ALES'siz Başvurulan Programlar Listesi (Tezli ve Tezsiz) 2026

İçindekiler

1. ALES'siz Başvuru 2026'da Nerede Mümkün? Dört Kapının Haritası

2. 2020 Değişikliği: "Sadece Özel Yetenek Sınavı" İfadesi Neden Kilit?

3. Tezli ALES'siz Programlar Listesi: Güzel Sanatlar ve Konservatuvar Dalları

4. Aynı Enstitüde ALES İsteyen Programlar: İç Mimarlık, Tasarım, Film

5. Doktora ve Uzmanlık Mezunları İçin ALES'siz Kapı

6. "Dile Dayalı" Tezli Program ALES'siz Olur mu? GRE/GMAT ve Yabancı Uyruklu Yolu

7. Tezsiz Tarafta ALES'siz Başvuru: Kısa Hatırlatma

8. ALES Yerine Ne Değerlendiriliyor? Bilim Sınavı, Portfolyo ve Takvim Stratejisi

Genel Bilgilendirme

ALES'siz başvurulan programlar listesi denince çoğu aday aklına yalnız tezsiz yüksek lisansı getiriyor. Oysa 2026 itibarıyla tezli yüksek lisansta da ALES'siz başvurunun mevzuatta tanımlı kapıları var — ama bu kapılar sanıldığından hem daha net hem de daha dar çizilmiş.

Bu rehberde, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin (RG 20.04.2016/29690) 14 Nisan 2020 tarihli değişiklikle yeniden yazılan 5. maddesini birebir metinden okuyor; ardından Hacettepe Üniversitesi, Marmara Üniversitesi ve Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitülerinin 2026-2027 güz ilanlarından hangi tezli programın ALES'siz, hangisinin ALES'li olduğunu program program gösteriyoruz.

Kapsamımız şu dört grup:

• Tezli + yetenek sınavlı: Konservatuvar ve güzel sanatlar fakültelerinin özel yetenekle öğrenci alan dallarındaki enstitü programları

• Tezli + önceki derece: Doktora, sanatta yeterlik ve tıpta/diş hekimliğinde/veteriner hekimliğinde/eczacılıkta uzmanlık mezunları

• Tezli + senato yolu: Yabancı uyruklu adaylar, lisansını tamamen yurt dışında bitiren T.C. vatandaşları ve ALES eşdeğeri sınav (GRE/GMAT) kabul eden enstitüler

• Tezsiz: Kurumların ALES aramayabildiği programlar

Türkiye'de 330.464 yüksek lisans öğrencisi ve 208 yükseköğretim kurumu bulunuyor (YÖK 2025-2026 bülteni). Bu kadar geniş bir sistemde doğru kapıyı bilmek, bir yıllık ALES planını bile değiştirebilir. Tüm bilgiler resmî gazete, mevzuat.gov.tr ve üniversitelerin enstitü sayfalarından doğrulanmıştır.

Net Cevaplar

Tezli yüksek lisansa ALES'siz başvurulabilir mi?
Evet, ama yalnız tanımlı durumlarda: konservatuvar ve güzel sanatlar fakültelerinin sadece özel yetenek sınavıyla öğrenci alan dallarındaki enstitü programlarında ve doktora/sanatta yeterlik/uzmanlık mezunlarının başvurularında yönetmelik ALES aramıyor.

Güzel sanatlar enstitüsündeki her programda ALES aranmıyor mu?
Hayır. Marmara GSE 2026-2027 güz tablosunda İç Mimarlık, Endüstri Ürünleri Tasarımı ve Film Tasarımı tezli YL için ALES isteniyor; Resim, Heykel, Grafik gibi dallarda istenmiyor.

Güzel sanatlar mezunu olmam gerekiyor mu?
Gerekmeyebilir. Muafiyet programa bağlı; örneğin Marmara GSE'de Resim ve Fotoğraf tezli YL için "Ön koşul bulunmamaktadır" yazıyor. Diğer dallarda mezuniyet alanı ön koşulu aranabilir.

