ALES Deneme Sınavları Nasıl Çözülmeli? Etkili Yöntemler
ŞÜKRAN Ç.
Yazar

ALES Deneme Sınavları Nasıl Çözülmeli? Etkili Yöntemler
İçindekiler
Bölüm 1: ALES deneme sınavları nasıl çözülmeli, denemenin işlevi nedir
Bölüm 2: Denemenin etkisini değiştiren koşullar araştırmalarda nasıl bildiriliyor
Bölüm 3: Deneme sıklığı ve zamanlama: haftada bir mi, sınav öncesine yığmak mı
Bölüm 4: Gerçek sınav koşullarını taklit etmek ne anlama geliyor
Bölüm 5: Deneme bittikten sonra: yanlış analizi ve geri bildirim
Bölüm 6: Hangi denemeyi, hangi puan türüne göre çözmeli
Bölüm 7: Sık karıştırılan nokta: deneme ölçme aracı mı, öğrenme aracı mı
Bölüm 8: Sınav gününe kadar izlenebilecek deneme yol haritası
Gerçek Hayattan Örnekler: Dört temsilî aday senaryosu
Sıkça Sorulan Sorular: Deneme sıklığı, süre, net hesabı ve puan eşiklerine dair yanıtlar
Kaynakça: Yazıda kullanılan resmî belgeler ve akademik yayınlar
Yasal Bilgilendirme: Kapsam, güncellik ve kontrol önerisi
Genel Bilgilendirme
ALES deneme sınavları nasıl çözülmeli sorusu genellikle hazırlığın ortasında, konu tekrarı bir yere kadar geldiğinde gündeme geliyor. Adayların bir kısmı denemeyi yalnızca "kaç net yapıyorum" sorusunun cevabı olarak görüyor; bir kısmı ise denemeyi çalışmanın kendisi sayıp konuya neredeyse hiç dönmüyor. Hakemli literatür, ikisi arasında daha ayrıntılı bir tablo çiziyor.
Bu yazı üç soruya yanıt arıyor: deneme çözmek öğrenmeye ne katıyor, bu katkının büyüklüğünü hangi koşullar değiştiriyor ve bir aday bu koşulları kendi planına nasıl taşıyabilir. Yanıtlar iki farklı kaynak grubuna dayanıyor. Sınavın yapısı, süresi, oturum takvimi ve puan eşikleri gibi bilgiler Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES) kılavuzları ile Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nden alındı. Deneme çözmenin öğrenme üzerindeki etkisine ilişkin ifadeler ise meta-analizler ve derleme makalelerden aktarıldı.
Ölçek konusunda bir fikir vermek gerekirse, Yükseköğretim Kurulu'nun 27 Mart 2026 tarihli 2025-2026 istatistik bülteninde Türkiye'de 330.464 yüksek lisans ve 89.665 doktora öğrencisi bulunduğu belirtiliyor. Bu programlara girişte kullanılan sınav olarak ALES, her yıl geniş bir aday kitlesinin çalışma planını şekillendiriyor.
İçerikte kurs, yayın veya deneme kitapçığı ücretlerine ilişkin hiçbir rakam yer almıyor. Ayrıca "şu kadar deneme çözen şu puanı alır" biçiminde bir eşik de verilmiyor; böyle bir ilişkiyi doğrulayan resmî ya da hakemli bir kaynak bulunmuyor. Sınav takvimi ve kılavuz hükümleri dönemsel olarak güncellenebildiği için her bilginin kaynağı ve erişim tarihi ayrıca belirtildi.
100 soru
ALES'teki toplam soru sayısı2026-ALES kılavuzuna göre sınav, sayısal akıl yürütmeyi ölçen 50 ve sözel akıl yürütmeyi ölçen 50 sorudan oluşuyor (ÖSYM, 2026).
150 dakika
Sınav süresiKılavuz kapağında "SINAV SAATİ VE SÜRESİ: 10.15, 150 dakika" bilgisi yer alıyor (ÖSYM, 2026).
Bölüm 1: ALES Deneme Sınavları Nasıl Çözülmeli, Denemenin İşlevi Nedir
Hakemli literatürde deneme çözme, yalnızca durum tespiti yapan bir ölçme aracı olarak değil, öğrenmenin kendisini güçlendiren bir çalışma yöntemi olarak ele alınıyor. Bu yüzden denemenin nasıl çözüldüğü, kaç tane çözüldüğü kadar belirleyici oluyor.
Dunlosky ve arkadaşlarının Psychological Science in the Public Interest dergisinde yayımlanan 2013 tarihli derlemesi, öğrencilerin sık kullandığı on tekniği eğitim ortamlarındaki kanıtlar açısından değerlendiriyor. Derlemede deneme çözme (practice testing) ve aralıklı çalışma (distributed practice) yüksek fayda, tekrar okuma ve altını çizme ise düşük fayda kategorisinde sınıflandırılıyor. Yani adayın masasında geçirdiği aynı sürenin nasıl kullanıldığı, sürenin uzunluğundan bağımsız bir fark yaratabiliyor.
