Yüksek Lisans Ders Notu, Kredi ve AKTS Nasıl Hesaplanır?
ŞÜKRAN Ç.
Yazar

Yüksek Lisans Ders Notu, Kredi ve AKTS Nasıl Hesaplanır?
İçindekiler
Ulusal Kredi ve AKTS: İki Ayrı Sayı, İki Ayrı Görev
Tezli, Tezsiz ve Doktora: Kaç Ders, Kaç Kredi, Kaç AKTS?
Bir Dersin Kredisi ve AKTS'si Nasıl Belirlenir?
Ders Notu: 100'lük Puandan Harf Notuna
Adım Adım Yüksek Lisans Not Ortalaması Hesabı
Dersi Geçmek ile Mezun Olmak Arasındaki Fark: CC, CB ve 3,00
Kredisiz Dersler, Tekrar, Muafiyet ve Transkript Okuma
Sık Yapılan Hesaplama Hataları ve Kontrol Listesi
Genel Bilgilendirme
Yüksek lisans ders notu, kredi ve AKTS nasıl hesaplanır? sorusu, lisansüstü eğitime yeni başlayan hemen her öğrencinin ilk dönemde karşılaştığı sorudur. Ders kataloğunda aynı dersin yanında iki farklı sayı görürsünüz (örneğin 3 kredi / 7,5 AKTS), transkriptinizde harf notları ve katsayılar yer alır, enstitü ise mezuniyet için belirli bir ağırlıklı genel not ortalaması arar. Bu üç kavramı bir kez oturttuğunuzda hem ders seçiminizi hem de mezuniyet planınızı çok daha rahat yapabilirsiniz.
Türkiye'de lisansüstü eğitim büyüyen bir alan: YÖK 2025-2026 İstatistik Bülteni'ne göre 330.464 yüksek lisans ve 89.665 doktora öğrencisi bulunuyor. Bu öğrencilerin hepsi aynı ulusal çerçeveye, yani Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'ne (Resmî Gazete, 20 Nisan 2016, sayı 29690) bağlı; ancak not sistemi, geçme notu ve ortalama şartı gibi ayrıntıları yönetmelik üniversite senatolarına bırakıyor. Bu yüzden doğru hesap için hem ulusal kuralı hem de kendi üniversitenizin esaslarını bilmek gerekiyor.
Bu rehber; YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ve 1 Mart 2017 tarihli değişikliği, Avrupa Komisyonu'nun Eurydice Türkiye sayfaları, ECTS Users' Guide 2015, Avrupa Yükseköğretim Alanı (EHEA) yeterlilikler çerçevesi ile İstanbul Teknik, Orta Doğu Teknik, Eskişehir Osmangazi ve İstanbul üniversitelerinin lisansüstü yönetmelik, senato esası ve AKTS sayfaları esas alınarak hazırlandı.
Net Cevaplar
Yüksek lisansta not ortalaması nasıl hesaplanır?
Her dersin kredisi ile aldığınız harf notunun katsayısı çarpılır, çarpımlar toplanır ve toplam krediye bölünür. Seminer, tez ve dönem projesi gibi kredisiz çalışmalar genelde bu hesaba girmez.
Tezli yüksek lisans kaç AKTS?
YÖK yönetmeliğine göre tezli yüksek lisans en az 7 ders, en az 21 kredi, bir seminer dersi ve tez çalışmasından oluşur; toplamı en az 120 AKTS'dir.
Tezsiz yüksek lisans kaç AKTS?
Yönetmeliğin güncel metninde en az 30 kredi ve 60 AKTS, en az 10 ders ve dönem projesi. İlk (2016) metindeki 90 AKTS alt sınırı 1 Mart 2017'de 60'a indirildi. Bazı üniversiteler (örneğin İTÜ) kendi esaslarında 90 AKTS isteyebiliyor.
Kredi ile AKTS arasındaki fark ne?
Ulusal kredi dersin haftalık ders saatine dayanır (yaygın uygulamada teorik saatin tamamı + uygulama/laboratuvar saatinin yarısı). AKTS ise öğrencinin toplam iş yükünü gösterir; 1 AKTS yaklaşık 25-30 saat çalışmaya karşılık gelir.
Yüksek lisansta dersten geçme notu kaç?
Senatoya göre değişir. ODTÜ ve ESOGÜ'de yüksek lisansta en az CC, doktorada en az CB aranıyor. İTÜ'de CC-CB aralığı "koşullu geçer" olarak tanımlanıyor.
Mezuniyet için ortalama kaç olmalı?
Pek çok üniversitede tezli yüksek lisans ve doktorada 4,00 üzerinden en az 3,00 aranıyor (İTÜ, ODTÜ, ESOGÜ). Tezsizde bu eşik üniversiteye göre 2,50 (ESOGÜ) veya 3,00 (ODTÜ) olabiliyor.
