız Ders, Ders Tekrarı ve "Bir Yıl Bekleme" Riski

  7. Seminer, Tez Kaydı ve Ders Aşamasından Tez Aşamasına Geçiş

  8. Dış Ders, Özel Öğrencilik, Muafiyet ve 10 Maddelik Kontrol Listesi

Genel Bilgilendirme

Yüksek lisans kredi ve ders yükü hataları, tez kadar konuşulmasa da mezuniyeti en sık geciktiren nedenlerin başında geliyor. Çoğu zaman sorun büyük bir başarısızlık değil; krediye sayılmayan bir lisans dersi, yenilenmeyen bir kayıt, danışman onayı unutulmuş bir ders programı ya da yalnızca güz döneminde açılan bir zorunlu dersten kalmak gibi küçük ders seçimi hataları oluyor. Bu küçük hatalar, tezli yüksek lisansta ders aşaması için tanınan dört yarıyıllık pencerenin içinde birikerek bir yarıyıl, bazen bir yıl kaybına dönüşebiliyor.

Konu geniş bir kitleyi ilgilendiriyor. YÖK 2025-2026 İstatistik Bülteni'ne göre Türkiye'de 330.464 yüksek lisans öğrencisi bulunuyor; 2024-2025 akademik yılında 84.928 kişi yüksek lisanstan mezun oldu. Bu öğrencilerin hepsi aynı ulusal çerçeveye, yani Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'ne (Resmî Gazete, 20 Nisan 2016, sayı 29690) bağlı. Yönetmelik ders sayısı, kredi ve süre gibi asgari kuralları koyuyor; devam, not, ders tekrarı ve kayıt ayrıntılarını ise üniversite senatolarına bırakıyor (md. 34/4).

Bu rehber; ulusal yönetmeliğin tam metni ve 1 Mart 2017 değişikliği ile ODTÜ, Boğaziçi, İTÜ, Ankara, Marmara ve Gazi üniversitelerinin lisansüstü yönetmelik, senato esası ve prosedürleri esas alınarak hazırlandı. Ders notu ve ortalama hesabının ayrıntısını merak ediyorsanız sitemizdeki "Yüksek Lisans Ders Notu, Kredi ve AKTS Nasıl Hesaplanır?" yazısına göz atabilirsiniz; bu yazı ise hangi seçimlerin mezuniyeti geciktirdiğine ve nasıl önleneceğine odaklanıyor.

Lisansüstü Programları Tek Noktadan İnceleyin

Atlası İncele

Net Cevaplar

Ders seçimi hatası mezuniyeti gerçekten geciktirir mi?
Evet, geciktirebilir. Tezli yüksek lisansta dört yarıyıl sonunda öğretim planındaki kredili dersleri ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan öğrencinin ilişiği kesilebiliyor (Lisansüstü Yön. md. 7/2). Bu yüzden ders aşamasındaki her kayıp yarıyıl, hem tez süresini kısaltıyor hem de dört yarıyıl sınırına yaklaştırıyor.

Kayıt yaptırmadığım dönem süremden sayılır mı?
Genelde sayılır. Yönetmelik tezli yüksek lisans süresini "her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın" hesaplıyor (md. 7/1). ODTÜ (md. 20/7), Boğaziçi (md. 6/3) ve Ankara Üniversitesi (md. 18/2) de kayıtsız geçen dönemleri süreye dahil ediyor. Süreden sayılmayan izinler ise ayrıca düzenleniyor.

Lisans dersi alırsam krediye sayılır mı?
Sınırlı sayıda sayılabilir. Tezli yüksek lisansta derslerin en çok ikisi, tezsizde en çok üçü, lisansta alınmamış olmak kaydıyla lisans derslerinden seçilebiliyor (md. 6/3, md. 11/3). Bu sınırın üzerindeki lisans dersleri genelde ders yükünüzü doldurmayabilir.

Bilimsel hazırlık dersleri yüksek lisans derslerimin yerine geçer mi?
Geçmiyor. Yönetmeliğe göre bilimsel hazırlık programındaki zorunlu dersler, lisansüstü programı tamamlamak için gerekli derslerin yerine geçemez (md. 30/2). Hazırlıkta geçen süre (en çok iki yarıyıl) ise yüksek lisans süresine dahil edilmiyor.

Danışman onayı olmadan ders kaydım geçerli olur mu?
Çoğu kurumda olmaz. Yönetmelik, öğrencinin ders programına öğrenci ile danışmanın birlikte karar vereceğini söylüyor (md. 34/6). Gazi Üniversitesi prosedüründe ders kaydı "öğrenci ve danışman tarafından onaylandıktan sonra geçerlidir"; Marmara'da BYS'de danışman onayı aranıyor (md. 15/4).

Dersten çekilebilir miyim?
Üniversiteye göre değişir. ODTÜ'de lisansüstü öğrenciler dersten çekilemiyor (md. 21/1); Boğaziçi (md. 19) ve İTÜ'de (md. 44) danışman onayıyla çekilme mümkün. Kendi kurumunuzun kuralını akademik takvimle birlikte kontrol etmeniz önerilir.

Başarısız olduğum zorunlu dersi ne zaman tekrar almalıyım?
Birçok üniversitede ilk açıldığı dönemde. ODTÜ (md. 25/e) ve Boğaziçi (md. 25/1) bunu açıkça yazıyor. Ders yalnız güz döneminde açılıyorsa tekrar bir yıl sonraya kalabildiği için en riskli gecikme nedenlerinden biri bu.