Bu bulgu laboratuvarla sınırlı da değil. Agarwal, Nunes ve Blunt'ın Educational Psychology Review dergisinde yayımlanan 2021 tarihli sistematik derlemesi, gerçek eğitim ortamlarında yürütülmüş 50 deneyi ve 5.374 öğrencinin verisini inceliyor ve geri getirme uygulamasının farklı eğitim düzeylerinde, farklı konu alanlarında ve farklı test formatlarında öğrenmeyi iyileştirdiğini bildiriyor.
Adesope, Trevisan ve Sundararajan'ın Review of Educational Research dergisinde yayımlanan 2017 tarihli meta-analizi de aynı yöne bakıyor ve deneme testlerinin öğrenme açısından yeniden çalışmaya ve karşılaştırılan diğer koşullara kıyasla daha yararlı olduğunu bildiriyor.
ALES özelinde bunun pratik karşılığı şu: deneme, konu çalışmasının bittiği yerde başlayan bir sınav provası değil, konu çalışmasının içinde yer alabilecek bir yöntem. Başvurmayı düşündüğün programların koşullarını program listelerinden önceden görmek, hangi puan türüne ağırlık vereceğini ve dolayısıyla hangi denemeleri önceleyeceğini de netleştirebilir.
Bölüm 2: Denemenin Etkisini Değiştiren Koşullar Araştırmalarda Nasıl Bildiriliyor
Deneme çözmenin faydası sabit bir değer değil; meta-analizlerde etkiyi değiştiren bir dizi koşul raporlanıyor. Bu koşullar, "nasıl çözülmeli" sorusunun en somut cevabını oluşturuyor.
Yang, Luo, Vadillo, Yu ve Shanks'in Psychological Bulletin dergisinde yayımlanan 2021 tarihli meta-analizi, sınıf ortamında yürütülmüş 222 bağımsız çalışmadan 48.478 öğrencinin verisini birleştiriyor. Çalışmada test uygulamasının akademik başarıyı orta düzeyde artırdığı (g = 0,499) belirtiliyor ve etkinin büyüklüğünü değiştiren etkenler tek tek sayılıyor: kontrol grubunun kullandığı çalışma stratejisi, test formatı tutarlılığı, materyal eşleşmesi, düzeltici geri bildirim verilip verilmemesi, test tekrar sayısı, testin uygulandığı yer ve zaman, uygulama süresi ve deneysel tasarım.
Aşağıdaki tablo, bu meta-analizde sayılan moderatörlerden ALES hazırlığına doğrudan çevrilebilecek olanları gösteriyor. Karşılaştırılan ölçüt, her bir koşulun meta-analizde etkiyi değiştiren bir etken olarak bildirilmiş olması.
Tablo 1. Sınıf ortamındaki test etkisini değiştirdiği bildirilen koşullar ve ALES denemesindeki karşılığı (Yang ve ark., 2021)
Meta-analizde bildirilen koşul | Ne anlama geliyor | ALES denemesinde olası karşılığı |
|---|---|---|
Test formatı tutarlılığı | Deneme testinin formatının sonraki sınavla örtüşmesi | Çoktan seçmeli, optik formlu, 100 soruluk bütün deneme çözmek |
Materyal eşleşmesi | Denemedeki içeriğin ölçülecek içerikle örtüşmesi | Sayısal ve sözel akıl yürütme ağırlıklı, kılavuzdaki test tanımına uygun denemeler seçmek |
Düzeltici geri bildirim | Yanıtın doğruluğunun ve doğrusunun geri bildirilmesi | Deneme sonrası çözümlü cevap anahtarını incelemek |
Test tekrar sayısı | Aynı içeriğin birden çok kez test edilmesi | Yanlış yapılan soru tipine belirli aralıklarla yeniden dönmek |
Testin uygulandığı yer ve zaman | Testin hangi ortamda ve süreçte uygulandığı | Denemeyi sınav saatine ve tek oturuma yakın koşullarda çözmek |
Tabloda yer alan sağ sütun, meta-analizde bildirilen koşulların ALES bağlamına uyarlanmış yorumudur; kaynakta ALES'e özgü bir öneri bulunmuyor. Kaynağın kendisi sınıf ortamındaki genel bulguları raporluyor, bireysel sonuçlar farklılaşabilir.
Bölüm 3: Deneme Sıklığı ve Zamanlama
Literatürde sabit bir deneme sayısı verilmiyor; buna karşılık çalışmanın zamana yayılmasının yığılmış çalışmaya kıyasla yarar sağladığı meta-analiz düzeyinde bildiriliyor.
Latimier, Peyre ve Ramus'un Educational Psychology Review dergisinde yayımlanan 2021 tarihli meta-analizi 29 çalışmayı birleştirerek aralıklı geri getirme uygulamasının yığılmış çalışmaya kıyasla belirgin bir yarar sağladığını (g = 0,74) bildiriyor. Aynı çalışma, aralıkların giderek genişletilmesinin eşit aralıklara kıyasla ek bir kazanç sağlamadığını da ortaya koyuyor. Yani planı karmaşıklaştırmak yerine düzenli tutmak, kaynağın işaret ettiği yöne daha yakın duruyor.