İngilizce (dile dayalı) tezli programa YDS ile ALES'siz girebilir miyim?
Genelde hayır. Yabancı dil puanı ALES'in yerine geçmiyor; T.C. vatandaşı, Türkiye'de lisans mezunu aday için yol ALES veya enstitünün kabul ettiği eşdeğer sınav (GRE/GMAT) olabilir.

Doktora ya da uzmanlık mezunuysam ALES'e girmem gerekir mi?
Yönetmelik bu adaylarda yüksek lisans başvurusunda ALES şartı aramıyor; senato 55–75 aralığında bir puanı ALES yerine sayıyor. Örneğin KTÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü bu puanı yüksek lisans için 60 olarak kabul ediyor.

ALES'siz programlarda yabancı dil şartı var mı?
Çoğu tezli YL'de aranmayabilir: DEÜ GSE'de yüksek lisans başvurularında yabancı dil şartı yok; Marmara GSE'de 10 tezli YL programının tamamında "Aranmaz"; Hacettepe GSE'de 14 YL programının 9'unda "Aranmaz".

ALES yerine ne değerlendiriliyor?
Genelde lisans not ortalaması + bilim sınavı (portfolyo, mülakat, yazılı sınav, çalgı performansı). DEÜ GSE'de formül GNO %50 + bilim sınavı %50.

Tezsizde durum ne?
Yönetmelik md.5/2: tezsiz programlarda kurumlar ALES puanı aramayabilir; aranırsa taban puanı senato belirler.

1. ALES'siz Başvuru 2026'da Nerede Mümkün? Dört Kapının Haritası

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin güncel 5. maddesi, yüksek lisans için genel kuralı şöyle koyuyor: aday lisans diplomasına ve başvurduğu programın puan türünde 55'ten az olmamak üzere senatonun belirlediği ALES puanına sahip olmalı. Kuralın hemen ardından gelen istisnalar ise ALES'siz başvurunun haritasını çiziyor.

Kapı 1 — Tezsiz programlar (md.5/2): "Tezsiz yüksek lisans programlarına öğrenci kabulünde, yükseköğretim kurumları ALES puanı aramayabilir." Karar kurumda; ALES istenirse taban puanı senato belirliyor.

Kapı 2 — Özel yetenekli sanat dalları (md.5/1-a): Konservatuvar programları ile güzel sanatlar fakültelerinin sadece özel yetenek sınavıyla öğrenci kabul eden programlarının enstitülerdeki anasanat ve anabilim dallarında ALES şartı aranmıyor. Tezli ALES'siz yolun ana kapısı burası.

Kapı 3 — Önceki üst derece (md.5/1-b): Doktora, sanatta yeterlik, tıpta, diş hekimliğinde, veteriner hekimliğinde ve eczacılıkta uzmanlık mezunlarının yüksek lisans başvurularında ALES aranmıyor.

Kapı 4 — Senato yolu (md.35/2 ve eşdeğer sınavlar): Yabancı uyruklu adaylarla lisansının tamamını yurt dışında tamamlayan T.C. vatandaşlarının kabul usulünü senato belirliyor. Bazı enstitüler ayrıca "ALES veya eşdeğeri" ifadesiyle GRE/GMAT kabul ediyor.

Vurgulu not: Mevzuatta "yabancı dil puanı yüksek olan adayda ALES aranmaz" gibi bir istisna yer almıyor. Dil belgesi ALES'in yerine değil, yanına konan bir şart olarak çalışıyor.

2. 2020 Değişikliği: "Sadece Özel Yetenek Sınavı" İfadesi Neden Kilit?

2016'daki ilk metin, "güzel sanatlar fakültelerinin ve konservatuvarın enstitülerdeki anabilim ve anasanat dallarına" ALES'siz öğrenci kabulüne izin veriyordu. 14 Nisan 2020 tarihli ve 31099 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle ifade şu hâle geldi:

"Konservatuvar programları ile güzel sanatlar fakültelerinin sadece özel yetenek sınavı ile öğrenci kabul eden programlarının enstitülerdeki anasanat ve anabilim dallarına öğrenci kabulünde (...) ALES şartı aranmaz."