Ortalama hesabında kredi mi AKTS mi kullanılır?
Üniversitenin yönetmeliğine bağlıdır. ESOGÜ ve ODTÜ metinleri dersin "kredi değeri" üzerinden hesap tarif ediyor; bazı kurumlar AKTS'yi esas alabiliyor. Transkriptinizdeki açıklama ve yönetmeliğinizin "not ortalaması" maddesi belirleyicidir.
Bir yarıyılda kaç AKTS alınır?
AKTS sisteminde bir yarıyıl 30, bir akademik yıl 60 AKTS olarak planlanır. Dört yarıyıllık tezli programın 120 AKTS olması bu yüzdendir.
7 ders · 21 kredi · 120 AKTS
Tezli yüksek lisans+ seminer ve tez (YÖK Lisansüstü Yön., RG 20.04.2016/29690)
10 ders · 30 kredi · 60 AKTS
Tezsiz yüksek lisans+ dönem projesi (RG 01.03.2017/29994 değişikliğiyle)
1. Ulusal Kredi ve AKTS: İki Ayrı Sayı, İki Ayrı Görev
Ders kataloğunda gördüğünüz iki sayı birbirinin alternatifi değil, farklı soruların cevabıdır.
Ulusal kredi — "Bu ders haftada kaç saat?"
İTÜ Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 39. maddesi tanımı açıkça veriyor: "Bir lisansüstü dersin yarıyıl ulusal kredi değeri, bir yarıyıl devam eden bir dersin haftalık teorik ders saatinin tamamı ile haftalık uygulama veya laboratuvar saatinin yarısının toplamıdır." ESOGÜ yönetmeliğinde de aynı formül yer alıyor. Buna göre:
3 saat teorik ders → 3 kredi
2 saat teorik + 2 saat uygulama → 2 + 1 = 3 kredi
2 saat teorik + 4 saat laboratuvar → 2 + 2 = 4 kredi
AKTS — "Bu ders beni toplamda ne kadar çalıştıracak?"
AKTS (Avrupa Kredi Transfer Sistemi), dersteki saatleri değil, öğrencinin toplam iş yükünü ölçer: derse katılım, okuma, ödev, proje, laboratuvar raporu ve sınava hazırlık dahil. İstanbul Üniversitesi'nin açıklamasıyla "1 AKTS = 25-30 çalışma saatine denk gelmektedir"; bir akademik yıla 60, bir yarıyıla 30 AKTS verilir. İTÜ yönetmeliği de lisansüstü bir dersin AKTS'sinin, Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi'nde yedinci ve sekizinci düzeyler için belirlenen yetkinliklere dayalı haftalık öğrenci iş yükünü temsil ettiğini belirtiyor.
Neden ikisi birden var? Ulusal kredi ağırlıkla ders yükünü ve not ortalamasını hesaplamak için kullanılır. AKTS ise diplomanızın Avrupa'da ve diğer üniversitelerde tanınmasını kolaylaştırır; İTÜ esaslarının ifadesiyle "Diploma eki olarak AKTS kredi sistemi geçerlidir." Değişim programı, yatay geçiş ya da yurt dışında doktora başvurusu yaptığınızda karşı kurum çoğu zaman AKTS'nize bakar.
Öne çıkan not: Aynı 3 kredilik iki ders farklı AKTS taşıyabilir. Haftada 3 saat anlatılan ama yoğun proje isteyen bir ders 8 AKTS, benzer saatte ama daha hafif iş yüklü bir ders 5-6 AKTS olabilir. AKTS size dersin gerçek zaman maliyetini söyler.
2. Tezli, Tezsiz ve Doktora: Kaç Ders, Kaç Kredi, Kaç AKTS?
Ulusal çerçeveyi YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği çiziyor. Üniversiteler bu alt sınırların üzerine çıkabiliyor, altına inemiyor.
Tablo 1 — Lisansüstü Programlarda Ders, Kredi ve AKTS Alt Sınırları
Program | Kredili ders | Ulusal kredi | AKTS | Kredisiz bileşenler | Süre (normal / azami) |
|---|---|---|---|---|---|
Tezli yüksek lisans | En az 7 | En az 21 | En az 120 | Seminer + tez | 4 / 6 yarıyıl |
Tezsiz yüksek lisans | En az 10 | En az 30 | En az 60 | Dönem projesi | En az 2 / en çok 3 yarıyıl |
Doktora (YL derecesiyle) | En az 7 | En az 21 | En az 240 | Seminer, yeterlik, tez önerisi, tez | 8 / 12 yarıyıl |
Doktora (lisans derecesiyle) | En az 14 | En az 42 | En az 300 | Seminer, yeterlik, tez önerisi, tez | 10 / 14 yarıyıl |
Kaynak: YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016/29690, 01.03.2017/29994 değişikliğiyle); Eurydice Türkiye sayfaları.