Bunun ALES'e çevrilmiş hâli, sınavdan önceki son iki haftaya on deneme sıkıştırmak yerine denemeleri hazırlık takvimine dağıtmak olabilir. Yang ve arkadaşlarının meta-analizinde test tekrar sayısının etkiyi değiştiren bir etken olarak sayılması da aynı yöne işaret ediyor: tek bir denemeyi çok iyi çözmek yerine, aynı soru tipine farklı zamanlarda yeniden dönmek.
"Haftada kaç deneme çözmeliyim?"
Bu sorunun kaynaklarda karşılığı olan bir sayısı yok. Ne ÖSYM kılavuzlarında ne de incelenen hakemli çalışmalarda "haftada şu kadar deneme" biçiminde bir öneri geçiyor. Kaynakların söylediği daha çok şu: denemeler zamana yayıldığında ve her denemenin ardından yanlışlar üzerinde çalışıldığında bildirilen fayda artıyor. Dolayısıyla soruyu "kaç tane" yerine "hangi aralıkla ve ardından ne yaparak" biçiminde kurmak, eldeki kanıtlara daha uygun düşüyor. Aday kendi temposunu, çözdüğü denemenin ardından yanlış analizine ayırabildiği süreye göre belirleyebilir.
Bölüm 4: Gerçek Sınav Koşullarını Taklit Etmek Ne Anlama Geliyor
Denemenin gerçek sınava benzemesi, süre ve format açısından örtüşmesi anlamına geliyor; kılavuzdaki soru sayısı, süre ve saat bilgisi bu benzerliği kurmak için doğrudan kullanılabilir.
ÖSYM'nin 2026-ALES kılavuzunda sınav süresi 150 dakika olarak, sınav saati 10.15 olarak veriliyor. Sayısal Testi'nin sayısal ve mantıksal akıl yürütme becerilerini ölçmeye yönelik 50 sorudan, Sözel Testi'nin ise sözel akıl yürütme becerilerini ölçmeye yönelik 50 sorudan oluşacağı belirtiliyor. Kılavuz ayrıca sınava hesap makinesi ve benzeri cihazlarla girilemeyeceğini de düzenliyor.
Bu üç bilgi bir araya geldiğinde denemenin çerçevesi kendiliğinden çıkıyor: 100 soru, tek oturum, 150 dakika, hesap makinesi olmadan. Yang ve arkadaşlarının meta-analizinde test formatı tutarlılığının ve testin uygulandığı yer ile zamanın etkiyi değiştiren etkenler arasında sayılması, bu benzerliğin neden önemsendiğini açıklıyor. Denemeyi bölerek, süre tutmadan ya da araya ara vererek çözmek, ölçülen şeyi de değiştiriyor.
Dikkat Edilmesi Faydalı Nokta
Kılavuzdaki soru sayısı ve süre bilgisi, deneme çözerken kendine hedef tempo belirlemek için kullanılabilir. Sınav saatinin 10.15 olarak belirtilmesi, denemeleri mümkün olduğunca aynı saat diliminde çözmeyi de akla getiriyor. Bunlar kaynaktan türetilen pratik uyarlamalardır ve belirli bir sonucun garantisi anlamına gelmez. Soru sayısı, süre ve sınav saati kılavuzlarda dönemsel olarak güncellenebildiği için başvuru öncesinde güncel kılavuzun kontrol edilmesi önerilir.
Bölüm 5: Deneme Bittikten Sonra — Yanlış Analizi ve Geri Bildirim
Meta-analizlerde geri bildirimin türü, etki büyüklüğünü belirgin biçimde değiştiriyor; yalnızca doğru-yanlış bilgisi ile açıklamalı geri bildirim arasında kayda değer bir fark bildiriliyor.
Van der Kleij, Feskens ve Eggen'in Review of Educational Research dergisinde yayımlanan 2015 tarihli meta-analizi, bilgisayar tabanlı öğrenme ortamlarında madde düzeyinde verilen geri bildirimin etkisini 40 çalışmadan elde edilen 70 etki büyüklüğü üzerinden inceliyor. Sonuçlarda açıklamalı geri bildirimin, yalnızca cevabın doğru olup olmadığını bildiren ya da yalnızca doğru cevabı veren geri bildirimden daha büyük etki büyüklükleriyle ilişkilendirildiği belirtiliyor.