Bu ekleme pratikte şunu söylüyor: Bir güzel sanatlar fakültesinin bünyesinde olsa bile, lisans düzeyinde YKS puanıyla (merkezî yerleştirmeyle) öğrenci alan bir bölümün enstitüdeki karşılığı ALES istisnasından genelde yararlanamıyor. İç mimarlık, endüstri ürünleri tasarımı ve film/sinema gibi bölümler birçok üniversitede YKS ile öğrenci aldığından, bu dallarda ALES aranabiliyor.

Aynı değişiklik doktora (md.16/4) için de aynı "sadece özel yetenek sınavı" ifadesini getirdi; doktorada ayrıca senatonun ALES isteyebilme yetkisi saklı tutuldu. Sanatta yeterlik (md.25/1) başvurusunda ise güzel sanatlar fakülteleri ve konservatuvar mezunları ile diğer fakültelerin eşdeğer programlarından mezun olanlar ALES şartının dışında tutuluyor.

Aday: "Hocam, güzel sanatlar enstitüsüne başvuruyorum, ALES'e hiç girmeme gerek yok değil mi?"
MezunKampüsü: "Programına bağlı. Resim, heykel, grafik, seramik, müzik gibi özel yetenekle öğrenci alan dallarda genelde aranmıyor. Ama aynı enstitüde iç mimarlık ya da endüstriyel tasarım seçtiysen ALES istenebilir. İlandaki 'ALES' sütununu program satırında kontrol et."

3. Tezli ALES'siz Programlar Listesi: Güzel Sanatlar ve Konservatuvar Dalları

Aşağıdaki tablo, 2026-2027 güz dönemi resmî enstitü kaynaklarından derlendi. Listede yer alan her bilgi ilgili enstitünün kendi sayfası veya kontenjan dosyasından okundu.

Tablo 1 — 2026-2027 Güz: Tezli Yüksek Lisansta ALES ve Dil Şartı (örnek enstitüler)

Kaynak: Marmara GSE 2026-2027 Güz Dönemi Kontenjan Tablosu; Hacettepe GSE Başvuru sayfası; DEÜ GSE Giriş Sınavları Hakkında ve 2026-2027 güz duyurusu.

Tabloyu okurken üç ipucu:

• ALES sütunu program satırına aittir. Enstitünün adı "Güzel Sanatlar" olsa da bir alt satırda ALES puan türü yazabiliyor.

• Mezuniyet alanı ön koşulu ayrı bir filtredir. ALES'siz bir program, belirli bölüm mezunlarını isteyebiliyor (ör. Heykel, Tekstil).

• DEÜ GSE sayfası hangi programda ALES istendiğini program tanıtım sayfalarına bırakıyor; başvurmadan önce "Akademik Birimler" sekmesinden programına bakman önerilir.

Şeffaflık notu: Marmara GSE'nin "Kontenjanlar ve Ön Koşullar" sayfasındaki bağlantı metni "2026-2027 Bahar Dönemi" diyor; açılan dosyanın kendi başlığı ise "2026-2027 Güz Dönemi". Tabloda dosyanın kendi başlığı esas alındı. Bahar dönemi ilanı yayımlandığında koşullar değişebilir.