Tezsiz yüksek lisans: 60 mı, 90 AKTS mı?
İnternette bu konuda iki farklı sayı dolaşıyor ve ikisi de bir yerden geliyor. Yönetmeliğin 2016'daki ilk metni tezsiz yüksek lisansı "otuz krediden ve 90 AKTS'den az olmamak kaydıyla" tanımlıyordu. 1 Mart 2017 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 29994) yayımlanan değişiklikle bu alt sınır 60 AKTS'ye indirildi. Ancak üniversiteler daha yüksek bir sınır koyabiliyor: örneğin İTÜ Senato Esasları md. 48, tezsiz yüksek lisans için en az 90 AKTS istiyor. İTÜ ayrıca tezsiz programın 30-40 kredi ve 10-13 ders arasında olmasını öngörüyor.
AKTS neden 120 ve 60? Mantık yarıyıl başına 30 AKTS'ye dayanıyor: dört yarıyıllık tezli program 4 × 30 = 120, iki yarıyıllık tezsiz program 2 × 30 = 60, üç yarıyıllık tezsiz program 3 × 30 = 90 AKTS eder. Avrupa'daki genel çerçeve de aynı: EHEA yeterlilikler çerçevesine göre ikinci döngü (yüksek lisans) "typically 90-120 ECTS", bunun en az 60'ı ikinci döngü düzeyinde.
Tezli yüksek lisansta AKTS'nin yarısı neden derslerden gelmiyor? Çünkü 7 kredili ders genelde ilk iki yarıyılda tamamlanır ve yaklaşık 60 AKTS eder; kalan AKTS seminer, uzmanlık alan dersi ve tez çalışmasından gelir. ESOGÜ yönetmeliği bunu açıkça yazıyor: program "bir eğitim-öğretim yılında 60 AKTS kredisinden az olmamak koşuluyla" dersler, seminer, uzmanlık alan dersi ve tez olmak üzere toplam en az 120 AKTS.
3. Bir Dersin Kredisi ve AKTS'si Nasıl Belirlenir?
Ulusal kredi doğrudan haftalık ders planından hesaplanır (Bölüm 1'deki formül). İTÜ'de derslerin ulusal kredisi, program yürütme kurulunun önerisi ve enstitü yönetim kurulu kararıyla kesinleşiyor.
AKTS ise iş yükü hesabıyla bulunur. Üniversitelerin Bologna/AKTS bilgi paketlerinde her ders için bir iş yükü tablosu yer alır. Mantık şöyledir:
Dersin tüm etkinlikleri listelenir (ders saati, ders dışı okuma, ödev, proje, sunum, sınav ve hazırlık).
Her etkinliğin yarıyıl boyunca kaç saat sürdüğü toplanır.
Toplam saat, kurumun belirlediği 1 AKTS = 25-30 saat değerine bölünür ve yuvarlanır.
Örnek (varsayımsal): Bir lisansüstü dersin yarıyıllık iş yükü 42 saat ders + 70 saat okuma/hazırlık + 30 saat proje + 20 saat sınav hazırlığı = 162 saat olsun. 1 AKTS = 25 saat kabul eden bir üniversitede bu ders 162 ÷ 25 ≈ 6,5 → 6 veya 7 AKTS olarak ilan edilir; 30 saat kabul eden bir kurumda ≈ 5 AKTS çıkar. Yuvarlama ve saat katsayısı kuruma göre değişebilir.
Pratik ipucu: Derslerinizi seçerken toplam AKTS'nin yarıyılda 30 civarında kalması, iş yükünüzü dengeli tutar. Çalışarak yüksek lisans yapıyorsanız yüksek AKTS'li dersleri farklı yarıyıllara dağıtmak rahatlatıcı olabilir.
4. Ders Notu: 100'lük Puandan Harf Notuna
Yönetmelik, lisansüstü programlarda "devam, ders sınavları, ders notları, derslerden başarılı sayılma koşulları" gibi konuları senatoya bırakıyor (Eurydice; İTÜ Lisansüstü Yönetmeliği md. 41). Bu nedenle harf notu ölçeği üniversiteden üniversiteye farklılık gösterebilir. Genel mantık aynıdır: ara sınav, ödev ve final belirli oranlarla birleştirilir, 100 üzerinden başarı notu çıkar, bu not harf notuna ve katsayıya çevrilir.
Ara sınav – final oranı: ESOGÜ yönetmeliğine göre oranları dersin öğretim üyesi yarıyıl başında belirler; yarıyıl içi ve yarıyıl sonu değerlendirmelerin her biri %40'ın altında olamaz. Örneğin ara sınav %40 + final %60 ile ara sınavdan 70, finalden 80 alan öğrencinin başarı notu 70 × 0,40 + 80 × 0,60 = 76 olur.