Araştırma ve yayın etiği dersini ne zaman almalıyım?
Erken almak avantajlı. Yönetmeliğe göre bilimsel araştırma teknikleri ile araştırma ve yayın etiği konularını içeren en az bir dersin lisansüstü eğitim sırasında verilmesi zorunlu (md. 34/5). Çoğu programda ilk yıl açılan bu dersi ertelemek, son yarıyılda tek bir eksik derse takılma riskini artırabilir.

7 ders · 21 kredi · 120 AKTS

Tezli YL ders yükü

+ seminer ve tez; Lisansüstü Yön. md. 6/2 (2016)

4 yarıyıl

Kredili ders + seminer penceresi

Tamamlanmazsa ilişik kesilebilir; md. 7/2

1. Ders Aşamasının Saati: Dört Yarıyıl Kuralı

Yüksek lisansta mezuniyeti geciktiren hataların neden bu kadar etkili olduğunu anlamak için önce iki ayrı saatin işlediğini bilmek gerekiyor.

Birinci saat: toplam süre. Tezli yüksek lisans programının süresi, bilimsel hazırlık hariç, "her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın dört yarıyıl olup, program en çok altı yarıyılda tamamlanır" (md. 7/1). Tezsiz programda bu aralık en az iki, en çok üç yarıyıl (md. 12/1).

İkinci saat: ders aşaması. Asıl kritik kural md. 7/2'de: "Dört yarıyıl sonunda öğretim planında yer alan kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan" öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilebiliyor. ODTÜ yönetmeliği de aynı kuralı tekrarlıyor: kredili dersler ve seminer için azami süre dört yarıyıl (md. 31/2).

Bu iki saat birleşince şu tablo ortaya çıkıyor:

  • Tezli yüksek lisansın idealinde dersler ilk iki yarıyılda biter, 3. ve 4. yarıyıllar teze ayrılır.

  • Ders aşamasında kaybedilen her yarıyıl, tez için ayrılan zamandan düşer.

  • Ders aşaması dördüncü yarıyıla sarktığında, tezin hem yazılması hem savunulması 5. ve 6. yarıyıla sıkışır; bu da azami süreye yaklaşmak anlamına gelir.

Yönetmelik ayrıca kurumlara, öğrencinin herhangi bir yarıyıldan sonra devam edebilmesi için ek başarı koşulları belirleme imkânı tanıyor (md. 34/7). Marmara Üniversitesi'nde örneğin genel ortalaması 2,50'nin altında olan tezli yüksek lisans öğrencisinin dersleri tekrar alması gerekiyor (md. 14/2). Yani "dersleri geçmek" kadar, kurumunuzun ara eşiklerini bilmek de önemli.

Öne çıkan not: Uluslararası veriler de ders aşamasındaki erken kararların değerini gösteriyor. PLoS ONE'da yayımlanan bir çalışmada (van de Schoot ve ark., 2013) Hollanda'daki doktora adaylarında araştırma sorusunu birinci yılın sonunda netleştirmek gecikmeyi yaklaşık 3,8 ay azaltırken, danışman veya konu değişikliği yaklaşık 5,5 ay gecikmeyle ilişkili bulundu (her iki etki de erkek adaylarda anlamlı). Doktora verisi olsa da mesaj yüksek lisans için de geçerli: ilk yılın planı, son yılın takvimini belirliyor.

2. Programınızın Ders Yükü Haritası: Kaç Ders, Kaç Kredi Sayılır?

Ders seçimi hatalarının çoğu, "kaç ders aldım" ile "kaç ders sayıldı" arasındaki farktan doğuyor. Önce ulusal haritaya bakalım.

Tablo 1 — Ulusal Ders Yükü ve Sayılma Sınırları

Kalem

Tezli yüksek lisans

Tezsiz yüksek lisans

Dayanak

Kredili ders

En az 7

En az 10

md. 6/2, md. 11/2

Ulusal kredi

En az 21

En az 30

md. 6/2, md. 11/2

AKTS

En az 120 (yılda en az 60)

En az 60

md. 6/2; RG 01.03.2017/29994

Kredisiz bileşen

Seminer + tez

Dönem projesi

md. 6/2, md. 11/2

Lisans dersinden sayılabilecek

En çok 2

En çok 3

md. 6/3, md. 11/3

Diğer kurumlardan ders

En fazla 2 (EYK onayıyla)

Senato esaslarına göre

md. 6/3

Etik ve araştırma teknikleri dersi

Lisansüstü eğitimde en az 1

Lisansüstü eğitimde en az 1

md. 34/5

Süre

4 yarıyıl, azami 6

2-3 yarıyıl

md. 7/1, md. 12/1

Kaynak: YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016/29690; 01.03.2017/29994 değişikliğiyle). Üniversiteler bu alt sınırların üzerine çıkabiliyor.

Yarıyılda en fazla kaç ders alınır? Ulusal yönetmelikte yarıyıl başına sayısal bir üst sınır yer almıyor; incelenen ODTÜ, Boğaziçi, İTÜ, Ankara ve Marmara yönetmelikleri de yalnız program toplamı için asgari değer koyuyor. Üst sınır genelde enstitü kılavuzlarında düzenleniyor: örneğin Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü kılavuzunda yarıyılda "en fazla 15 kredi + Uzmanlık Alan Dersi" alınabiliyor; Gazi Üniversitesi'nin bir bölüm bilgilendirmesinde ise öğrencinin "bir dönemde alınabilecek en büyük AKTS kredisini geçmemek koşuluyla" ders alabileceği belirtiliyor. Kendi enstitünüzün sınırını ders kayıt kılavuzundan öğrenmeniz önerilir.