4. Aynı Enstitüde ALES İsteyen Programlar: İç Mimarlık, Tasarım, Film

Tezli ALES'siz listeyi doğru okumanın yolu, "istisna dışı" kalan programları da görmekten geçiyor. Marmara GSE 2026-2027 güz tablosunda üç tezli YL programında ALES aranıyor:

• İç Mimarlık: ALES 55 — Sayısal, Eşit Ağırlık ve Sözel

• Endüstri Ürünleri Tasarımı: ALES 55 — Sayısal, Eşit Ağırlık ve Sözel

• Film Tasarımı: ALES 55 — Sözel

Bu tablo, 2020 değişikliğinin sahadaki yansıması olarak okunabilir: lisans düzeyinde merkezî yerleştirmeyle öğrenci alabilen tasarım ve film alanlarında enstitüler ALES isteyebiliyor. Hacettepe GSE ise sayfasında genel olarak "ALES koşulu yoktur" ifadesini kullanıyor ve İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı için yalnız dil puanı belirtiyor. Yani aynı alan, iki üniversitede farklı uygulanabiliyor — bu yüzden "iç mimarlık ALES'siz mi?" sorusunun tek bir cevabı yok, cevap ilgili yılın ilanında.

Pratik kural: Başvurmak istediğin programın lisans düzeyinde nasıl öğrenci aldığını (özel yetenek mi, YKS mi) YÖK Atlas'tan ya da üniversite sayfasından kontrol etmek, ALES gerekip gerekmeyeceğini tahmin etmek için iyi bir ilk adım olabilir. Kesin bilgi ise her zaman güncel ilanda.

5. Doktora ve Uzmanlık Mezunları İçin ALES'siz Kapı

2020 değişikliğinin en az bilinen kısmı, md.5/1-b ve md.5/5. Buna göre:

• Doktora, sanatta yeterlik, tıpta uzmanlık, diş hekimliğinde uzmanlık, veteriner hekimliğinde uzmanlık veya eczacılıkta uzmanlık mezunlarının yüksek lisans başvurularında ALES şartı aranmıyor.

• Senato bu adaylar için, girişteki puan türüne veya uzmanlık alanına bakmadan, 55'ten düşük ve 75'ten yüksek olmayan bir puan belirliyor ve program şartlarında ilan ediyor.

• Aday farklı bir alanda da başvurabiliyor; ilan edilen puan, puan türüne bakılmaksızın ALES puanı olarak hesaplamaya giriyor.

Aynı kural doktora başvuruları (md.16/1-a) için de geçerli.

Sahadan örnek: KTÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü 2026-2027 güz ilanı, bu adaylar güncel ALES puanı olmadan başvurduğunda başarı puanında kullanılacak ALES puanını yüksek lisans için 60, doktora için 70 olarak kabul ettiğini belirtiyor.

ALES'siz başvuruda başarı puanı nasıl oluşur?
Örnek 1 — DEÜ GSE, ALES istenmeyen program: Başarı notu = GNO %50 + bilim sınavı %50
GNO 80, bilim sınavı 70 → (80 × 0,50) + (70 × 0,50) = 40 + 35 = 75
Örnek 2 — DEÜ GSE, ALES istenen program: Başarı notu = GNO %25 + bilim sınavı %25 + ALES %50
GNO 80, bilim sınavı 70, ALES 65 → 20 + 17,5 + 32,5 = 70
Örnek 3 — Uzmanlık mezunu (KTÜ SABE örneği): ALES belgesi olmadan başvurulduğunda yüksek lisans için ALES puanı 60 sayılır; enstitünün formülünde bu değer ALES yerine kullanılır.
Not: DEÜ GSE yüksek lisansta bilim sınavından başarılı sayılmak için en az 65 not arıyor. Formüller enstitüye göre farklılık gösterir; kendi ilanındaki oranları kullanman önerilir.

6. "Dile Dayalı" Tezli Program ALES'siz Olur mu? GRE/GMAT ve Yabancı Uyruklu Yolu

İngilizce yürütülen tezli programlar, ALES'siz başvuru aramalarında sık çıkıyor. Mevzuat açısından tablo şöyle:

• Yabancı dil puanı ALES'in yerini tutmuyor. Tezli yüksek lisansta md.5/1'in genel kuralı geçerli; dil şartı ayrıca senato veya programın öğretim dili nedeniyle ekleniyor.