Tablo 2. Geri bildirim türlerine göre bildirilen etki büyüklükleri ve deneme sonrasındaki karşılığı (Van der Kleij ve ark., 2015)
Geri bildirim türü | Meta-analizde bildirilen etki büyüklüğü | Deneme sonrasındaki karşılığı |
|---|---|---|
Yalnızca doğru-yanlış bilgisi (KR) | 0,05 | Optik formu okutup yalnızca net sayısına bakmak |
Doğru cevabın verilmesi (KCR) | 0,32 | Cevap anahtarından doğru şıkkı işaretlemek |
Açıklamalı geri bildirim (EF) | 0,49 | Çözümü okuyup yanlışın nereden kaynaklandığını yazmak |
Bu bulgu, hatalardan öğrenme literatürüyle de örtüşüyor. Metcalfe'nin Annual Review of Psychology dergisinde yayımlanan 2017 tarihli derlemesi, düzeltici geri bildirim eşliğinde yapılan hataların öğrenmeye katkı sağladığını, hatanın öncesindeki akıl yürütmenin çözümlenmesinin belirleyici olduğunu ve yüksek güvenle yapılan hataların düşük güvenle yapılanlara kıyasla daha kolay düzeltildiğini aktarıyor. Aynı derleme, yüksek riskli durumlarda iyi performans hedefleniyorsa hataların düşük riskli öğrenme ortamlarında yapılmasına ve düzeltilmesine izin verilmesinin değerli olabileceğini belirtiyor. Deneme sınavı tam olarak böyle bir düşük riskli ortam sağlıyor.
Örnek Tempo ve Takvim Hesabı
Veriler: ÖSYM 2026-ALES kılavuzundaki soru sayısı (100 soru), sınav süresi (150 dakika) ve 2026-ALES/3 sınav tarihi (29 Kasım 2026).
İşlem: 150 dakika 100 soruya bölündüğünde soru başına ortalama 1,5 dakika çıkıyor; Sayısal ve Sözel testlerin her biri 50 soru içerdiği için bölüm bazında da aynı ortalama geçerli oluyor. Takvim tarafında ise 1 Eylül 2026 ile 29 Kasım 2026 arasında 89 gün, yani yaklaşık 12 tam hafta bulunuyor.
Sonuç: Bu iki sayı birlikte, hem deneme sırasında soru başına hedef süre belirlemek hem de denemeleri 12 haftalık bir takvime dağıtmak için bir başlangıç noktası sağlıyor. Gerçek dağılım soru tipine göre değişir; kolay sorularda kazanılan süre daha uzun süren sorulara aktarılabilir.
Uyarı: Bu yalnızca kılavuzdaki resmî verilerden türetilen genel bir örnektir ve belirli bir sonucun göstergesi değildir. Soru sayısı, süre ve sınav tarihi kılavuzlarda dönemsel olarak güncellenebilir; başvuru öncesinde güncel kılavuzun kontrol edilmesi önerilir.
g = 0,499
Sınıf ortamındaki test etkisiYang ve arkadaşlarının 2021 tarihli meta-analizinde, 222 bağımsız çalışmadan derlenen bulgu bu değerle bildiriliyor (Psychological Bulletin).
48.478 öğrenci
Meta-analizde birleştirilen öğrenci verisiAynı meta-analiz, sınıf ortamında yürütülmüş çalışmalardan bu sayıda öğrencinin verisini birleştiriyor.
Bölüm 6: Hangi Denemeyi, Hangi Puan Türüne Göre Çözmeli
Bu karar, sınavın kendisinden çok başvurulacak programın ilanına bağlı olarak şekilleniyor. Burada birincil kaynakların söylediği ile uygulamada değişen alanı ayırmak gerekiyor.
Birincil kaynakların söyledikleri herkes için aynı: Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nde tezli yüksek lisans başvurusu için adayların "başvurduğu puan türünde senato tarafından belirlenecek 55 puandan az olmamak üzere" ALES puanına sahip olmaları aranıyor. Doktora başvurusunda tezli yüksek lisans derecesiyle gelen adaylar için de 55 puanlık asgari eşik geçerken, lisans derecesiyle doktora başvurusunda "80 puandan az olmamak koşuluyla" ifadesi yer alıyor. Aynı yönetmelikte ALES puanının değerlendirmeye yüzde 50'den az olmayan bir ağırlıkla alınacağı belirtiliyor. Öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadrolarına ilişkin yönetmelikte ise adaylardan ALES'ten en az 70 puan alınmış olması aranıyor.
Uygulamada değişen alan ise programın kendi ilanı. Yönetmelikteki değerler bir taban oluşturuyor; senatoların bu değerleri yükseltebildiği yönetmelikte açıkça düzenlenmiş durumda. Bunun deneme planına yansıması şu oluyor: hedef program sayısal ağırlıklı bir puan türü istiyorsa, denemelerin ardından yapılan yanlış analizinde sayısal bölüme ayrılan süre de buna göre ağırlık kazanabiliyor.
Kurumlar arasındaki farklılaşmayı görmek için üniversite sayfalarını incelemek, hangi puan türüne yoğunlaşacağını netleştirmene yardımcı olabilir. Program ilanları her başvuru döneminde yenilendiği için bu kontrolün başvuru öncesinde tekrarlanması yerinde olur.
Bölüm 7: Sık Karıştırılan Bir Nokta
Deneme Ölçme Aracı mı, Öğrenme Aracı mı
Adayların çoğu denemeyi bir termometre gibi kullanıyor: çöz, netine bak, sonucu bir yere not et. Literatür bu kullanımın yaygın olduğunu doğruluyor, ama aynı zamanda eksik kaldığını da gösteriyor.