Yarıyılda kaç AKTS dengeli sayılır? AKTS sisteminde bir yarıyıl 30 AKTS olarak planlanıyor; yönetmelik de tezli programın bir eğitim-öğretim döneminin 60 AKTS'den az olmamasını istiyor (md. 6/2). İlk iki yarıyılda toplam AKTS'nizi 30 civarında tutmak, dersleri ilk yıl içinde bitirme hedefiyle uyumlu bir tempo sağlar.

Zorunlu ve seçmeli dengesi. Yönetmeliğe göre lisansüstü öğretim planları, mezuniyet için alınması gereken zorunlu ve seçmeli dersleri içerir ve enstitü kurulunda onaylanır (md. 34/1). Hangi derslerin hangi yarıyılda açılacağına ise enstitü yönetim kurulu karar verir (md. 34/2). Bu, her dersin her dönem açılmayabileceği anlamına geliyor; ders planınızı "hangi dönem açılıyor?" sorusuyla birlikte kurmak önemli.

3. Krediye Sayılmayan Dersler: En Sık Yapılan Ders Seçimi Hataları

Mezuniyet döneminde "bir dersim eksik çıktı" sürprizinin arkasında genelde aşağıdaki dört hatadan biri yer alıyor.

Hata 1 — Sınırdan fazla lisans dersi almak. Tezli yüksek lisansta en çok iki, tezsizde en çok üç lisans dersi programa sayılabiliyor; üstelik bu derslerin lisans öğrenimi sırasında alınmamış olması gerekiyor (md. 6/3, 11/3). Boğaziçi bunu daha da somutlaştırıyor: tezli programda en çok iki adet "400 kodlu" lisans dersi seçilebiliyor (md. 28/1). Üçüncü lisans dersi genelde transkriptte görünür ama ders sayısını tamamlamaz.

Hata 2 — Bilimsel hazırlık derslerini programın dersi sanmak. Bilimsel hazırlık dersleri programı tamamlamak için gerekli derslerin yerine geçemiyor (md. 30/2). Ankara Üniversitesi'nde bu dersler lisansüstü not ortalamasına da dahil edilmiyor (md. 11/2); Boğaziçi'de kredili olsalar bile programın gerekli derslerinden sayılmıyor (md. 16). İyi haber: hazırlık öğrencisi, anabilim dalı önerisi ve EYK onayıyla lisansüstü derslere de başlayabiliyor (md. 30/2). Bu imkânı kullanmak ders aşamasını öne çekebilir.

Hata 3 — Etik ve araştırma teknikleri dersini ertelemek. Lisansüstü eğitimde bu konuları içeren en az bir ders zorunlu (md. 34/5). ODTÜ, Boğaziçi, Marmara ve Gazi yönetmelik/prosedürleri bu hükmü kendi metinlerine taşımış. Ders adı kurumdan kuruma değişebiliyor (ör. "Bilimsel Araştırma Teknikleri ve Yayın Etiği"); önemli olan içeriğin bu konuları kapsaması. Bu ders çoğu programda belirli dönemlerde açıldığı için son yarıyıla bırakmak riskli olabilir.

Hata 4 — Ön koşulu gözden kaçırmak. Bazı lisansüstü derslerin ön koşulu var. Boğaziçi yönetmeliği ön koşul dersini "belirli bir derse kaydolabilmek için, o dersten önce alınarak başarılı olunması gereken ders" olarak tanımlıyor (md. 5/5); ODTÜ'de de benzer tanım yer alıyor (md. 17/3). Ön koşul dersi zamanında alınmazsa ilgili ileri ders bir sonraki açılışa kadar bekleyebiliyor.

Vurgulu kutu: Ders kaydı ekranında bir dersi seçebiliyor olmanız, o dersin programınıza sayılacağı anlamına gelmeyebilir. Lisans dersi sınırı, bilimsel hazırlık dersleri ve başka programdan alınan dersler için danışman onayını ve öğretim planındaki karşılığını dönem başında yazılı olarak netleştirmeniz önerilir.

4. Kayıt Yenileme ve Danışman Onayı: Sessiz Gecikme Nedenleri

Bu bölümdeki hatalar ders başarısıyla ilgili değil; tamamen idari görünür, ama süre açısından etkileri büyük olabilir.

Kaydı yenilememek süreyi durdurmaz. Ulusal yönetmelik süreyi kayda bakılmaksızın hesaplıyor (md. 7/1). Üniversite örnekleri de aynı yönde:

  • ODTÜ md. 20(7): "The semesters for which the student has failed to register are included in the normal and maximum periods of study."

  • Boğaziçi md. 6(3): izinler hariç, kayıt yenilememe nedeniyle kayıtsız geçen tüm yarıyıllar normal ve azami süreye dahil.

  • Ankara md. 18(2): kaydını yenilemeyen öğrenci o yarıyıl ders seçemiyor; tez aşamasındaki öğrenci o yarıyıl başarısız sayılabiliyor ve "geçen süreler azami süreye dahil edilir."

  • Gazi PR.0018: belirtilen sürede kaydını yenilemeyen öğrenci o yarıyılda derslere ve sınavlara giremiyor.

Yani "bu dönem kayıt yaptırmayayım, sonra devam ederim" düşüncesi, resmî bir kayıt dondurma/izin kararı yoksa süreyi korumaz. Kayıt dondurma ve mazeret izinlerinin süreden sayılıp sayılmadığı da kuruma göre değiştiği için bu kararı enstitüden yazılı teyitle vermek en güvenli yoldur.