Tablo 2 — Üç Üniversitede Lisansüstü Harf Notları ve Katsayılar
Harf notu | Katsayı | ESOGÜ YL (100'lük aralık) | ESOGÜ doktora (100'lük aralık) | İTÜ (2023 senato kararı) | ODTÜ |
|---|---|---|---|---|---|
AA | 4,00 | 90-100 | 90-100 | Var | Var |
BA+ | 3,75 | — | — | Var | — |
BA | 3,50 | 80-89 | 80-89 | Var | Var |
BB+ | 3,25 | — | — | Var | — |
BB | 3,00 | 75-79 | 75-79 | Var | Var |
CB+ | 2,75 | — | — | Koşullu geçer | — |
CB | 2,50 | 70-74 | 70-74 | Koşullu geçer | Var |
CC+ | 2,25 | — | — | Koşullu geçer | — |
CC | 2,00 | 65-69 | Başarısız (69 ve altı FF) | Koşullu geçer | Var (YL'de geçme sınırı) |
DC / DD / FD | 1,50 / 1,00 / 0,50 | — | — | — | Var |
FF | 0,00 | 64 ve altı | 69 ve altı | Başarısız | Var |
Kaynak: ESOGÜ Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği; İTÜ Lisansüstü Senato Esasları md. 58 (Senato 28.09.2023/845); ODTÜ Graduate Regulations md. 23/4. "—": o kurumun ölçeğinde bu harf yok.
Tablo iki önemli şeyi gösteriyor: (1) Aynı "76" puanı bir kurumda BB (3,00), +'lı ölçek kullanan bir kurumda farklı bir katsayıya karşılık gelebilir; (2) ESOGÜ'de yüksek lisans ile doktora arasında geçme sınırı farklı: 67 puan yüksek lisansta CC ile geçer, doktorada FF sayılır.
4'lük notun 100'lük karşılığı: Burs, yatay geçiş ya da doktora başvurusunda 4'lük ortalamanızın 100'lük karşılığı istenebilir. YÖK'ün dönüşüm tablosunda örneğin 2,29 = 60,10, 3,00 = 76,66, 3,25 = 82,50, 3,50 = 88,33. Bazı üniversitelerin kendi senato tabloları farklı değerler verebildiği için başvurduğunuz kurumun ilanını kontrol etmeniz önerilir.
5. Adım Adım Yüksek Lisans Not Ortalaması Hesabı
ODTÜ yönetmeliğinin 26. maddesi yöntemi net biçimde tarif ediyor: bir dersten elde edilen puan, dersin kredi değeri ile harf notunun katsayısının çarpımıdır; yarıyıl ortalaması, o yarıyıldaki derslerin puanları toplamının kredileri toplamına bölünmesiyle, genel ortalama ise o güne kadar alınan tüm derslerle aynı şekilde bulunur. ESOGÜ yönetmeliği de aynı hesabı tarif ediyor ve ortalamaların virgülden sonra iki basamak gösterildiğini belirtiyor.
Formül:
Ağırlıklı not ortalaması = Σ (Kredi × Katsayı) ÷ Σ Kredi
Tablo 3 — Aynı Transkript, İki Ayrı Ağırlık (varsayımsal ilk yarıyıl)
Ders | Ulusal kredi | AKTS | Harf notu | Katsayı | Kredi × Katsayı | AKTS × Katsayı |
|---|---|---|---|---|---|---|
Bilimsel Araştırma Yöntemleri ve Etik | 3 | 6 | BA | 3,50 | 10,50 | 21,00 |
İleri İstatistik (2 teorik + 2 uygulama) | 3 | 8 | CB | 2,50 | 7,50 | 20,00 |
Alan Dersi I | 3 | 7 | AA | 4,00 | 12,00 | 28,00 |
Alan Dersi II | 3 | 6 | BB | 3,00 | 9,00 | 18,00 |
Seminer (kredisiz) | 0 | 3 | Başarılı | — | Ortalamaya girmez | Ortalamaya girmez |
Toplam (ortalamaya girenler) | 12 | 27 | 39,00 | 87,00 |
Ulusal krediyle ortalama: 39,00 ÷ 12 = 3,25
AKTS ile ortalama: 87,00 ÷ 27 = 3,222… → 3,22
Yarıyılın toplam AKTS'si (seminer dahil): 27 + 3 = 30 AKTS
Neden fark çıktı? CB alınan İleri İstatistik dersi 8 AKTS ile en yüksek iş yüküne sahip. AKTS ağırlığıyla hesap yapıldığında bu düşük not ortalamayı daha fazla aşağı çekiyor. Ulusal kredide tüm dersler eşit (3 kredi) olduğu için etkisi daha sınırlı. Bu yüzden hangi kredinin esas alındığını üniversitenizin yönetmeliğinden kontrol etmek, kendi hesabınızın transkriptle birebir tutmasını sağlar.
Yuvarlama: ODTÜ'de üçüncü basamak 5 veya daha büyükse ikinci basamak 0,01 artırılıyor; 5'ten küçükse değişmiyor. 3,222 → 3,22; 2,995 → 3,00 olur.