Rivers'ın Educational Psychology Review dergisinde yayımlanan derlemesi, öğrencilerin destek almadıklarında test etmeyi belleği güçlendiren bir araç olarak tanımadıklarını, buna karşılık bir izleme aracı olarak kullanılabileceğini fark ettiklerini bildiriyor. Aynı derlemede, eğitim ortamlarında öğrencilerin daha az etkili çalışma stratejilerini deneme çözmeyle en az aynı sıklıkta bildirdikleri ve kendilerini çoğunlukla doğru hatırlamayı kolaylaştıran koşullar altında test ettikleri belirtiliyor.
Buradaki ayrım "doğru" ile "yanlış" arasında değil, iki farklı işlev arasında. Denemenin ölçme işlevi gerçek: aday hangi bölümde nerede durduğunu görüyor. Ancak Yang ve arkadaşlarının meta-analizindeki bulgu, denemenin öğrenmeyi de doğrudan etkilediğini gösteriyor. İki işlev birbirinin yerine geçmiyor; deneme yalnızca net saymak için kullanıldığında ikinci işlev büyük ölçüde devre dışı kalıyor.
Pratik sonuç şu: denemenin ardından geçirilen süre, denemenin kendisi kadar hesaba katılabilir. Van der Kleij ve arkadaşlarının bulguları da yalnızca sonucu görmenin en düşük etkiyle ilişkilendirildiğine işaret ediyor.
Bölüm 8: Sınav Gününe Kadar İzlenebilecek Deneme Yol Haritası
Hedefi netleştirmek, denemeleri takvime yaymak, her denemeyi yanlış analiziyle kapatmak ve takvimi düzenli kontrol etmek, planın dört adımı olarak sıralanabilir.
İlk adım hedefin netleşmesi. Başvurmayı düşündüğün program hangi puan türünü istiyor ve ilanında hangi asgari puan yazıyor sorusu, denemelerdeki ağırlık dağılımını belirliyor. Yönetmelikteki asgari değerler taban oluşturuyor, ancak programın kendi ilanına bakmak gerekiyor.
İkinci adım denemelerin takvime yayılması. ÖSYM kılavuzlarında 2026 yılının üçüncü ALES oturumu 29 Kasım 2026 olarak belirtiliyor; başvuru tarihleri ise 7-15 Ekim 2026 aralığında yer alıyor. Bu iki tarih, denemelerin hangi aralıkla çözüleceğine dair bir çerçeve sağlıyor. Latimier ve arkadaşlarının bulgusu, aralıkları eşit tutmanın giderek genişletmeye kıyasla dezavantaj oluşturmadığını gösterdiği için plan sade tutulabilir.
Üçüncü adım her denemenin analizle kapatılması. Van der Kleij ve arkadaşlarının meta-analizindeki fark, yalnızca doğru cevabı görmekle yanlışın nedenini açıklamak arasındaki mesafeye işaret ediyor. Metcalfe'nin derlemesi de hatanın öncesindeki akıl yürütmenin çözümlenmesini vurguluyor. Bu, yanlış yapılan sorunun yanına "neyi yanlış okudum" ya da "hangi adımı atladım" notunu düşmek kadar basit bir uygulamaya dönüşebilir.
Son adım takip. ÖSYM'nin sınav takvimi ve kılavuzları dönem içinde güncellenebiliyor, program ilanları da her başvuru döneminde yenileniyor. Planı kurduktan sonra bu iki kaynağı düzenli aralıklarla kontrol etmek, sonradan zaman kaybı yaşamamak açısından yararlı olur.
0,49
Açıklamalı geri bildirimin etki büyüklüğüVan der Kleij ve arkadaşlarının 2015 tarihli meta-analizinde açıklamalı geri bildirim bu değerle, yalnızca doğru-yanlış bilgisi ise 0,05 ile ilişkilendiriliyor.
40 çalışma / 70 etki büyüklüğü
Geri bildirim meta-analizinin kapsamıAynı meta-analiz bilgisayar tabanlı ortamlarda madde düzeyinde verilen geri bildirimi bu kapsamda inceliyor (Review of Educational Research).
Gerçek Hayattan Örnekler
Bu bölümdeki örnekler, adayların karşılaşabileceği durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsilî senaryolardır.
Selim — Denemeyi yalnızca net saymak için çözen bir aday
Selim üç aydır düzenli deneme çözüyor ama netleri belirgin biçimde değişmiyor. Not defterine baktığında yalnızca tarih ve net sayılarını yazdığını fark ediyor; hangi soruyu neden yanlış yaptığına dair tek satır yok. Yaklaşımını değiştirip her denemeden sonra yanlışlarını soru tipine göre ayırmaya ve her birinin yanına kısa bir açıklama yazmaya başlıyor. Birkaç hafta sonra aynı türden hataların tekrarladığını görüyor ve konu tekrarını bu başlıklara yönlendiriyor. Deneme sayısını artırmak yerine, her denemenin ardından ayırdığı süreyi artırmayı tercih ediyor.