Danışman onayı ders kaydının parçasıdır. Yönetmelik, onaylı dersler içinden hangilerinin öğrencinin programında yer alacağına öğrenci ile danışmanın birlikte karar vereceğini söylüyor (md. 34/6). Bu ilke kurumlarda somut kurala dönüşüyor:

  • Gazi: "Yarıyıl ders kaydı, öğrenci ve danışman tarafından onaylandıktan sonra geçerlidir."

  • Marmara md. 15(4): ders kaydının tamamlanması için BYS'de danışman onayı gerekiyor.

  • Boğaziçi md. 18(3): akademik kaydın tamamlanması için programın danışman onayına gönderilmesi gerekiyor.

  • İTÜ md. 4-d: "Danışmanı belirlenmemiş öğrencilerin, ikinci yarıyıldan itibaren ders kayıtları yapılamaz."

Son madde özellikle önemli: tezli yüksek lisansta danışmanın en geç birinci yarıyılın sonuna kadar atanması gerekiyor (md. 8/1). Danışman ataması gecikirse, bazı kurumlarda ikinci yarıyıl ders kaydı da gecikebiliyor.

Konuşma kutusu — Kayıt haftası, danışmanla mesajlaşma
Öğrenci: Hocam, ders seçimimi sisteme girdim. İleri İstatistik'i bu dönem, Araştırma ve Yayın Etiği'ni bahar dönemine bırakmayı düşünüyorum.
Danışman: Etik dersi bizim programda yalnızca güzde açılıyor. Bahara bırakırsan ancak gelecek yıl alabilirsin; o da tez dönemine denk gelir. Bu dönem ikisini birlikte alalım, seçmeli dersi bahara kaydıralım.
Öğrenci: Tamam hocam, düzenleyip tekrar onayınıza gönderiyorum. Onay ekranda görünmezse kaydım geçerli sayılmıyor, değil mi?
Danışman: Evet, onay vermeden kesinleşmiyor. Ekle-bırak haftasının son gününü bekleme, bugün halledelim.

Akademik Sürecinizi Tek Hesapta Takip Edin

Giriş Yap

5. Ekle-Bırak ve Dersten Çekilme: Üniversiteler Neden Farklı?

Lisansüstünde ekle-bırak ve dersten çekilme ulusal yönetmelikte ayrıntılı düzenlenmiyor; konu senato yönetmeliklerine bırakılıyor (md. 34/4). Bu yüzden lisansta alıştığınız bir hakkın lisansüstünde olmayabileceğini bilmek gerekiyor.

Tablo 2 — Altı Üniversitede Kayıt, Ekle-Bırak, Çekilme ve Tekrar Kuralları

Üniversite

Ekle-bırak

Dersten çekilme

Başarısız ders tekrarı

Kayıtsız dönem

ODTÜ

Akademik takvimde, danışman onayı şart (md. 20/3)

Yok — "Graduate students cannot withdraw from courses" (md. 21/1)

İlk açıldığı dönemde; seçmeli yerine danışmanın uygun gördüğü ders (md. 25)

Süreye dahil (md. 20/7)

Boğaziçi

Danışman onayıyla (md. 18/4)

Var; son ders gününden iki hafta önce başlayan bir haftalık dönemde, danışman onayıyla (md. 19)

F alınan zorunlu ders ilk açıldığında; istisnai ikame EYK'da (md. 25)

Süreye dahil (md. 6/3)

İTÜ

Danışman onayıyla (md. 44)

Var; danışman onayıyla, akademik takvim içinde (md. 44)

Senato esaslarına göre; son alınan not geçerli

Kayıt yenileme zorunlu (md. 43)

Ankara

Danışman veya yetkili öğretim üyesi onayıyla (md. 21)

Ayrı hüküm yok

Azami ders süresinde tekrar; zorunlu değilse aynı kredide başka ders (md. 23/3)

Azami süreye dahil (md. 18/2)

Marmara

Yönetmelikte ayrı hüküm bulunamadı

Yönetmelikte ayrı hüküm bulunamadı

GANO 2,50 altında ders tekrarı (md. 14/2)

Süre kayda bakılmaksızın işler (md. 14/1)

Gazi (prosedür)

Ekle-bırak tarihlerinde danışmanla (PR.0018 md. 5.4)

Belgede yer almıyor

Ortalama yükseltmek için tekrar; son not geçerli

Kaydını yenilemeyen derslere giremez

Kaynak: Üniversitelerin lisansüstü yönetmelikleri, senato esasları ve prosedürleri (Ekim 2026 itibarıyla erişilen metinler).

Bu tablodan çıkan dersler:

  • ODTÜ'de ders seçimi, ekle-bırak haftası kapandığında kesinleşiyor; zorlanılan bir ders dönem ortasında bırakılamıyor. Bu yüzden ilk iki haftada ders yükünü gerçekçi kurmak özellikle önemli.

  • Boğaziçi ve İTÜ'de çekilme bir güvenlik supabı işlevi görüyor; ancak çekilinen ders yine de tamamlanması gereken bir ders olarak kalıyor ve dört yarıyıllık pencereden bir dönem eksiltiyor.

  • Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü rehberine göre ekleme-çıkarma her yarıyılın ikinci haftasında, danışmanın onayıyla yapılabiliyor; Atatürk Üniversitesi GSE kılavuzunda değişiklik süresi yarıyılın ilk haftasının sonuna kadar. Pencereler kısa olduğu için tarihi kaçırmak, istenmeyen bir dersle dönemi geçirmek anlamına gelebilir.