6. Dersi Geçmek ile Mezun Olmak Arasındaki Fark: CC, CB ve 3,00
Lisansüstünde en sık yaşanan sürpriz şudur: tüm dersleri geçmek, mezun olmaya yetmeyebilir. Çünkü iki ayrı eşik vardır: her dersteki geçme notu ve tüm derslerin ağırlıklı ortalaması.
Üniversite örnekleri (birebir mevzuattan):
ESOGÜ — tezli yüksek lisans: "Derslerin başarı notu en az CC ve akademik başarı notu 4,00 üzerinden en az 3,00 olmak zorundadır."
ESOGÜ — tezsiz yüksek lisans: ders notu en az CC, akademik başarı notu en az 2,50.
ESOGÜ — doktora: ders notu en az CB, ortalama en az 3,00.
ODTÜ: kredili derste başarılı sayılmak için "a minimum of a grade CC in a Master's program, and grade CB in a doctoral program"; tezli (md. 32), tezsiz (md. 36) ve doktorada (md. 40) ders süresi sonunda ortalaması 3,00'ün altında kalan öğrencinin programla ilişiği kesilebiliyor.
İTÜ: tezli yüksek lisanstan mezuniyet için "ağırlıklı genel not ortalamasının en az 3.00 olması" gerekiyor; CC ile CB+ arası notlar "koşullu-geçer".
"Koşullu geçer" ne demek? CC, 2,00 katsayılı bir nottur; dersi geçirir ama ortalamayı 3,00'ın altına çeker. Bir CC'yi dengelemek için aynı kredideki başka bir derste AA almak gerekir (2,00 + 4,00 = 6,00 → ortalama 3,00). Yani CC'ler arttıkça 3,00 hedefi zorlaşır.
Konuşma kutusu — İlk yarıyıl sonu, danışman görüşmesi
Öğrenci: Hocam, bütün derslerimi geçtim ama ortalamam 2,83 çıktı. Sorun olur mu?
Danışman: Derslerin hepsi geçerli, merak etme. Ama mezuniyette 3,00 aranıyor. Önümüzdeki dönem 9 kredin kaldı; ortalama olarak en az BB+ düzeyinde notlar hedefleyelim. Gerekirse CC aldığın dersi tekrar alıp notunu yükseltmek de bir seçenek.
Öğrenci: Tekrar alırsam hangi not geçerli olur?
Danışman: Bizim esaslarımızda son alınan not geçerli. Kesin kuralı enstitünün yönetmeliğinden birlikte kontrol edelim.
25-30 saat
1 AKTS iş yüküİstanbul Üniversitesi EBS; ECTS Users' Guide 2015
30 AKTS
Bir yarıyılBir akademik yıl 60 AKTS
7. Kredisiz Dersler, Tekrar, Muafiyet ve Transkript Okuma
Kredisiz çalışmalar: Seminer, uzmanlık alan dersi, tez çalışması ve dönem projesi yönetmelikte kredisiz olarak tanımlanıyor ve başarılı/başarısız (bazı kurumlarda yeterli/yetersiz) olarak değerlendiriliyor. Bu çalışmalar AKTS toplamına katkı verir ama not ortalamasına girmez. ESOGÜ'de bunlar için YT/YZ notları kullanılıyor ve not ortalamasına katılmıyor.
Ders tekrarı: İTÜ Senato Esasları md. 59: ortalamasını yükseltmek isteyen öğrenci, ders alma süresi içinde aldığı dersleri tekrar alabilir ve "Tekrarlanan dersler için son alınan not geçerlidir." ODTÜ'de de geçilen dersler ortalamayı yükseltmek için tekrar alınabiliyor ve yeni not eskisinin yerine geçiyor. ESOGÜ'de başka bir dersle tekrar edildiğinde "sadece en son alınan dersin notu" ortalamaya katılıyor. Dikkat: son not eskisinden düşük olsa da o geçerli sayılabilir.
Devamsızlık notları: ESOGÜ'de derse devam yükümlülüğünü yerine getirmeyen öğrenciye verilen DZ notu ortalamada FF sayılıyor; akademik izin nedeniyle verilen İZ ise ortalamaya katılmıyor. İTÜ'de "vizesiz başarısız" VF notu 0,00 katsayılı.
Başka programdan ders saydırma (muafiyet): ESOGÜ'de başka yükseköğretim kurumlarının lisansüstü programlarından alınan derslerden en çok ikisi sayılabiliyor ve bunun için BB ve üzeri not aranıyor. Özel öğrenci olarak alınan derslerde yüksek lisans için CC, doktora için CB ve üzeri notlar sayılabiliyor. Muaf sayılan dersin notu, dönüşüm tabloları kullanılarak kurumun harf notuna çevriliyor.