Zeynep — Denemeleri sınav öncesine yığmayı düşünen bir aday
Zeynep önce konuları bitirip son üç haftada arka arkaya deneme çözmeyi planlıyor. Çalışmayı zamana yaymanın yığılmış çalışmaya kıyasla yarar sağladığını bildiren meta-analizi okuyunca planını gözden geçiriyor. Denemeleri hazırlık takvimine dağıtıyor ve konu çalışmasının bittiği bölümlerden başlayarak düzenli aralıklarla deneme çözmeye başlıyor. Aralıkları eşit tutuyor, çünkü kaynakta aralıkları giderek genişletmenin ek bir kazanç sağlamadığı belirtiliyor. Sınav tarihini ÖSYM takviminden not ederek geriye doğru bir plan kuruyor.
Mert — Süre yönetiminde zorlanan bir aday
Mert evde deneme çözerken tüm soruları bitiriyor, ancak süreyi tutmadığını fark ediyor. Kılavuzdaki 150 dakikalık süre ve 100 soruluk yapıyı esas alarak denemelerini bundan sonra kronometre ile ve tek oturumda çözmeye başlıyor. İlk denemelerde soruların bir kısmını yetiştiremiyor; hangi soru tiplerinin beklediğinden uzun sürdüğünü not ediyor. Zamanla, uzun süren sorulara işaret koyup önce hızlı çözülen sorulara geçmeyi deniyor. Sınav saatinin 10.15 olarak belirtildiğini görünce denemelerini mümkün olduğunca aynı saat aralığında çözmeye özen gösteriyor.
Elif — Akademik kadro hedefleyen bir araştırmacı
Elif yüksek lisansını tamamlamış ve öğretim görevlisi kadrolarını takip ediyor. İlgili yönetmelikte bu kadrolar için ALES'ten en az 70 puan arandığını görüyor ve elindeki sonucun geçerlilik süresini kontrol ediyor. Beş yıllık sürenin dolmak üzere olduğunu fark edince yeni bir oturuma girmeyi planlıyor. Zamanı sınırlı olduğu için denemelerini haftalık takvimine sabit bir güne yerleştiriyor ve her denemenin ardından yalnızca yanlışlarına dönüyor. İlanların yönetmelikteki asgari değerin üzerinde puan isteyebildiğini bildiği için üniversitelerin ilan takvimlerini de düzenli olarak kontrol ediyor.
ALES deneme sınavları nasıl çözülmeli?+
Kaynaklara en yakın cevap, denemenin gerçek sınavla format ve süre bakımından örtüşecek biçimde, tek oturumda ve süre tutularak çözülmesi yönünde. Yang ve arkadaşlarının 2021 tarihli meta-analizinde test formatı tutarlılığı, materyal eşleşmesi, düzeltici geri bildirim ve test tekrar sayısı, etkiyi değiştiren etkenler arasında sayılıyor. Denemenin ardından yanlışların çözümleriyle birlikte incelenmesi de aynı çerçevenin parçası. Bireysel sonuçlar farklılaşabilir.
Haftada kaç ALES denemesi çözmek gerekir?+
Bu soruya kaynaklarda karşılık gelen bir sayı bulunmuyor. Ne ÖSYM kılavuzlarında ne de incelenen hakemli çalışmalarda haftalık bir deneme sayısı öneriliyor. Buna karşılık Latimier ve arkadaşlarının 2021 tarihli meta-analizi, çalışmanın zamana yayılmasının yığılmış çalışmaya kıyasla yarar sağladığını bildiriyor. Bu nedenle sıklık, adayın her denemenin ardından yanlış analizine ayırabildiği süreye göre belirlenebilir.
Deneme çözmek konu tekrarının yerini tutar mı?+
Literatürde deneme çözme, konu tekrarının yerine geçen bir yöntem olarak değil, onunla birlikte kullanılan yüksek fayda kategorisinde bir teknik olarak ele alınıyor. Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 tarihli derlemesinde deneme çözme ve aralıklı çalışma yüksek fayda, tekrar okuma ise düşük fayda olarak sınıflandırılıyor. Bu, konu çalışmasının gereksiz olduğu anlamına gelmiyor; daha çok, aynı sürenin nasıl paylaştırıldığına dair bir işaret sunuyor.
Denemeyi süre tutmadan çözmek işe yarar mı?+
Süre tutmadan çözülen bir deneme, adayın konu bilgisini gösterebilir ancak sınav temposu hakkında sınırlı bilgi verir. Yang ve arkadaşlarının meta-analizinde testin uygulandığı yer ve zaman ile test formatı tutarlılığı, etkiyi değiştiren etkenler arasında sayılıyor. 2026-ALES kılavuzunda sınav süresi 150 dakika olarak belirtildiği için denemenin bu süreyle çözülmesi gerçek koşullara daha yakın bir ölçüm sağlayabilir.
Deneme sonrası yanlışlar nasıl incelenmeli?+
Van der Kleij, Feskens ve Eggen'in 2015 tarihli meta-analizinde açıklamalı geri bildirim 0,49, yalnızca doğru cevabın verilmesi 0,32, yalnızca cevabın doğru olup olmadığının bildirilmesi ise 0,05 etki büyüklüğüyle ilişkilendiriliyor. Buradan hareketle, doğru şıkkı görmekle yetinmek yerine yanlışın nereden kaynaklandığını yazılı olarak açıklamak daha yüksek etkiyle ilişkilendirilen yaklaşıma yakın duruyor. Bulgular genel eğilimleri yansıtır.