6. Başarısız Ders, Ders Tekrarı ve "Bir Yıl Bekleme" Riski

Lisansüstünde başarısız olunan bir ders tek başına büyük bir sorun olmayabilir; asıl gecikme, dersin ne zaman yeniden açılacağı ile ortaya çıkıyor.

"İlk açıldığında tekrar" kuralı. ODTÜ'de başarısız olunan dersin tekrarlanması zorunlu ve öğrenci dersi "the first semester it is offered" yani ilk açıldığı dönemde almak durumunda (md. 25/e). Boğaziçi'de de F alınan zorunlu dersler ilk açıldıklarında tekrarlanıyor; özel durumlarda ve danışmanın olumlu görüşüyle EYK erteleme izni verebiliyor (md. 25/1).

Seçmeli derste esneklik. Seçmeli derslerde kurallar daha esnek olabiliyor:

  • Ankara md. 23(3): başarısız olunan ders azami ders alma süresi içinde tekrar alınabiliyor; zorunlu ders olmamak koşuluyla yerine aynı kredi değerinde başka bir ders de alınabiliyor.

  • ODTÜ md. 25: tekrarlanacak seçmeli derslerin yerine danışmanın uygun bulduğu dersler alınabiliyor.

  • Boğaziçi md. 25(2): F alınan seçmeli ders ya da yerine geçecek başka bir seçmeli ders alınabiliyor.

Neden bir yıl kaybedilebilir? Pek çok lisansüstü zorunlu ders yılda bir kez açılıyor. Güz döneminde açılan bir zorunlu dersten kalan öğrenci, dersi ancak bir sonraki güz dönemine alabiliyor. Bu da ders aşamasını en az bir yarıyıl uzatıyor ve dört yarıyıllık pencerenin sonuna yaklaştırıyor.

"Ders Aşamam Dört Yarıyıla Sığar mı?" (varsayımsal tezli YL, güz girişli)
Hedef: En az 7 ders / 21 kredi + seminer, en geç 4. yarıyıl sonunda (md. 7/2).
1.yarıyıl (güz): 3 ders (9 kredi) alındı. Yalnız güzde açılan zorunlu Araştırma Yöntemleri dersinden başarısız. Sayılan: 2 ders / 6 kredi.
2.yarıyıl (bahar): 3 ders alındı; biri sınırı aşan üçüncü lisans dersi olduğu için programa sayılmadı. Sayılan: 2 ders / 6 kredi. Toplam: 4 ders / 12 kredi.
Kalan yük: 7 − 4 = 3 ders · 21 − 12 = 9 kredi · + seminer
Kalan pencere: 4 − 2 = 2 yarıyıl → yarıyıl başına ortalama 1,5 ders + seminer
Kısıt: Başarısız zorunlu ders yalnız güzde açılıyor → 3. yarıyılda (güz) mutlaka alınmalı. Bu derste ikinci bir sorun yaşanırsa, 4. yarıyılda (bahar) açılmadığı için ders aşaması süresi içinde tamamlanamayabilir.
Sonuç: Tez çalışmasının ağırlığı 4-6. yarıyıllara kayıyor; savunma büyük olasılıkla 5. veya 6. yarıyıla sarkıyor.
Genel formül: Yarıyıl başına gereken ders = (Gerekli ders sayısı − Sayılan ders sayısı) ÷ (4 − Tamamlanan yarıyıl)
Aynı öğrenci zorunlu dersi geçip lisans dersi sınırına dikkat etseydi, ilk iki yarıyılda 6 ders sayılır, 3. yarıyılda tek ders ve seminerle ders aşamasını kapatıp teze bir yarıyıl erken odaklanabilirdi. Kendi enstitünüzün açılış takvimi ve kuralları esas alınmalıdır.

2 (tezli) · 3 (tezsiz)

Lisans dersi sınırı

Lisansta alınmamış olmak kaydıyla; md. 6/3, 11/3

En fazla 2

Diğer kurumlardan ders

EYK onayıyla; md. 6/3

7. Seminer, Tez Kaydı ve Ders Aşamasından Tez Aşamasına Geçiş

Ders yükü yalnız kredili derslerden oluşmuyor. Kredisiz görünen ama zamanında yapılmazsa mezuniyeti geciktiren iki kalem daha var: seminer ve tez kaydı.

Seminer de dört yarıyıllık pencerenin içinde. Yönetmelik seminer dersini kredili derslerle birlikte sayıyor: dört yarıyıl sonunda "kredili derslerini ve seminer dersini" tamamlayamayanın ilişiği kesilebiliyor (md. 7/2). Seminer kredisiz ve başarılı/başarısız olarak değerlendiriliyor (md. 6/2), ama AKTS toplamına katkı veriyor. Atatürk Üniversitesi GSE kılavuzu seminerin ilk dört yarıyılda tamamlanmasını ve "yarıyıl içinde seminer verilmesini" öngörüyor. Semineri son yarıyıla bırakmak, sunum tarihinin ertelenmesi gibi küçük bir aksaklıkla ders aşamasını tamamlanmamış bırakabilir.

Tez kaydı her yarıyıl. Yönetmeliğe göre öğrenci "en geç danışman atanmasını izleyen dönemden itibaren her yarıyıl tez dönemi için kayıt yaptırmak zorundadır" (md. 6/2). Kurum örnekleri:

  • ODTÜ md. 32(2): tez danışmanı atandığı tarihten itibaren her yarıyıl tez çalışmasına veya ilgili derslere kayıt.