• ALES eşdeğeri sınavlar: Bazı enstitüler "ALES veya eşdeğeri sınav puanı" ifadesiyle GRE ve GMAT kabul ediyor. Örneğin KTÜ SABE ilanı "ALES veya eşdeğeri sınav puanı" başlığı altında bir ALES-GRE-GMAT dönüşüm tablosu yayımlıyor. Bu, ALES'e girmeden başvurmanın meşru bir yolu olabilir, ancak her enstitü eşdeğer sınav kabul etmeyebilir.

• Yabancı uyruklu ve yurt dışında lisans bitiren T.C. vatandaşları (md.35/2): Kabul usulünü senato belirliyor. Örneğin DEÜ GSE, yabancı uyruklu olup lisans ve yüksek lisansını yurt dışında tamamlayan adaylardan Film Tasarımı ve Fotoğraf programları için GRE/GMAT puanı istiyor; birçok enstitü ise bu adaylarda ALES aramayabiliyor. Ayrıntı için sitemizdeki yabancı uyruklu ALES'siz yüksek lisans rehberine göz atabilirsin.

Sonuç: "Dile dayalı tezli program" kendi başına bir ALES istisnası değil. Türkiye'de lisans bitirmiş T.C. vatandaşı bir aday için İngilizce tezli programda en olası iki yol ALES veya enstitünün kabul ettiği GRE/GMAT; ALES'siz İngilizce bir yüksek lisans hedefleniyorsa tezsiz programlar daha geniş bir seçenek sunabilir.

7. Tezsiz Tarafta ALES'siz Başvuru: Kısa Hatırlatma

Tezsiz yüksek lisansta yönetmelik dili açık: kurumlar ALES puanı aramayabilir (md.5/2). Bu nedenle tezsiz ALES'siz programlar listesi, tezliye göre çok daha geniş ve her dönem değişken.

Tezsiz tarafta dikkat edilebilecek noktalar:

• ALES'siz tezsiz programlar özellikle işletme, sağlık yönetimi, eğitim yönetimi, iş sağlığı ve güvenliği gibi alanlarda yoğunlaşabiliyor; örgün ikinci öğretim ve uzaktan öğretim seçenekleri bulunuyor.

• Yönetmelik md.35/6 gereği tezsiz yüksek lisans hariç aynı anda birden fazla lisansüstü programa kayıt yapılamıyor; tezsiz program bu açıdan daha esnek.

• Tezsiz mezuniyetle doktora başvurusu genelde mümkün değil; akademik hedefin varsa tezli rotayı baştan planlamak faydalı olabilir.

Uzaktan ve örgün tezsiz seçenekleri ayrıntılı olarak "ALES Olmadan Yüksek Lisans: Tezsiz Program Rehberi" yazımızda ele aldık.

8. ALES Yerine Ne Değerlendiriliyor? Bilim Sınavı, Portfolyo ve Takvim Stratejisi

ALES'siz programlarda değerlendirme genelde lisans not ortalaması + programa özgü bilim sınavı üzerinden yapılıyor. DEÜ GSE'nin açıklamasına göre yüksek lisans giriş sınavı; programın özelliğine göre mülakat, yazılı sınav, yetenek-yeterlik sınavı, çalgı performans değerlendirmesi ve portfolyo incelemesinden biri veya birkaçının bileşimi olabiliyor. Portfolyo istenen sınavlarda DEÜ GSE, dosyanın zengin içerikle sunulmasının değerlendirmede önem taşıdığını ve teslim edilen portfolyoların iade edilmediğini belirtiyor; birden fazla dala başvuranlar her dal için ayrı portfolyo hazırlıyor.

Hazırlık önerileri:

• Portfolyo: Son dönem işlerine ağırlık ver, süreç çalışmalarını (eskiz, deneme) da ekle, her dal için ayrı dosya hazırla.

• Çalgı/performans: Müzik dallarında enstitünün yayımladığı eser listesini birebir takip et (DEÜ GSE eser listesini ayrıca ilan ediyor).

• Mülakat: Tez fikrini 2–3 cümlede anlatabilecek kadar netleştir.