Transkript okuma — üç satıra bakın:
Kredi / AKTS sütunları: Ortalamaya hangisinin girdiğini açıklama bölümünden kontrol edin.
Yarıyıl ortalaması (YNO/SGPA) ve genel ortalama (GNO/AGNO/CGPA): Mezuniyet şartı genel ortalamaya bakar.
Kredisiz satırlar: Seminer ve tezin "başarılı" görünmesi AKTS toplamınızı tamamlar, ortalamanızı değiştirmez.
Vurgulu kutu: Lisansüstünde lisans dersleri çoğu zaman ders yükünüze ve kredinize sayılmayabilir. ESOGÜ yönetmeliğine göre "Lisans dersleri ders yüküne ve doktora kredisine sayılmaz." Bilimsel hazırlık dersleri de genelde lisansüstü ortalamanızdan ayrı tutulur. Ders seçiminden önce danışmanınızla hangi dersin krediye sayılacağını netleştirmeniz önerilir.
8. Sık Yapılan Hesaplama Hataları ve Kontrol Listesi
Sık yapılan hatalar:
Notların düz ortalamasını almak: Kredi ağırlığı olmadan yapılan hesap yanıltıcıdır.
Kredi ile AKTS'yi karıştırmak: Ortalama, üniversitenizin esas aldığı krediyle hesaplanmalı; Tablo 3'te iki yöntem arasında 0,03 fark çıktı.
Seminer ve tezi hesaba katmak: Kredisiz çalışmalar ortalamaya girmez.
"Geçtim, o hâlde mezun olurum" sanmak: CC ile geçilen dersler 3,00 hedefini zorlaştırabilir.
Tezsiz programı her yerde 90 AKTS sanmak: Ulusal alt sınır 2017'den beri 60 AKTS; 90, bazı üniversitelerin kendi tercihi.
Lisans derslerini lisansüstü krediye saymak: Çoğu kurumda sayılmayabilir.
Tekrar alınan derste eski notun kalacağını düşünmek: Birçok kurumda son not geçerli.
Yuvarlamayı ihmal etmek: 2,995 ile 2,994 arasındaki fark, 3,00 eşiğinde belirleyici olabilir.
Hesaplama Kutusu — "3,00 İçin Kalan Derslerden Kaç Almalıyım?"
Durum: İlk yarıyılda 12 kredi tamamladınız, genel ortalamanız 2,83. Tezli programın en az 21 kredisinden geriye 9 kredi kaldı. Hedef: mezuniyette 3,00.
Adım 1 — Hedef toplam puan: 21 kredi × 3,00 = 63,00
Adım 2 — Mevcut puan: 12 kredi × 2,83 = 33,96
Adım 3 — Kalan kredilerden gereken puan: 63,00 − 33,96 = 29,04
Adım 4 — Gereken ortalama: 29,04 ÷ 9 = 3,23 → kalan üç dersten ortalama BB+ (3,25) ya da BA-BB-BB karışımından daha iyi bir tablo hedeflenmeli (3,50 + 3,00 + 3,00 = 9,50 ÷ 3 = 3,17 yetmez; 3,50 + 3,50 + 3,00 = 10,00 ÷ 3 = 3,33 yeter).
Adım 5 — Alternatif yol: CC aldığınız bir dersi tekrar alıp notu yükseltmek ya da danışman onayıyla fazladan kredili ders almak da toplam puanı artırabilir. Kurala göre hangi notun geçerli olacağını enstitünüzden teyit edin.
Genel formül: Gereken ortalama = [(Toplam kredi × Hedef ortalama) − (Tamamlanan kredi × Mevcut ortalama)] ÷ Kalan kredi
Dönem başında kontrol listesi (10 madde):
Programınız tezli mi tezsiz mi, toplam kaç kredi ve AKTS istiyor?
Üniversitenizin tezsiz programda 60 mı 90 AKTS mı istediğini kontrol ettiniz mi?
Ortalamaya ulusal kredi mi AKTS mi giriyor?
Kurumunuzun harf notu ölçeği (+'lı notlar var mı?) ve 100'lük aralıklar neler?
Yüksek lisansta geçme notu CC mi, CB mi?
Mezuniyet için aranan genel ortalama (2,50 / 3,00) nedir?
Her dersin ara sınav–final oranı yarıyıl başında ilan edildi mi?
Seçtiğiniz derslerin toplamı yarıyılda ~30 AKTS civarında mı?
Aldığınız lisans veya bilimsel hazırlık derslerinin krediye sayılıp sayılmadığı netleşti mi?
Ders tekrarında son notun mu, yüksek notun mu geçerli olduğunu biliyor musunuz?
En az CC (2,00)
Yüksek lisans ders geçme notuODTÜ md. 25; ESOGÜ md. 6
En az CB (2,50)
Doktora ders geçme notuODTÜ md. 25; ESOGÜ md. 17
Gerçek Senaryolar
Selin, 24 — Tezli yüksek lisans, sosyal bilimler.