  • Boğaziçi md. 31(1): danışman atandıktan sonraki yarıyıldan itibaren her yarıyıl tez dersine kayıt zorunlu.

  • İTÜ md. 5-a: üçüncü yarıyılın başından itibaren her yarıyıl tez çalışmasına kayıt.

  • Ankara md. 30(4): her öğrenci açılan uzmanlık alan dersini almakla yükümlü.

Tez kaydını unutmak, ders kaydını unutmak kadar etkili olabilir: Ankara Üniversitesi'nde tez aşamasında kaydını yenilemeyen öğrenci o yarıyıl değerlendirme dışı bırakılarak başarısız sayılabiliyor (md. 18/2).

Tez konusu ve ders seçimi bağlantısı. Tez konusu en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar önerilip EYK onayıyla kesinleşiyor (md. 8/1). Seçmeli derslerinizi tez konunuza hizmet edecek biçimde seçmek, hem ders aşamasını hem tez aşamasını hızlandırır. Türkiye'deki hakemli çalışmalar da tez sürecinde gecikmenin önemli bir kısmının hazırlık eksikliğinden doğduğunu gösteriyor: İngilizce öğretmenliği alanındaki 41 lisansüstü öğrenciyle yapılan bir çalışmada (Ekoç, 2019) katılımcıların %65,9'u tezden önce akademik yazma dersi almamıştı ve %90,2'si tez yazarken çalışıyordu. Eğitim yönetimi mezunlarıyla yapılan nitel bir çalışmada (Koşar, 2021) ise iş-yaşam dengesi, konu seçimi, danışmanla iletişim ve zaman yönetimi öne çıkan güçlükler oldu.

8. Dış Ders, Özel Öğrencilik, Muafiyet ve 10 Maddelik Kontrol Listesi

Ders yükünü hafifletmenin meşru yolları var; ancak her birinin sınırı bulunuyor ve sınırın aşılması "fazladan alınan ama sayılmayan ders" anlamına gelebiliyor.

Başka kurumdan ders. Tezli yüksek lisansta, anabilim dalı önerisi ve EYK onayıyla diğer yükseköğretim kurumlarındaki derslerden en fazla iki ders seçilebiliyor (md. 6/3). İTÜ'de bu iki dersin seçmeli olması ve İTÜ'de açılmamış olması isteniyor (md. 5-c); ODTÜ ve Boğaziçi'de de sınır iki ders. Ankara Üniversitesi'nde ise öğrenci toplam kredinin en az yarısını kendi programından almak durumunda (md. 20/1).

Özel öğrencilikten muafiyet. Programa kabul öncesinde özel öğrenci olarak alınıp başarılan dersler muaf sayılabiliyor; ancak muafiyet verilen dersler ilgili lisansüstü eğitimdeki derslerin %50'sini geçemiyor ve özel öğrencilik iki yarıyılı aşamıyor (md. 31). İTÜ aynı sınırı zorunlu toplam ders kredisinin %50'si olarak uyguluyor (md. 24-g); Marmara'nın Özel Öğrenci Yönergesi ise üniversiteye kayıtlı lisansüstü öğrencilerin, başka bir programdan özel öğrenci statüsünde, kayıtlı oldukları programın ders yüküne sayılmak üzere en çok 2 seçmeli ders alabileceğini belirtiyor (md. 4/16).

Muafiyet dilekçesini geciktirmek. Muafiyet kararı çıkmadan aynı dersi tekrar almak ya da dersin muaf sayılacağını varsayıp kayıt yaptırmamak, iki yönden de zaman kaybettirebilir. Muafiyet başvurusunu ilk yarıyılın başında, ders içerikleriyle birlikte yapmak genelde en güvenli yoldur.

Mezuniyeti Geciktiren 10 Ders Yükü ve Ders Seçimi Hatası

  1. İlk yarıyıl ders yükünü düşük tutmak: Dört yarıyıllık ders penceresinin ilk dönemini hafif geçirmek, sonraki dönemleri sıkıştırır.

  2. Sınırı aşan lisans dersi almak: Tezli YL'de 2'den, tezsizde 3'ten fazlası genelde sayılmaz.

  3. Bilimsel hazırlık derslerini programın dersi sanmak: Hazırlık dersleri programın derslerinin yerine geçmez.

  4. Etik ve araştırma teknikleri dersini ertelemek: Zorunlu ders yalnız belirli dönemde açılıyorsa bir yıl kaybettirebilir.

  5. Danışman onayını tamamlamamak: Onaysız kayıt pek çok kurumda geçerli sayılmaz.

  6. Kayıt yenilememek: Kayıtsız dönemler genelde süreden sayılır.

  7. Ekle-bırak haftasını kaçırmak: ODTÜ gibi çekilmenin olmadığı kurumlarda dönem boyunca o dersle devam etmek gerekir.

  8. Yalnız bir dönemde açılan zorunlu dersten kalmak: Tekrar için bir sonraki açılışı beklemek gerekebilir.

  9. Semineri son yarıyıla bırakmak: Seminer de dört yarıyıllık ders penceresinin içinde.

  10. Tez kaydını unutmak: Danışman atanmasından sonra her yarıyıl tez kaydı genelde zorunlu.

Dönem Başı Kontrol Listesi

  1. Programımın öğretim planında kaç zorunlu ve kaç seçmeli ders var?

  2. Zorunlu derslerim hangi dönemde açılıyor?

  3. Aldığım lisans dersi sayısı sınırın (2/3) içinde mi?

  4. Etik ve araştırma teknikleri dersini hangi yarıyılda alacağım?

  5. Ders kaydım danışman onayıyla kesinleşti mi?

  6. Ekle-bırak ve dersten çekilme son tarihleri neler; kurumumda çekilme hakkı var mı?

  7. Bu yarıyıl AKTS toplamım 30 civarında mı?

  8. Ön koşullu bir ders seçiyorsam ön koşulu tamamladım mı?