Yanlış yapmak öğrenmeye zarar verir mi?+
Metcalfe'nin 2017 tarihli derlemesi, düzeltici geri bildirim eşliğinde yapılan hataların öğrenmeye katkı sağladığını bildiriyor. Aynı derlemede, yüksek güvenle yapılan hataların düşük güvenle yapılanlara kıyasla daha kolay düzeltildiği ve yüksek riskli durumlarda iyi performans hedefleniyorsa hataların düşük riskli öğrenme ortamlarında yapılmasına izin verilmesinin değerli olabileceği belirtiliyor. Deneme sınavı bu anlamda düşük riskli bir ortam sunuyor.
ALES kaç sorudan oluşuyor ve ne kadar sürüyor?+
2026-ALES kılavuzuna göre sınav, sayısal ve mantıksal akıl yürütme becerilerini ölçen 50 ve sözel akıl yürütme becerilerini ölçen 50 soru olmak üzere toplam 100 sorudan oluşuyor. Kılavuz kapağında sınav saati 10.15, süre ise 150 dakika olarak belirtiliyor. Soru sayısı ve süre kılavuzlarda dönemsel olarak güncellenebildiği için başvuru öncesinde ilgili dönemin kılavuzuna bakılması yerinde olur.
2026'nın son ALES oturumu ne zaman?+
2026-ALES/1 ve 2026-ALES/2 kılavuz kapaklarında ALES/3 sınav tarihi 29 Kasım 2026, başvuru tarihleri ise 7-15 Ekim 2026 olarak yer alıyor. Sınav takvimi ve başvuru pencereleri dönem içinde güncellenebildiği için ÖSYM'nin güncel takviminin ve ilgili kılavuzun kontrol edilmesi önerilir. Deneme planını bu tarihe göre geriye doğru kurmak, çalışmanın takvime yayılmasını kolaylaştırabilir.
Denemede hangi bölüme daha çok ağırlık verilmeli?+
Bu, başvurulacak programın istediği puan türüne göre değişebiliyor. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nde adayların "başvurduğu puan türünde" belirlenen ALES puanına sahip olmaları aranıyor. Programın ilanında hangi puan türünün istendiği belirtildiği için ağırlık dağılımı buna göre şekillenebilir. Sınavın kendisi her iki testi de 50'şer soruyla içerdiğinden, denemenin tamamının çözülmesi ölçüm bütünlüğü açısından yararlı olabilir.
Deneme sınavları sınav kaygısını azaltır mı?+
Agarwal ve arkadaşlarının 2014 tarihli çalışmasında, sınıf içinde geri getirme uygulaması yürütülen 1.408 ortaokul ve lise öğrencisinin yüzde 72'si bu uygulamanın sınavlar için kendilerini daha az gergin hissettirdiğini bildirmiş. Bu bulgu öz bildirime dayanıyor ve ALES adaylarını kapsamıyor; dolayısıyla doğrudan genellenemez. Yine de denemeyi sınav koşullarına yakın biçimde çözmenin, sınav gününün belirsizliğini azaltabileceği yönünde bir işaret sunuyor.
Yüksek lisans ve doktora başvurusunda hangi ALES puanı aranıyor?+
Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nde tezli yüksek lisans başvurusu için senato tarafından belirlenecek 55 puandan az olmamak üzere ALES puanı aranıyor. Doktora başvurusunda tezli yüksek lisans derecesiyle gelen adaylar için de 55, lisans derecesiyle başvuran adaylar için 80 puandan az olmama koşulu yer alıyor. Bunlar taban değerler; üniversiteler senato kararıyla daha yüksek puan belirleyebiliyor. Program ilanının kontrol edilmesi gerekiyor.
ALES sonucu kaç yıl geçerli, deneme planı buna göre kurulabilir mi?+
ÖSYM kılavuzunda "Bu sınavın sonuçları, açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl süreyle geçerlidir." ifadesi yer alıyor ve süre sınav tarihinden değil sonuçların açıklandığı tarihten başlıyor. Bu, bir önceki dönemde alınan puanın da kullanılabilmesine imkân tanıyabiliyor. Hangi oturuma girileceği, başvurulacak programın ilan takvimiyle sonuç açıklanma tarihinin çakışıp çakışmadığına bakılarak değerlendirilebilir.