İlk yarıyılda 4 ders aldı; transkriptinde ortalaması 3,25, ama kendi AKTS'yle yaptığı hesap 3,22 çıktı. Yönetmeliğinde ortalamanın kredi değeri üzerinden hesaplandığını görünce farkın nedenini anladı ve planını transkriptteki değere göre kurdu.
Burak, 29 — Çalışarak tezsiz yüksek lisans, işletme.
Programının 90 AKTS istediğini görünce ders seçimini üç yarıyıla yaydı. Ulusal alt sınırın 60 AKTS olduğunu biliyordu; ama kendi üniversitesinin senato esası daha yüksek bir sınır koyduğu için üniversite kuralını esas aldı.
Ayşe, 26 — Tezli yüksek lisans, mühendislik.
İleri İstatistik'ten CC aldı. Ders geçildi, ama ortalaması 2,83'e indi. Hesaplama kutusundaki formülle kalan 9 kredide ortalama 3,23 gerektiğini buldu; danışmanıyla konuşup bir dersi tekrar almayı planladı.
Kemal, 31 — Lisans derecesiyle doktora (bütünleşik).
Programı 14 ders, 42 kredi, 300 AKTS istiyor. Doktora olduğu için dersten geçme sınırının CB olduğunu fark etti; yüksek lisans arkadaşlarının CC ile geçtiği bir derste onun için CC başarısız sayılabiliyordu. Ders planını buna göre daha temkinli yaptı.
Esra, 25 — Yurt dışında doktora planlıyor.
Başvuracağı Avrupa üniversitesi yüksek lisansının en az 120 ECTS olmasını istiyordu. Diploma ekinde tezli programının 120 AKTS olarak göründüğünü teyit etti ve ortalamasının 100'lük karşılığını YÖK dönüşüm tablosundan ekledi.
Karar Matrisi
Senin Durumun | Öneri |
|---|---|
Yeni başladın, ders kataloğunda iki sayı görüyorsun | Krediyi ders saati, AKTS'yi toplam iş yükü olarak oku |
Tezsiz programdasın, kaç AKTS gerektiğinden emin değilsin | Ulusal alt sınır 60; kendi üniversitenin senato esasına (60/90) bak |
Kendi hesabınla transkript ortalaman tutmuyor | Ortalamaya kredi mi AKTS mi girdiğini ve yuvarlama kuralını kontrol et |
Tüm dersleri geçtin ama ortalaman 3,00'ın altında | Kalan kredilerde gereken ortalamayı formülle hesapla, ders tekrarını değerlendir |
Doktoradasın | Geçme sınırının genelde CB olduğunu unutma |
Çalışıyorsun, zamanın kısıtlı | Yüksek AKTS'li dersleri farklı yarıyıllara dağıt |
Başka üniversiteden ders saydırmak istiyorsun | Not şartını (ör. BB ve üzeri) ve sayılabilecek ders sınırını öğren |
Yurt dışında doktora düşünüyorsun | Diploma ekindeki toplam AKTS'yi ve 100'lük karşılığı hazırla |
Hazırlık/lisans dersi aldın | Bu derslerin krediye sayılıp sayılmadığını danışmanınla netleştir |
Harf notu ölçeğini bilmiyorsun | Senato esaslarındaki not tablosunu (+'lı notlar dahil) indir |
Sıkça Sorulan Sorular
1. Yüksek lisans not ortalaması nasıl hesaplanır?+
Her dersin kredisi harf notunun katsayısıyla çarpılır, çarpımlar toplanır ve toplam krediye bölünür. Kredisiz seminer, tez ve dönem projesi genelde hesaba girmez. Resmî değer transkriptte yazan ortalamadır.
2. Tezli yüksek lisans kaç AKTS, kaç kredi?+
YÖK yönetmeliğine göre en az 7 ders, 21 kredi, bir seminer ve tez; toplam en az 120 AKTS. Üniversiteler bu sınırları yükseltebilir.
3. Tezsiz yüksek lisans 60 AKTS mi 90 AKTS mi?+
Yönetmeliğin güncel metninde en az 60 AKTS (1 Mart 2017 değişikliği). 2016'daki ilk metinde 90 AKTS yazıyordu. İTÜ gibi bazı üniversiteler kendi esaslarında 90 AKTS isteyebiliyor.
4. 1 AKTS kaç saattir?+
Genel kabul 25-30 saat öğrenci iş yüküdür. İstanbul Üniversitesi'nde 1 AKTS 25 saat olarak uygulanıyor; bu da yılda 1.500 saat eder.
5. Kredi ve AKTS aynı şey mi?+
Hayır. Ulusal kredi haftalık ders saatine (teorik + uygulamanın yarısı), AKTS toplam iş yüküne dayanır. Aynı 3 kredilik iki ders farklı AKTS taşıyabilir.