• Dil: YL'de çoğu dalda dil aranmasa da doktora/sanatta yeterlik için ileride en az 55 dil puanı gerekebilir (md.16/5, md.25/3). Erken başlamak avantaj sağlayabilir.

Takvim stratejisi (2026 sonbaharı):

• Güz ilanları çoğu enstitüde haziran–eylül arasında tamamlandı; sıradaki pencere 2026-2027 bahar ilanları olabilir (enstitüye göre genelde aralık–ocak).

• ALES istenen bir programı da yedek seçenek olarak tutmak istersen 2026-ALES/3 başvurusu 07–15 Ekim 2026 (geç başvuru 21 Ekim), sınav 29 Kasım, sonuç 17 Aralık 2026. Bu sonuç, bahar ilanlarının bir kısmına yetişebilir.

Gerçek Senaryolar

Esra — Resim öğretmenliği mezunu, ALES'e hiç girmemiş
Profil: Eğitim fakültesi resim-iş öğretmenliği mezunu, sanat pratiğini akademik araştırmaya taşımak istiyor.
Doğru rota: Ön koşul aranmayan ALES'siz tezli programlar (ör. Marmara GSE Resim, 2026-2027 güz: "Ön koşul bulunmamaktadır", dil "Aranmaz") ve diğer GSE'lerin resim dalları; güçlü bir portfolyo.
Değer: ALES'e ayıracağı zamanı portfolyosuna verebilir.

Burak — İç mimar, ALES'siz başvurabileceğini düşünüyor
Profil: Mimarlık fakültesi iç mimarlık mezunu, güzel sanatlar enstitüsüne başvurmayı planlıyor.
Doğru rota: Hedef programın ilanındaki ALES sütununu kontrol etmek. Marmara GSE İç Mimarlık tezli YL'de ALES 55 isteniyor; Hacettepe GSE'de genel "ALES koşulu yoktur" ifadesi var. Yedek olarak 2026-ALES/3 başvurusu (07–15 Ekim).
Değer: Yanlış varsayımla başvuru dönemini kaçırma riskini azaltır.

Ayşe — Diş hekimliğinde uzman, sağlık yönetimine geçmek istiyor
Profil: Uzmanlık eğitimini tamamlamış, farklı alanda tezli yüksek lisans hedefliyor.
Doğru rota: md.5/1-b kapsamında ALES'siz başvuru; senatonun belirlediği 55–75 arası puan ALES yerine sayılır (KTÜ SABE örneğinde YL için 60).
Değer: Yeni bir ALES sınavına girmeden farklı alanda başvurabilir.

Kemal — Mühendis, İngilizce tezli MBA istiyor
Profil: Türkiye'de lisans mezunu, YDS puanı yüksek, ALES'i yok.
Doğru rota: Tezli İngilizce programda ALES veya enstitünün kabul ettiği GRE/GMAT; ALES'siz kalmak istiyorsa tezsiz İngilizce programlar.
Değer: Dil puanının ALES'in yerine geçmediğini baştan bilerek gerçekçi bir sınav planı kurar.

Karar Matrisi

Tablo 2 — Senin Durumuna Göre ALES'siz Rota

Sıkça Sorulan Sorular

Yasal Bilgilendirme

Bu içerik; Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016/29690) ile bu yönetmelikte değişiklik yapan RG 14.04.2020/31099 ve RG 18.05.2021/31485 düzenlemelerinin yayımlanmış metinlerine, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesine ve üniversitelerin enstitü sayfalarında 1 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yer alan bilgilere dayanılarak hazırlanmıştır. Lisansüstü kabul koşulları üniversite senatoları ve enstitü kurulları tarafından belirlenir; ALES, yabancı dil, mezuniyet alanı ve değerlendirme oranları dönemsel olarak değişebilir ve aynı alan farklı üniversitelerde farklı uygulanabilir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Başvuru yapmadan önce ilgili enstitünün güncel ilanını ve resmî duyurularını kontrol etmeniz, gerektiğinde enstitü öğrenci işlerinden teyit almanız önerilir.