Kaynakça
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi — 2026-ALES/2 Başvuru Kılavuzu — 2026 — https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2026/ALES-2/kilavuz_ales2d10062026.pdf — Erişim: 01.09.2026
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi — 2026-ALES/1 Başvuru Kılavuzu — 2026 — https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2026/ALES-1/kilavuz_b25032026.pdf — Erişim: 01.09.2026
Yükseköğretim Kurulu — Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016, Sayı 29690) — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=21510&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 — Erişim: 01.09.2026
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı — YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği tam metni — https://oidb.asbu.edu.tr/sites/idari_birimler/oidb.asbu.edu.tr/files/inline-files/YÖK%20Lisansüstü%20Eğitim%20Ve%20Öğretim%20Yönetmeliği.pdf — Erişim: 01.09.2026
Atılım Üniversitesi — Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 09.11.2018, Sayı 30590) — https://www.atilim.edu.tr/files/yonetmelikler/Öğretim%20Üyesi%20Dışındaki%20Öğretim%20Elemanı%20Kadrolarına%20Naklen%20veya%20Açıktan%20Yapılacak%20Atamalarda.pdf — Erişim: 01.09.2026
Yükseköğretim Kurulu — Yükseköğretim İstatistikleri 2025-2026 Bülteni — 27.03.2026 — https://veriyonetim.yok.gov.tr/documentFiles/17768717381.Bülten20252026.pdf — Erişim: 01.09.2026
Yang, C., Luo, L., Vadillo, M. A., Yu, R. ve Shanks, D. R. — Testing (Quizzing) Boosts Classroom Learning: A Systematic and Meta-Analytic Review, Psychological Bulletin, 147(4), 399-435 — 2021 — https://doi.org/10.1037/bul0000309 — Erişim: 01.09.2026
Van der Kleij, F. M., Feskens, R. C. W. ve Eggen, T. J. H. M. — Effects of Feedback in a Computer-Based Learning Environment on Students' Learning Outcomes: A Meta-Analysis, Review of Educational Research, 85(4), 475-511 — 2015 — https://eric.ed.gov/?id=EJ1081708 — Erişim: 01.09.2026
Metcalfe, J. — Learning from Errors, Annual Review of Psychology, 68, 465-489 — 2017 — https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED574569.pdf — Erişim: 01.09.2026
Agarwal, P. K., Nunes, L. D. ve Blunt, J. R. — Retrieval Practice Consistently Benefits Student Learning: A Systematic Review of Applied Research in Schools and Classrooms, Educational Psychology Review, 33, 1409-1453 — 2021 — https://link.springer.com/article/10.1007/s10648-021-09595-9 — Erişim: 01.09.2026
Agarwal, P. K., D'Antonio, L., Roediger, H. L., McDermott, K. B. ve McDaniel, M. A. — Classroom-Based Programs of Retrieval Practice Reduce Middle School and High School Students' Test Anxiety, Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 3(3), 131-139 — 2014 — https://doi.org/10.1016/j.jarmac.2014.07.002 — Erişim: 01.09.2026
Rivers, M. L. — Metacognition About Practice Testing: A Review of Learners' Beliefs, Monitoring, and Control of Test-Enhanced Learning, Educational Psychology Review, 33, 823-862 — 2021 — https://link.springer.com/article/10.1007/s10648-020-09578-2 — Erişim: 01.09.2026
Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. ve Willingham, D. T. — Improving Students' Learning With Effective Learning Techniques: Promising Directions From Cognitive and Educational Psychology, Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4-58 — 2013 — https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1529100612453266 — Erişim: 01.09.2026
Latimier, A., Peyre, H. ve Ramus, F. — A Meta-Analytic Review of the Benefit of Spacing out Retrieval Practice Episodes on Retention, Educational Psychology Review, 33(3), 959-987 — 2021 — https://link.springer.com/article/10.1007/s10648-020-09572-8 — Erişim: 01.09.2026
Adesope, O. O., Trevisan, D. A. ve Sundararajan, N. — Rethinking the Use of Tests: A Meta-Analysis of Practice Testing, Review of Educational Research, 87(3), 659-701 — 2017 — https://eric.ed.gov/?id=EJ1141817 — Erişim: 01.09.2026
Yasal Bilgilendirme
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel akademik, hukuki veya mali danışmanlık niteliği taşımaz.
Yazıda yer alan bilgiler, hazırlandığı tarihte yürürlükte olan düzenlemelere ve resmî kaynaklara dayanmaktadır. İlgili mevzuat ve uygulamalar zaman içinde değişebilir. Yazıda atıf yapılan başlıca düzenlemeler şunlardır: Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016, Sayı 29690) ile Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 09.11.2018, Sayı 30590).
Sınav kılavuzlarındaki soru sayısı, süre, sınav saati, başvuru ve sınav tarihleri dönemsel olarak güncellenebilir. Üniversitelerin başvuru koşulları ve asgari puanları senato kararıyla farklılaşabilir. Bu nedenle adayların ÖSYM'nin güncel kılavuz ve takvimini, başvurmayı düşündükleri programın son ilanını başvuru öncesinde kontrol etmeleri önerilir.
Yazıda aktarılan öğrenme ve deneme çözme yöntemlerine ilişkin bulgular hakemli akademik çalışmaların genel sonuçlarını yansıtır. Bu çalışmalar ALES adayları üzerinde yürütülmemiştir; bulgular bireysel sonuçların garantisi anlamına gelmez.
İçerikteki bilgilerin son kontrol tarihi: 01.09.2026.
Gelişmeleri Kaçırma!
Mezun Kampüsü projesi ile lisansüstü programlar, duyurular ve eğitim içeriklerinden haberdar olmak için kayıt ol.