  9. Muafiyet veya dış ders başvurularım karara bağlandı mı?

  10. Danışmanım atandıysa tez kaydı veya uzmanlık alan dersi kaydımı yaptım mı?

330.464

Yüksek lisans öğrencisi

YÖK 2025-2026 İstatistik Bülteni

84.928

Yüksek lisans mezunu

2024-2025 akademik yılı, YÖK bülteni

Gerçek Senaryolar

Selin, 24 — Tezli yüksek lisans, sosyoloji.
Bilimsel hazırlıkta aldığı iki dersin programına sayılacağını düşünüyordu. Dönem başında danışmanıyla öğretim planını incelediğinde hazırlık derslerinin programın yerine geçmediğini (md. 30/2) gördü. EYK onayıyla hazırlık dönemindeyken bir lisansüstü ders de aldı; ilk yarıyılında 4 dersle ders aşamasını öne çekti. Değer: hazırlık yılını kayıp değil, avantaj olarak kullandı.

Burak, 29 — Çalışarak tezli yüksek lisans, mühendislik.
İş yoğunluğu nedeniyle bir dönem kayıt yenilemeyi atlamayı planlıyordu. Yönetmelikte sürenin kayda bakılmaksızın işlediğini (md. 7/1) öğrenince kayıt dondurma için enstitüye resmî başvuru yapıp kararın süreden sayılıp sayılmayacağını yazılı olarak sordu. Değer: dört yarıyıllık ders penceresini habersizce tüketmekten kurtuldu.

Ayşe, 26 — Tezli yüksek lisans, işletme (ODTÜ benzeri kurallara sahip bir üniversite).
İlk dönem beş ders seçti; üçüncü haftada yükün ağır geldiğini fark etti ama kurumunda lisansüstünde dersten çekilme yoktu. Sonraki dönem ekle-bırak haftasında danışmanıyla AKTS toplamını 30 civarında tuttu ve yüksek iş yüklü dersleri farklı dönemlere dağıttı. Değer: gerçekçi yük planı, ders tekrarı riskini azalttı.

Kemal, 31 — Tezsiz yüksek lisans, eğitim yönetimi.
Tezsiz programın en çok üç yarıyıl sürdüğünü (md. 12/1) ve dönem projesi dersinin alındığı yarıyılda kayıt zorunluluğunu (md. 11/2) bilerek planını kurdu. Özel öğrenciyken aldığı iki dersi muafiyet sınırına (md. 31) göre ilk hafta saydırdı. Değer: üç yarıyıllık sınırı rahat karşıladı.

Karar Matrisi

Senin Durumun

Öneri

İlk yarıyıldasın, kaç ders alacağını bilmiyorsun

Zorunlu dersleri ve açılış dönemlerini öne al; AKTS'yi 30 civarında tut

Lisans dersi almak istiyorsun

Tezli YL'de en çok 2, tezsizde en çok 3; lisansta alınmamış olmalı

Bilimsel hazırlıktasın

Hazırlık dersleri yerine geçmez; EYK onayıyla lisansüstü derse de başlamayı değerlendir

Bir dönem ara vermek istiyorsun

Kayıt yenilememek süreyi durdurmaz; resmî kayıt dondurma/izin kararı iste

Ders yükü ağır geldi, dönem ortasındasın

Kurumunda çekilme hakkı var mı bak (ODTÜ'de yok; Boğaziçi/İTÜ'de danışman onayıyla var)

Zorunlu bir dersten kaldın

İlk açıldığı dönemi takvime işle; ders tek dönemde açılıyorsa önceliklendir

Seçmeli bir dersten kaldın

Aynı kredide başka bir seçmeli ile telafi edilip edilemeyeceğini sor

Başka üniversiteden ders almak istiyorsun

En fazla 2 ders, EYK onayı; kendi programından en az yarısı kuralını kontrol et

Özel öğrenciyken ders aldın

Muafiyeti ilk hafta iste; sınır %50 ve özel öğrencilik en çok 2 yarıyıl

Danışmanın atandı

Her yarıyıl tez kaydını/uzmanlık alan dersini ihmal etme; semineri erken planla

Üniversiteleri ve Akademik Olanakları Keşfedin

Üniversiteleri İncele

Sıkça Sorulan Sorular

1. Yüksek lisansta dersleri kaç yarıyılda bitirmem gerekir?+

Tezli yüksek lisansta kredili dersler ve seminer dört yarıyıl içinde tamamlanmalı; aksi hâlde ilişik kesilebiliyor (md. 7/2). İdeal planda dersler ilk iki yarıyılda bitirilip son iki yarıyıl teze ayrılır.

2. Tezli yüksek lisans kaç ders ve kaç kredi?+

Ulusal alt sınır en az 7 ders, 21 kredi, bir seminer ve tez; toplam en az 120 AKTS (md. 6/2). Üniversiteler bu sınırı yükseltebilir.