6. Yüksek lisansta dersten geçmek için kaç almak gerekir?+
Üniversiteye göre değişir. ODTÜ ve ESOGÜ'de yüksek lisansta en az CC, doktorada en az CB. ESOGÜ'de YL için CC, 65-69 puan aralığına karşılık geliyor.
7. Yüksek lisanstan mezun olmak için ortalama kaç olmalı?+
Tezli yüksek lisansta birçok üniversite 4,00 üzerinden 3,00 arıyor (İTÜ, ODTÜ, ESOGÜ). Tezsizde eşik 2,50 (ESOGÜ) ile 3,00 (ODTÜ) arasında değişebiliyor.
8. CC ile geçtiğim ders mezuniyetimi etkiler mi?+
Dersi geçirir ama 2,00 katsayısıyla ortalamayı 3,00'ın altına çekebilir. Bir CC'yi aynı kredideki bir AA ile dengelemek gerekir. İTÜ bu notları "koşullu geçer" olarak tanımlıyor.
9. Seminer ve tez not ortalamasına girer mi?+
Genelde girmez. Yönetmelikte kredisiz olarak tanımlanıyor ve başarılı/başarısız ya da yeterli/yetersiz olarak değerlendiriliyor. Ancak AKTS toplamınıza katkı sağlarlar.
10. Dersi tekrar alırsam hangi not geçerli olur?+
İTÜ'de "son alınan not geçerlidir"; ODTÜ'de de yeni not eskisinin yerine geçiyor. Son not düşük olsa bile geçerli sayılabileceği için tekrar kararını dikkatli vermek önerilir.
11. Doktora dersleri kaç AKTS?+
Yüksek lisans derecesiyle kabul edilenler için en az 7 ders, 21 kredi, toplam 240 AKTS; lisans derecesiyle kabul edilenler için en az 14 ders, 42 kredi, toplam 300 AKTS. Bu toplamlara seminer, yeterlik, tez önerisi ve tez dahil.
12. 4'lük ortalamam 100'lük sistemde kaç eder?+
YÖK dönüşüm tablosunda örneğin 3,00 = 76,66, 3,25 = 82,50, 3,50 = 88,33. Hızlı tahmin için yaklaşık 4'lük × 23,33 + 6,67 kullanılabilir; resmî başvurularda tablo ve kurum ilanı esas alınır.
Kaynakça
Resmî Gazete, 20.04.2016/29690 — Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği
Eurydice — Türkiye: Yüksek Lisans Programları
Eurydice — Türkiye: Doktora Programları
İTÜ — Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği
İTÜ — Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği Senato Esasları
ODTÜ — Rules and Regulations Governing Graduate Studies
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi — Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği
İstanbul Üniversitesi Eğitim Bilgi Sistemi — AKTS
Avrupa Birliği Yayın Ofisi — ECTS Users' Guide 2015
EHEA — Qualifications Frameworks
Yasal Bilgilendirme
Bu içerikte yer alan bilgiler; YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016/29690; RG 01.03.2017/29994 değişikliğiyle), 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, Avrupa Komisyonu Eurydice Türkiye sayfaları, ECTS Users' Guide 2015, EHEA yeterlilikler çerçevesi, YÖK'ün 4'lük–100'lük dönüşüm tablosu ve istatistik bülteni ile İstanbul Teknik, Orta Doğu Teknik, Eskişehir Osmangazi ve İstanbul üniversitelerinin lisansüstü yönetmelik, senato esası ve AKTS sayfaları esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik 24 Eylül 2026 tarihi itibarıyla erişilebilen resmî kaynaklara dayanmaktadır.
Lisansüstü programlarda harf notu ölçekleri, 100'lük puan aralıkları, ders geçme notları, mezuniyet için aranan ortalama, ders tekrarı ve muafiyet kuralları ile ortalamaya giren kredi türü yönetmelik gereği üniversite senatoları tarafından belirlenir; bu nedenle kurumdan kuruma farklılık gösterebilir ve dönemsel olarak değişebilir. Ulusal yönetmelikteki ders, kredi ve AKTS sayıları asgari değerlerdir; üniversiteler daha yüksek sınırlar koyabilir. Metindeki transkript örnekleri, puanlar ve senaryolar varsayımsal ve örnek niteliğindedir.
Ders seçimi, not itirazı, ders tekrarı veya mezuniyet planlaması öncesinde kayıtlı olduğunuz enstitünün güncel lisansüstü yönetmeliği, senato esasları ve akademik takvimi ile danışmanınız üzerinden teyit alınması önerilir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; resmî bir akademik danışmanlık veya hukuki görüş niteliği taşımaz.
Gelişmeleri Kaçırma!
Mezun Kampüsü projesi ile lisansüstü programlar, duyurular ve eğitim içeriklerinden haberdar olmak için kayıt ol.