3. Bir yarıyılda en fazla kaç ders alabilirim?+

Ulusal yönetmelikte sayısal bir üst sınır yok; sınır enstitü kılavuzlarında belirleniyor (ör. Atatürk Üniv. GSE'de yarıyılda en fazla 15 kredi + uzmanlık alan dersi). AKTS sisteminde bir yarıyıl 30 AKTS olarak planlanıyor.

4. Yüksek lisansta kaç lisans dersi alabilirim?+

Tezli programda en çok iki, tezsizde en çok üç ders, lisans öğrenimi sırasında alınmamış olmak kaydıyla lisans derslerinden seçilebilir (md. 6/3, 11/3).

5. Kayıt yenilemezsem ne olur?+

Kurumların çoğunda o dönem derslere ve sınavlara giremezsiniz ve geçen süre azami süreye dahil edilir (ör. Ankara md. 18/2, ODTÜ md. 20/7, Boğaziçi md. 6/3). Ara vermeniz gerekiyorsa resmî kayıt dondurma/izin başvurusu daha güvenli bir yoldur.

6. Yüksek lisansta dersten çekilmek mümkün mü?+

Üniversiteye göre değişir. ODTÜ'de lisansüstü öğrenciler dersten çekilemiyor; Boğaziçi ve İTÜ'de danışman onayıyla, akademik takvimdeki süre içinde çekilme mümkün.

7. Kaldığım dersi hangi dönemde tekrar almalıyım?+

ODTÜ ve Boğaziçi'de zorunlu ders ilk açıldığı dönemde tekrarlanmalı. Ankara'da zorunlu olmayan bir dersin yerine aynı kredide başka bir ders alınabiliyor. Ders yılda bir kez açılıyorsa tekrar bir yıl sonraya kalabilir.

8. Bilimsel hazırlık dersleri yüksek lisans derslerimden sayılır mı?+

Hayır. Bilimsel hazırlık dersleri programın gerekli derslerinin yerine geçemez; hazırlıkta geçen süre (en çok iki yarıyıl) yüksek lisans süresine de dahil edilmez (md. 30).

9. Araştırma ve yayın etiği dersi zorunlu mu?+

Evet. Bilimsel araştırma teknikleri ile araştırma ve yayın etiği konularını içeren en az bir dersin lisansüstü eğitim sırasında verilmesi zorunlu (md. 34/5). Ders adı üniversiteye göre değişebilir.

10. Başka üniversiteden ders alabilir miyim?+

Tezli yüksek lisansta anabilim dalı önerisi ve EYK onayıyla en fazla iki ders alınabilir (md. 6/3). İTÜ'de bu derslerin seçmeli ve İTÜ'de açılmamış olması isteniyor.

11. Özel öğrenciyken aldığım dersler sayılır mı?+

Sayılabilir; ancak muafiyet verilen dersler programdaki derslerin %50'sini geçemez ve özel öğrencilik en çok iki yarıyıl sürer (md. 31).

12. Tez kaydı ne zaman başlar?+

En geç danışman atanmasını izleyen dönemden itibaren her yarıyıl tez kaydı gerekiyor (md. 6/2). İTÜ'de tez çalışmasına kayıt üçüncü yarıyılın başından itibaren yapılabiliyor.

Kaynakça

Yasal Bilgilendirme

Bu içerikte yer alan bilgiler; YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016/29690; RG 01.03.2017/29994 değişikliğiyle), ODTÜ, Boğaziçi, İTÜ, Ankara, Marmara ve Gazi üniversitelerinin lisansüstü yönetmelik, senato esası ve prosedürleri, Ege Üniversitesi ve Atatürk Üniversitesi enstitü rehberleri, YÖK 2025-2026 İstatistik Bülteni ile hakemli akademik çalışmalar esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik 7 Ekim 2026 tarihi itibarıyla erişilebilen resmî kaynaklara dayanmaktadır.

Lisansüstü programlarda devam, ders sınavları, ders tekrarı, ekle-bırak, dersten çekilme, kayıt yenileme ve yarıyıl başına ders yükü gibi konular yönetmelik gereği üniversite senatolarınca belirlenir; bu nedenle kurumdan kuruma farklılık gösterebilir ve dönemsel olarak değişebilir. Ulusal yönetmelikteki ders, kredi ve AKTS sayıları asgari değerlerdir. Yazıda anılan üniversite hükümleri yalnızca uygulama örneği olarak verilmiştir; bağlayıcı olan, kayıtlı olduğunuz üniversitenin güncel düzenlemesi ve enstitünüzün akademik takvimidir. Kayıt dondurma ve mazeret izinlerinin süreden sayılıp sayılmadığı da kuruma göre değişebilir. Metindeki hesaplama kutusu ve senaryolar varsayımsal ve örnek niteliğindedir; uluslararası araştırma bulguları Türkiye'ye birebir genellenemez.

Ders seçimi, kayıt dondurma, dersten çekilme veya ders tekrarı kararı öncesinde enstitünüzün güncel lisansüstü yönetmeliği, senato esasları ve akademik takvimi ile danışmanınız üzerinden teyit alınması önerilir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; resmî akademik danışmanlık veya hukuki görüş niteliği taşımaz.

Güncel Akademik Duyuruları Takip Edin

Duyuruları İncele
Paylaş:

Gelişmeleri Kaçırma!

Mezun Kampüsü projesi ile lisansüstü programlar, duyurular ve eğitim içeriklerinden haberdar olmak için kayıt ol.

Kaynak ve Sorumluluk Bilgilendirmesi

Blog ve Haberler için gerekli yasal bilgilendirme